II SA/Po 690/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku Adama Stanisławskiego o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Adama na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia lipca 2016 roku, w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę; postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. /-/ Wiesława Batorowicz Skargą z dnia sierpnia 2016 roku skarżący Adam wniósł o uchylenie wskazanej w sentencji postanowienia decyzji, poprzedzającej jej decyzji Starosty oraz o przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia września 2016 roku tutejszy Sąd wezwał skarżącego do usunięcia braku formalnego wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Z uwagi na fakt, że nadesłany wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny co do sytuacji finansowej i rodzinnej - skarżący nie podał, z jakich źródeł dochodów stałych i dorywczych ponosi koszty swojego podstawowego utrzymania, nie przedłożył rocznego zeznania podatkowego PIT za rok 2015, nie podał informacji o obrotach na wszystkich posiadanych rachunkach bankowych, nie opisał posiadanych nieruchomości i dochodów brutto z działalności gospodarczej ani nie przedłożył decyzji o wysokości otrzymanych dopłat za lata 2015 i 2016, nie podał marki i roku produkcji posiadanych samochodów oraz spisu miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania - zwrócono się do skarżącego, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej "P.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych aktualnych oświadczeń i dokumentów źródłowych (k. 24-25 akt sądowe). W nadanym dnia października 2016 roku piśmie skarżący wskazał, że jego miesięczny dochód z zatrudnienia wynosi 1.700,00 zł, dochód z gospodarstwa rolnego wynosi 10.500,00 zł rocznie, nie złożył zeznania PIT za rok 2015, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada rachunku bankowego ani samochodu, natomiast posiada nieruchomości obejmujące 9 ha dla upraw rolnych, 3 ha łąki, dom oraz zabudowania gospodarskie, a nadto uprawy rolne stanowią ziemniaki. Postanowieniem z dnia 20 października 2016 roku referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania częściowego prawa pomocy w zakresie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia zauważono, że brak dostatecznie precyzyjnie i wiarygodnie przedstawionych okoliczności przemawiających za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy skutkować musi orzeczeniem odmawiającym. Skarżący nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem i wniósł sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu powyższego sprzeciwu skarżący wskazał, że wniosek przedmiotowe postanowienie zawiera błąd formalnoprawny, polegający na braku określenia, że sprawa dotyczy postępowania administracyjnego przed Starostą w przedmiocie decyzji z dnia kwietnia 2016 roku zezwalającej na budowę turbin wiatrowych na terenie Gminy. Ponadto, skarżący podniósł, że wniosek o przyznanie pomocy wypełnił precyzyjnie, zgodnie z prawdą i stanem faktycznym, zaś wątpliwości co do istotnych okoliczności stanu rodzinnego i finansowego oraz jego rodziny nie zostały poparte żadnymi dowodami. Natomiast pozostałe dane, między innymi dotyczące rachunków bankowych, przekraczają zakres wynikający z ochrony danych osobowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 ppsa § 1 rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Natomiast § 2 mówi, że w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wskazuje bogate orzecznictwo sądów administracyjnych to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z 23 września 2011 r., sygn. akt II OZ 839/11, LEX 966294). W konsekwencji wnioskodawca ma obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, których analiza umożliwi rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pamiętać przy tym należy, że stosowanie do treści art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Istotą przesłanek dla zastosowania przez Sąd zwolnienia od kosztów sądowych czy też przyznania profesjonalnego pełnomocnika jest nie tylko znalezienie się wnioskującego w sytuacji życiowej pozbawiającej możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, ale przede wszystkim wykazanie owych okoliczności przemawiających za wyjątkowym odstąpieniem od zasady wynikającej chociażby z przytoczonego wyżej przepisu. Dopiero te przedstawione okoliczności podlegają ocenie Sądu. W ten sposób ustawodawca z jednej strony zapewnia dostęp do rozstrzygania sporu na drodze sądowej wnioskującym znajdującym się w niedostatku materialnym poprzez zniesienie bariery finansowej, z drugiej zaś strony nie naraża pozostałej części społeczeństwa na ponoszenie zwiększonych ciężarów publicznoprawnych wskutek stosowania odstępstwa od reguły art. 199 ppsa bez weryfikacji i w nieuzasadnionych przypadkach. Innymi słowy, szczególne okoliczności pozwalają na przyznanie prawa pomocy tylko w sytuacji, gdy wnioskujący wykaże, że ziści się perspektywa uszczerbku utrzymania siebie i rodziny po poniesieniu kosztów sądowych. To z kolei prowadzi do konstatacji, że ciężar dowodu spoczywa właśnie na wnioskującym. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy zwrócić należy uwagę, że skarżący nie podał wysokości osiąganych przychodów z produkcji rolnej oraz kosztów jej prowadzenia, nie wskazał również wysokości otrzymywanych dopłat rolniczych do produkcji rolnej czy spisu kwot wydatków miesięcznych. Ponadto, powołanie się w sprzeciwie na ochronę danych osobowych celem uniknięcia odpowiedzi na pytanie o posiadane rachunki bankowe podważa wiarygodność pierwotnego oświadczenia o nieistnieniu takowych. Nadto, zważyć należy, że ochrona informacji będących jednocześnie wrażliwymi danymi osobowymi może być uchylona w wypadku ujawnienia tychże przez samego uprawnionego. W konsekwencji skarżący straciłby rzeczone uprawnienie na rzecz zastosowania względem niego prawa pomocy, czyli szczególnej formy przywileju. Tymczasem w niniejszej sprawie Sąd pozostaje bez możliwości oceny kondycji finansowej gospodarstwa domowego skarżącego. Nie sposób bowiem ustalić, jaka jest rzeczywista relacja przychodów i kosztów wobec braku danych nie tylko co do części przychodów, ale także co do kosztów ponoszonych w bieżącym utrzymaniu siebie i rodziny. Słusznie zatem wskazał referendarz sądowy, że ustalenie wszystkich aktualnych rzeczywistych przychodów, jakie uzyskuje również rodzina oraz ponoszonych kosztów uzyskania tych przychodów w sposób istotny rzutuje na możliwości finansowe w zakresie przyznania prawa pomocy. Pomimo wezwania do uzupełnienia braków formalnych oraz zapoznania się z treścią postanowienia referendarza sądowego skarżący nie przedłożył oświadczeń potwierdzających wyjątkowe okoliczności, w jakich miałby się znaleźć. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260. § 1, orzeczono jak w sentencji. /-/ Wiesława Batorowicz