II SA/Po 639/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Kwiecińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 marca 2009 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi H. P. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Poznaniu z dnia 23 maja 2008 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ Maria Kwiecińska Skarżąca H. P. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca argumentowała, iż znajduje się w trudnej sytuacji, gdyż w 2008 r. była susza i uzyskała mniejsze plony. Skarżąca oświadczyła, że wraz z rodziną utrzymuje się jedynie z gospodarstwa rolnego, a wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem i czterema pełnoletnimi córkami; trzy starsze córki studiują, a najmłodsza jest w klasie maturalnej. Skarżąca podała również, iż ma dom o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha; nie posiada żadnych oszczędności ani innych walorów finansowych. Zgodnie z dyspozycją art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skarżąca została wezwana do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w celu uzupełnienia wniosku o prawo pomocy i wykazania, że realna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem niniejszego postępowania skarżąca została, w szczególności do złożenia oświadczeń w zakresie uzyskiwanych przez nią, męża i córki dochodów poprzez przedłożenie rocznego zeznania podatkowego, a także wyciągów z rachunków bankowych, które odzwierciedlają wysokość środków, jakimi wnioskodawczyni realnie dysponuje. Ponadto wnioskodawczyni została zobowiązana do podania jakiego rodzaju działalność rolniczą prowadzi, jaka jest wartość przychodów oraz jakie ponosi koszty związane z tą działalnością; jednocześnie zobowiązano wnioskodawczynię do podania jakiego rodzaju dopłaty otrzymuje i w jakiej wysokości. Wezwanie obejmowało także wezwanie do podania wysokości miesięcznych kosztów utrzymania wnioskodawczyni i jej rodziny, zwłaszcza, że skarżąca podała, iż ma na utrzymaniu czworo uczących się dzieci. W odpowiedzi wnioskodawczyni złożyła jedynie oświadczenie, w którym ponownie stwierdziła, iż wraz z mężem prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, co stanowi [...] ha przeliczeniowych, zaś innych źródeł dochodu nie posiada, a w Urzędzie Skarbowym nikt z jej rodziny się nie rozlicza. Ponadto skarżąca wskazała, że otrzymała niecałe [...] zł z tytułu dopłat, które wystarczą jedynie na [...] tony nawozu, nie mówiąc o kosztach paliwa i oświadczyła, że nie posiada żadnych lokat bankowych. Do odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżąca nie załączyła żadnych dokumentów na poparcie twierdzenia o trudnej sytuacji finansowej. Postanowieniem z dnia 5 lutego 2009 r. referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia wniosła skarżąca, która podała, iż utrzymanie rodziny "na miesiąc na samo życie" pochłania 1 000 zł, bilety autobusowe córek miesięcznie kosztują 430 zł, zaś na koncie bankowym ma "na dzień dzisiejszy" [...] zł. Skarżąca ze względu na ciężką sytuację majątkową wniosła o zmniejszenie kosztów sądowych. Do sprzeciwu zostało załączone zaświadczenie z Urzędu Gminy K., iż H. i P.P. są właścicielami gospodarstwa rolnego o pow. [...]ha, liczba hektarów przeliczeniowych [...] o dochodowości rocznej w wysokości [...] zł. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z dyspozycją art. 260 § 1 p.p.s.a. skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, a ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J.P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2006, str. 534; post. NSA: z dnia 28 września 2005 r., I OZ 942/05, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz z dnia 23 grudnia 2004 r., FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119). Stosownie do art. 246 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w całkowitym zakresie następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (§ 1 pkt 1). Z kolei dla przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym konieczne jest wykazanie, iż osoba fizyczna nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (§ 1 pkt 2). Powołany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wobec tego należy podkreślić wyjątkowość instytucji prawa pomocy, która może być stosowana jedynie wobec osób rzeczywiście ubogich, a więc ze względu na okoliczności życiowe pozbawionych środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalne. Instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem, a zatem zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu, osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Koszty sądowe mają charakter należności publiczno-prawnych i skarżąca zobowiązana jest do ich uiszczenia w pierwszej kolejności, zaraz po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb egzystencjalnych. Osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych bieżących wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, bowiem koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, a prawo pomocy powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Oznacza to, że w niniejszej sprawie na skarżącej spoczywał ciężar wykazania, iż jej sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, że skarżąca nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych. W niniejszej sprawie skarżąca została wezwana do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w celu uzupełnienia wniosku o prawo pomocy i wykazania, że realna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem niniejszego postępowania, a poza oświadczeniami zawartymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy i sprzeciwie przedłożyła jedynie zaświadczenie z Urzędu Gminy K., iż H. i P. P. są właścicielami gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, liczba hektarów przeliczeniowych [...].o dochodowości rocznej w wysokości [...] zł. Dokument ten wskazuje tylko formalne kryteria ustalenia dochodowości gospodarstwa rolnego, nie zastępuje w żaden sposób oświadczenia o realnie uzyskanych dochodach i wydatkach. Trzeba pamiętać, iż skarżąca wskazała, iż otrzymała kwotę około [...] zł dopłat rolniczych, nie wykazała jednak faktycznego wydatkowania tej kwoty na nawozy, czy też paliwo do pojazdów wykorzystywanych w rolnictwie. W ogóle skarżąca zaniechała przedstawienia wyliczeń i dokumentów potwierdzających faktyczne koszty utrzymania rodziny, które ogólnie określiła na 1 000 zł miesięcznie "na życie" oraz 430 zł na koszty biletów autobusowych uczących się córek. Brak jest również informacji o osiąganiu dochodu przez pełnoletnie córki skarżącej, np. z tytułu pomocy socjalnej dla studentów. Samo oświadczenie skarżącej o stanie rachunku bankowego także wymyka się weryfikacji sądowej, bowiem nie zostało poparte żadnym dokumentem i brak jest możliwości zbadania wysokości wpływów i rozdysponowania środków na rachunku. Ponadto godzi się zauważyć, iż Sąd podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie co do tego, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (tak J. P. Tarno, [w:] op. cit., str. 504-507 i powołane tam orzecznictwo). Fakt posiadania takich dóbr niewątpliwie utrudnia wnioskodawcy wykazanie, iż zdobycie środków na sfinansowanie udziału w tym postępowaniu jest rzeczywiście i obiektywnie nie tyle utrudnione, co niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, niepubl.). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż skarżąca nie wykazała, że uzyskiwana przez nią wysokość dochodów i ponoszone koszty działalności rolniczej i bieżącego utrzymania rodziny uprawniają do skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy chociażby w części. Informacje zawarte w przedłożonym w niniejszej sprawie oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach wnioskodawczyni bez możliwości ich weryfikacji przez Sąd, nie uzasadniają twierdzenia, że uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie (wpis stały od skargi określono na kwotę 500 zł) spowoduje uszczerbek w koniecznych wydatkach skarżącej na utrzymanie siebie i rodziny. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych podlega oddaleniu i dlatego na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia. /-/ Maria Kwiecińska BR