II SA/Po 644/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr.) Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2010 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] czerwca 2009r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania; I. oddala skargę, II. przyznaje radcy prawnemu Z. J. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę [...] ([...] ) złotych w tym [...] ([...]) złotych podatku od towarów i usług. /-/A. Łaskarzewska /-/ J. Szaniecka /-/D. Rzyminiak-Owczarczak Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] Burmistrz Miasta C., działając na podstawie art.104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) - po rozpatrzeniu wniosku A.A. w sprawie wymeldowania z pobytu stałego jej byłego męża - orzekł o wymeldowaniu A. A. z pobytu stałego w lokalu nr [...] w budynku nr [...] przy ul. [...] w C.. W uzasadnieniu organ wskazał, że A. A. wystąpiła w sprawie jako główny najemca mieszkania spółdzielczego. Według jej oświadczeń, A. A. nie mieszka w lokalu przy ul. [...] od kwietnia 1994 r., natomiast jej małżeństwo z nim zostało rozwiązane 10 grudnia 1993 r. wyrokiem Sądu Rejonowego w P. (sygn. akt [...]). W dalszej części uzasadnienia Burmistrz przypomniał, że w sprawie wydano już wcześniej decyzję w dniu [...] kwietnia 2006 r. nr [...] orzekającą o wymeldowania A. A. ze spornego lokalu. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Wojewodę Wielkopolskiego w dniu w dniu [...] czerwca 2006 r. (decyzja nr [...]). Dopiero na skutek skargi A. A. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Wojewody Wielkopolskiego. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda postanowił natomiast w dniu [...] lutego 2008 r. uchylić w całości decyzję Burmistrza Miasta C . Prowadząc ponowne postępowanie w pierwszej instancji Burmistrz wezwał do złożenia wyjaśnień syna A. A. — R. R . W jego imieniu w dniu 23 kwietnia 2008 r. stawiła się matka, która oświadczyła, że syn R. mieszka u niej wraz z żoną i dzieckiem, a ponieważ pracuje jako kierowca jeżdżąc po kraju, nie był w stanie zjawić się osobiście. Burmistrz nadmienił też, że wysłano do A. A. oraz do A. A. zawiadomienia o przeprowadzeniu w dniu 5 marca 2009 r. wizji lokalowej w sprawie wymeldowania. A. A. nie odebrała zawiadomienia pomimo dwukrotnego awizowania. Komisja, która udała się na wyznaczoną wizję przed mieszkaniem napotkała A. A., która nie wyraziła zgody na przeprowadzenie oględzin. Na tę okoliczność sporządzono notatkę służbową podpisaną przez Komisję oraz przez A. A . Zawiadomienia na drugi termin wizji (25 marca 2009 r.) A.A. nie odebrała. Kolejny termin wizji wyznaczono na 15 kwietnia 2009 r. Pomimo skutecznego zawiadomienia A. A. drzwi do lokalu w tym terminie były jednak zamknięte. Następnie Burmistrz podał, że w sprawie przesłuchano A.A., który oświadczył, że od 1996 r. nie mieszka w mieszkaniu nr [...] przy ul. [...] w C . Jego była żona zmieniła zamki w drzwiach wejściowych i nie udostępniła mu nowych kluczy, natomiast rzeczy osobiste wyniosła do pomieszczenia w piwnicy budynku. Doniesienie do prokuratury, które złożył A.A. "zostało umorzone". Oświadczył on także, że od 1996 r. przez 2 lata mieszkał w R. u E.S., a od 1998 r. mieszka w swojej altanie na Rodzinnym Ogrodzie Działkowym im. [...] przy ul. [...] w C . Jednocześnie A.A. wyraził chęć powrotu do mieszkania przy ul. [...], gdzie ma prawo korzystać z najmniejszego pokoju oraz wspólne z innymi lokatorami korzystać z łazienki, ubikacji i korytarza. Powołując się na tak zebrany materiał dowodowy Burmistrz stwierdził, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych główną przesłanką wymeldowania jest opuszczenie miejsca pobytu stałego w określonym w tym przepisie okresie czasu. W sprawie na podstawie złożonych wyjaśnień oraz protokołów ustalono, że A. A. opuścił lokal w 1996 r. i od tego czasu w nim nie przebywa. Sam oświadczył, że nie zamierza powrócić do mieszkania, gdyż nie widzi możliwości przebywania wspólnie z domownikami. Z drugiej strony nie skorzystał z przysługujących mu środków prawnych, aby mieszkanie odzyskać. Burmistrz powołał również art. 9 ust. 2c ustawy zaznaczając, że zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu. A. A. nie mieszka w lokalu przy ul. [...], a konieczność zameldowania w nim uzasadnia tym, iż jest to miejsce, gdzie otrzymuje korespondencję i korzysta z praw obywatelskich. Odpowiadając na podniesione przez skarżącego zarzuty Burmistrz wyjaśnił, że otrzymywanie korespondencji reguluje art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 12 i czerwca 2003 r. Prawo pocztowe (Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1159 ze zm.), w myśl którego adresem jest "oznaczenie adresata przesyłki lub kwoty przekazu pocztowego oraz miejsca doręczenia wskazanego przez nadawcę". Nie ma zatem znaczenia czy ktoś jest zameldowany pod danym adresem. Wymeldowanie A. A. z mieszkania ul. [...] nie spowoduje zatem zaprzestania otrzymywania przez niego korespondencji. Odnosząc się do argumentu skarżącego dotyczącego ograniczenia jego prawa wyborczego Burmistrz wyjaśnił, że ustawa z 12 kwietnia 2001 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2007 r. Nr 190, poz. 1360 ze zm.) stanowi, że wyborcy stale zamieszkali na obszarze gminy bez zameldowania na pobyt stały wpisywani są do rejestru, jeżeli złożą w tej sprawie w urzędzie gminy pisemny wniosek ze wskazaniem adresu ostatniego zameldowania. W końcowej części uzasadniania decyzji organ stwierdził nadto, że sprawa przydzielonego przez sąd pokoju w mieszkaniu na rzecz A. A. nie ma związku z jego zameldowaniem w tym mieszkaniu. Zameldowanie nie daje tytułu prawnego do lokalu, a jedynie wskazuje pod jakim adresem realizowany jest obowiązek meldunkowy wynikający z art. 4 ustawy. Opuszczenie mieszkania przez skarżącego z jednoczesną rezygnacją z dochodzenia swoich praw na drodze cywilnej jest usankcjonowaniem zaistniałej sytuacji, to jest pogodzenia się z faktem opuszczenia tego lokalu. Odwołanie od decyzji złożył A. A . Wskazując na szereg naruszeń prawa materialnego i przepisów postępowania wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Działając w oparciu o art. 138 § 2 K.p.a. oraz art. 15 ust.2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. sygn. akt [...] postanowił uchylić w całości decyzję Burmistrza Miasta C. i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że z treści art. 15 ust. 2 ustawy wynikają dwie przesłanki wymeldowania: dobrowolne opuszczenie lokalu i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem za dobrowolne opuszczenie mieszkania należy uważać nie tylko opuszczenie mieszkania z własnej woli, ale także taką sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została z tego lokalu usunięta i do niego nie dopuszczona (jak również gdy opuszczenie to zostało niejako wymuszone postępowaniem drugiej strony), lecz osoba ta nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do tego lokalu. Po analizie materiału sprawy organ odwoławczy doszedł do przekonania, że w sprawie nadal nie można jednoznacznie określić czy A. A. opuścił lokal dobrowolnie. Nie ustalono bowiem, czy podjął on środek prawny umożliwiający mu ponowne objęcie spornego lokalu w faktyczne posiadanie. Burmistrz nie uwzględnił także uwag poczynionych wcześniej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oraz organ odwoławczy. Nie ustalił, czy R. R. mieszka ze swoją rodziną pod wskazanym adresem i nie przeprowadził skutecznie wizji lokalowej. Nie wyjaśnił również dlaczego sprawy z powództwa cywilnego dotyczące wzajemnych eksmisji zostały umorzone. Burmistrz nie ustosunkował się także do twierdzeń A. A. zawartych w odwołaniu dotyczących sprawy w Sądzie Rejonowym w C . Zdaniem Wojewody to wszystko spowodowało konieczność uchylenia decyzji w celu uzupełnienia postępowania dowodowego. Skargę od decyzji kasacyjnej złożył A. A. zarzucając naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i przyjęcie, że z lokalu przy ul. [...] wyprowadził się, podczas gdy w rzeczywistości został z niego wyrzucony. Jego zdaniem zameldowanie na pobyt stały w tym lokalu pozwoli mu korzystać z praw zagwarantowanych w Konstytucji. Zdaniem A. A. naruszono także prawo otwierając możliwość wznowienia postępowania. Podniósł, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2007 r. w dniu 18 lutego 2008 r. - to jest w dniu wydania nowej decyzji w sprawie - był już prawomocny, a to oznacza, że decyzja Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lutego 2008 r. została wydana z naruszeniem art. 16 K.p.a. Jednocześnie skarżący podał, iż w decyzji Wojewody Wielkopolskiego błędnie powołano podstawę prawną - art. 138 § 2 K.p.a. Niezależnie od powyższego, A. A. wskazał, że w toku postępowania dowodowego naruszono art. 79 § 1 i 2 K.p.a., albowiem nie powiadomiono go o terminie składania przez A. A. oświadczenia o okolicznościach sprawy. Nie dano mu również możliwości wypowiedzenia się co do całokształtu materiału zebranego w sprawie uchybiając przez to art. 81 K.p.a. W konkluzji uzasadnienia skargi A.A. wyjaśnił, że przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania nie jest trafne, bowiem organ pierwszej instancji obowiązany był sprawę rozpoznać już dwukrotnie, a nadal nie zrobił tego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Stwierdził nadto, że nie mógł rozstrzygnąć sprawy ze względu na nie uzupełnienie braków dowodowych, dostrzeżonych przez organ odwoławczy już we wcześniejszej decyzji kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności mająca umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.; dalej: P.p.s.a.). Zgodnie z tą zasadą, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz zawartą w niej argumentacją. Granice rozpoznania skargi są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Sąd administracyjny dokonuje kontroli według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydawania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), a w przypadku stwierdzenia uchybienia przepisom postępowania - jeżeli mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). Ponadto, Sąd uchyla decyzję w razie stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b). Skarga dotyczy decyzji kasacyjnej, wydanej przez Wojewodę Wielkopolskiego między innymi na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej: K.p.a.). Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Kasacyjny charakter zaskarżonego rozstrzygnięcia wyznacza zakres kontroli sprawowanej przez Sąd administracyjny. W takiej sytuacji Sąd koncentruje się na badaniu czy zachodziły przesłanki do uchylenia decyzji określone w art. 138 § 2 K.p.a., a więc sprawdza czy postępowanie wyjaśniające nie zostało przeprowadzone przez organ pierwszej instancji w całości lub znacznej części. Nie dokonuje natomiast oceny sprawy administracyjnej w aspekcie merytorycznym, ponieważ sprawa ta - co do istoty - nie została dotychczas ostatecznie rozstrzygnięta (rozstrzygnięto ją dopiero w jednej instancji - por. art. 138 § 1 pkt 1 i 2 in fine K.p.a.). Uchylając decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] (wydaną uprzednio w sprawie) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 22 listopada 2007 r. sygn. akt III SA/Po 797/06 polecił organowi uzupełnić postępowanie dowodowe na okoliczność czy skarżący opuścił lokal przy ul. [...] dobrowolnie. Zwrócił też uwagę na konieczność sprawdzenia, jakie były przyczyny umorzenia postępowania z powództwa skarżącego o eksmisję, prowadzonego przez Sąd Rejonowy w C . Zdaniem Sądu należało także wyjaśnić jednoznacznie zamiary A. A. co do jego chęci powrotu do lokalu przy ul. [...] (w kontekście zamieszkiwania tam R. R.). Wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku z dnia 22 listopada 2007 r. wiążą organy rozpoznające sprawę na dalszym etapie (art. 153 P.p.s.a.), stąd po otrzymaniu prawomocnego wyroku Sądu Wojewoda - uznając, iż uzupełniające postępowanie dowodowe powinien przeprowadzić organ pierwszej instancji - uchylił decyzję Burmistrz Miasta C . Orzekając ponownie w sprawie Burmistrz obowiązany był wykonać wskazania organu zawarte w decyzji kasacyjnej (art. 138 § 2 K.p.a.), tym bardziej, że były to wskazania podyktowane treścią wyroku Sądu. Tymczasem organ pierwszej instancji, orzekając o wymeldowaniu A. A. (decyzja z dnia [...] maja 2009 r.) skoncentrował się na wyjaśnieniu okoliczności jego miejsca faktycznego zamieszkiwania (w tym zakresie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący), a nie odniósł się do kwestii, które były podstawą uchylenia poprzedniego rozstrzygnięcia przez Sąd. Mając na względzie powyższe Sąd podziela stanowisko Wojewody Wielkopolskiego, że w sprawie zachodziła konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego na okoliczność podejmowania przez skarżącego środków prawnych w celu przywrócenia utraconego posiadania lokalu oraz zamiarów skarżącego co do jego opuszczenia (w kontekście zamieszkiwania w nim R. R.). Konieczność przeprowadzenia tego rodzaju dowodów wynikała ze wskazań wyroku Sądu, które wiążą organy jak i również Sąd orzekający w tej sprawie (art. 153 P.p.s.a.). Mając na uwadze, że postępowanie w tej sprawie toczy się już bardzo długo (od 5 lutego 2005 r.), Sąd przypomina organom o konieczności zastosowania się do zasady wnikliwego i sprawnego działania (art. 12 § 1 K.p.a.). W szczególności rozpoznając sprawę nie należy już ponawiać postępowania dowodowego w zakresie obiektywnego faktu nie zamieszkiwania A. A. w lokalu przy ul. [...], gdyż fakt ten w świetle zebranego materiału jest bezsporny. Natomiast kwestie przyczyn umorzenia postępowania z powództwa skarżącego o eksmisję (w kontekście tego czy podejmował środki w celu przywrócenia utraconego posiadania) jak i zamiarów A. A., co do chęci powrotu do lokalu, należy przeprowadzić z przy pomocy możliwie najprostszych środków dowodowych (zwrócenie się do Sądu Rejonowego w C., wystąpienie o wyjaśnienia do A. A.). Wbrew sugestiom Wojewody Wielkopolskiego nie ma natomiast konieczności przeprowadzania kolejnej wizji lokalowej. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdza, że nie zasługują one na uwzględnienie. Po pierwsze nie można podzielić zarzutu naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W zaskarżonej decyzji kasacyjnej Wojewoda nie przesądził wcale czy skarżący "wyprowadził się" z lokalu czy został z niego "wyrzucony". Kwestię tę polecił dopiero zbadać organowi pierwszej instancji - w kontekście zamiarów skarżącego co do powrotu do lokalu. Całkowicie bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 16 § 1 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Decyzja z dnia [...] lutego 2008 r. została wydana po uprawomocnieniu wyroku Sądu, który wyeliminował z obrotu dotychczasową decyzję Wojewody (z dnia [...] czerwca 2006 r.). Na skutek wyroku organ nie tylko mógł, ale i był obowiązany podjąć ponowne rozstrzygnięcie rozpoznające złożone wcześniej przez A.A. odwołanie. Nie ma zatem podstaw by twierdzić, że decyzja z dnia [...] lutego 2008 r. naruszała prawo w stopniu mającym wpływ na przebieg dalszego postępowania. Zarzuty naruszenia art. 79 § 1 i 2 oraz art. 81 K.p.a. nie dawały podstawy do uwzględnienia skargi. Sąd uznał, że brak uczestnictwa skarżącego podczas składania oświadczenia przez A.A., a także fakt nie powiadomienia go co do zebranego materiału dowodowego nie miały wpływu na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia. Nie może bowiem ujść z pola widzenia fakt, że decyzja Wojewody kontrolowana w tej sprawie jest decyzją kasacyjną. W jej następstwie postępowanie dowodowe będzie dalej uzupełniane, a organy będą obowiązane umożliwić stronom zapoznanie się materiałem sprawy i wypowiedzenie się co do jego treści przed wydaniem merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. Mając na względzie powyższe, Sąd - działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. - orzekł jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu oparte zostało o § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c w związku z § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163 poz. 1349 ze zm.). /-/ A.Łaskarzewska /-/ J.Szaniecka /-/ D.Rzyminiak- Owczarczak