II SA/Po 696/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosków o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. H. i L. H. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2016r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia 1. ustanowić dla J. H. i L. H. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka, 2. oddalić wnioski o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący J.H. i L.H. złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. We wnioskach argumentowali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe razem z matką skarżącego. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę skarżącego w wysokości [...] zł netto miesięcznie oraz renty jego matki w wysokości [...] zł. netto miesięcznie, co daje łącznie [...] zł netto miesięcznie. Skarżący oświadczyli, że posiadają we współwłasności małżeńskiej mieszkanie położone w Ł. Zobowiązania i stałe miesięczne wydatki stanowi: opłata podatku od nieruchomości [...] zł, za energię elektryczną [...] zł, gaz [...] zł, węgiel [...] zł, drewno opałowe [...] zł. Oświadczyli, że nie mają wartościowych ruchomości, czy oszczędności. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm. dalej "P.p.s.a."), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w całości (a takimi osobami w niniejszej sprawie są skarżący) następuje, gdy wykażą, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawcy winni, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawczyni i jej domowników wynika, że skarżący nie mają dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. W świetle powyższego, oświadczenia majątkowe przedstawione przez skarżących zawarte w treści formularzy o prawo pomocy pozwalają na stwierdzenie, że skarżący dysponują środkami na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z przedstawionej przez skarżących sytuacji finansowej wynika, że uzyskiwane dochody pozwalają na poniesienie bieżących kosztów utrzymania 3-osobowej rodziny – opłat za mieszkanie, podatków od nieruchomości, wyżywienia, ubioru, leków, czy środków czystości. Skarżący nie podali, bowiem by mieli jakieś zaległości w bieżących opłatach związanych z utrzymaniem rodziny. Nie podali, by musieli wspomagać się pożyczkami, czy kredytami i ponosić obciążenia z tego tytułu. Uzyskiwane dochody rodziny pozwoliły skarżącym także na pokrycie dotychczasowych kosztów sądowych w niniejszej sprawie w kwocie 100 zł. Przewidywane dalsze koszty sądowe z tytułu ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej, czy opłaty kancelaryjnej nie przekroczą 200 zł i będą rozłożone w czasie. W takiej sytuacji przyjąć należy, że skarżący mają możliwości by pokryć pozostałe koszty sądowe niniejszego postępowania. Z istoty prawa pomocy wynika, że z jego dobrodziejstwa skorzystać może strona, gdy po uiszczeniu wszystkich, ale tylko koniecznych i niezbędnych, kosztów bieżącego utrzymania rodziny nie pozostają już żadne wolne środki finansowe, które można by przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W toku dotychczasowego postępowania skarżący wykazali, że stałe opłaty za mieszkanie wynoszą około [...] zł miesięcznie, a ich łączne dochody netto wynoszą przeszło [...] zł. Zatem skarżącym na konieczne koszty wyżywienia, leków, odzieży, środków czystości rodziny pozostaje jeszcze [...] zł. Mają zatem możliwości by wygospodarować środki na pokrycie pozostałych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Przedstawiona przez skarżących sytuacja finansowa wskazuje jednak, że środki jakimi dysponują nie wystarczają na pokrycie wolnorynkowego wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Przyznano zatem prawo pomocy w tej części i zgodnie z wnioskiem ustanowiono dla skarżących adwokata (art. 246 §1 pkt 2 w zw. z art. 243 §3 P.p.s.a). Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 249 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska