II SA/Po 7/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik /spr./ Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia NSA Barbara Kamieńska Protokolant st. sekr. sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2008 r. sprawy ze skargi M. i A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy terenu oddala skargę /-/ B. Drzazga /-/ E. Podrazik /-/ B. Kamieńska Pismem z dnia (...) M. i A. P. wystąpili do Burmistrza Miasta W. o ustalenie warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie 16 budynków mieszkalnych jednorodzinnych, 16 budynków gospodarczo – garażowych, budynku mieszkalno – gospodarczo – usługowego oraz o ustalenie warunków podziału działki nr (...) położonej w W. przy ulicy (...) na 16 działek budowlanych do zabudowy budynkami mieszkalnymi, 1 działkę pod zabudowę mieszkalno-gospodarczo-garażową, 1 działkę pod drogę dojazdową i 1 działkę pod trafostację. Dnia (...) Burmistrz Miasta W. wydał decyzję o odmowie ustalenia warunków zabudowy dla opisanej wyżej inwestycji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ podniósł, że budowa budynku mieszkalnego w proponowanej przez skarżących lokalizacji jest niezgodna z art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U z 2003r. Nr 80 poz. 717 ze zm.). Ponadto, zgodnie ze Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta W. (uchwała Rady Miejskiej w W. nr (...) z dnia (...) dla terenu, w obrębie którego znajduje się działka objęta wnioskiem, powinien zostać sporządzony plan zagospodarowania przestrzennego. Od powyższej decyzji odwołali się w dniu (...) skarżący. Podnieśli, że działka, co do której wydano zaskarżoną decyzję spełnia warunki określone w art. 61 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu ustalenia wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz. U z 2003r. Nr 164 poz. 1588) bowiem prawie wszystkie sąsiednie działki są zabudowane, wnioskowana działka ma dostęp do drogi publicznej ul. (...), w ulicy tej przebiega sieć uzbrojenia technicznego, teren nie wymaga zgody na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze, planowana inwestycja nie jest sprzeczna z przepisami odrębnymi. Decyzję wydano bez wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a więc z naruszeniem art. 77 kpa. Równocześnie skarżący wskazali, że w analogicznych sprawach dotyczących nieruchomości bezpośrednio sąsiadujących z terenem inwestycji, wydano decyzje o warunkach zabudowy. Wreszcie, w opinii skarżących, niezasadne było przywołanie w zaskarżonej decyzji zapisów Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Miasta W., ponieważ zgodnie z art. 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym ustalenia studium są wiążące dla organów gminy tylko przy sporządzeniu planów miejscowych. Nie uchwalenie w przeciągu 9 lat miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego przy równoczesnym wydawaniu decyzji dot. sąsiednich nieruchomości i odmowie jej wydania, co do wnioskowanej inwestycji, wskazywało, zdaniem skarżących, na brak konsekwencji w działaniach Burmistrza Miasta W. Decyzją z dnia (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji Burmistrza Miasta W. W opinii Kolegium sporządzona w sprawie analiza urbanistyczna budziła wątpliwości poprzez nieprawidłowość i niekompletność wniosku o ustalenie warunków zabudowy, który nie zawierał wszystkich elementów wskazanych w art. 52 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Ponadto, w ocenie Kolegium, za niedopuszczalne, w świetle art. 94 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (teks jedn. Dz. U z 2004r. Nr 261 poz. 2603), należało uznać łączne rozpatrywanie wniosku o podział nieruchomości i ustalenie warunków zabudowy. Postępowanie co do podziału nieruchomości powinno być postępowaniem odrębnym, w którym umożliwiono by stronom wypowiedzenie się, co do przedmiotowego wniosku. Zdaniem organu II instancji fakt przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu objętego zamierzeniem inwestycyjnym powinien był skutkować rozważeniem możliwości zawieszenia postępowania o wydanie decyzji o warunkach zabudowy. Ponownie rozpatrując sprawę Burmistrz Miasta W. wezwał skarżących do uzupełnienia wniosku o ustalenie warunków zabudowy. Po uzupełnieniu wniosku oraz sporządzeniu ponownej analizy urbanistycznej dla wnioskowanej inwestycji, Burmistrz Miasta W. wydał w dniu (...) decyzję odmawiającą wydania warunków zabudowy dla wnioskowanej inwestycji oraz odmawiającą ustalenia warunków podziału działki. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Burmistrz podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie jest spełniony warunek wynikający z art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym bowiem żadna z działek sąsiadujących w wnioskowaną działką nie jest zabudowana w sposób wynikający z wniosku, co nie pozwala na kontynuację funkcji, parametrów, cech i warunków kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu dla wnioskowanej inwestycji. W obszarze objętym analizą urbanistyczną nie występuje zabudowa w formie zespołu budynków mieszkalnych jednorodzinnych. Ponadto nie jest spełniony warunek wynikający z art. 61 ust 1 pkt 5 powyższej ustawy, bowiem wydanie decyzji o warunkach zabudowy byłoby sprzeczne z ustawą o gospodarce nieruchomościami tj. art. 93 powyższej ustawy zabraniającego podziału nieruchomości, gdy jest on sprzeczny z ustaleniami planu miejscowego oraz art. 92, który stanowi, że przepisów dotyczących podziału nieruchomości nie stosuje do nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w planach miejscowych na cele rolne i leśne, a w przypadku braku planu miejscowego do nieruchomości wykorzystywanych na cele rolne i leśne. W ocenie Burmistrza, zgodnie z art. 94 ustawy o gospodarce nieruchomościami, podziału nieruchomości można dokonać jedynie wtedy, gdy jest ona zgodna z przepisami odrębnymi, a w przypadku, gdy przed dniem złożenia wniosku o podział była wydana decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, obowiązująca w dniu złożenia wniosku, jeżeli jest on zgodny z warunkami określonymi w tej decyzji. Stąd, zdaniem Burmistrza, nie jest możliwy podział nieruchomości zaproponowany przez skarżących. Równocześnie skarżący zostali poinformowani, że w dniu (...) Rada Miejska w W. podjęła uchwałę o przystąpieniu do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego na obszarze objętym wnioskiem. Od powyższej decyzji skarżący odwołali się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. Podnieśli oni, że decyzja o odmowie wydania warunków zabudowy została wydana z naruszeniem art. 61 ust 1 pkt 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym poprzez błędne przyjęcie rozbieżności pomiędzy intensywnością zabudowy istniejącej na działkach sąsiednich z działką, co do której planowana jest inwestycja. W sytuacji braku planu miejscowego nie ma innej możliwości podziału nieruchomości jak tylko na podstawie decyzji o warunkach zabudowy. Skarżący wskazali również, że dotychczasową praktyką Burmistrza Miasta W. było wydawanie decyzji o warunkach zabudowy w celu umożliwienia mieszkańcom miasta dokonywanie podziałów nieruchomości, stąd niezrozumiała jest odmowa w przedmiotowej sprawie. Niezasadny był również, przyjęty przez organ I instancji, argument o podjęciu uchwały o przystąpieniu do sporządzenia planu zagospodarowania przestrzennego, bowiem pomimo wcześniejszej uchwały z (...) wydawane były decyzje o warunkach zabudowy. Ponadto wniosek o wydanie decyzji został wniesiony przed podjęciem powyższej uchwały. Zdaniem skarżących wydanie decyzji nie narusza również przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ wskazane artykuły regulują jedynie kwestie zasad podziału nieruchomości, co nie jest przedmiotem postępowania. Wreszcie przedmiotowa działka nie wymaga zgody na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne, bowiem w rejestrze gruntów jest oznaczona jako grunty klasy RVI. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., decyzją z dnia (...) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta W.. W opinii Kolegium zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją analiza urbanistyczna spełniały warunki określone w art. 61 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz § 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 26 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu ustalenia wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Zdaniem organu II instancji odwołujący nie wskazali żadnej podobnej zabudowy istniejącej na obszarze analizowanego terenu. Ponadto fakt wydania decyzji na rzecz innych wnioskodawców, pomimo nie spełnienia przez nich ustawowych wymagań, nie może być podstawą do ustalenia warunków zabudowy w przedmiotowej sprawie. Inne zarzuty i twierdzenia strony, w opinii Kolegium, nie miały wpływu na zmianę rozstrzygnięcia organu I instancji. Od powyższej decyzji skarżący wnieśli skargę do sądu, domagając się jej uchylenia. Skarżący zarzucili naruszenie przepisów art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1, art. 62 i art. 65 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 7, art. 9, art. 11 oraz art. 77 kpa. Zdaniem skarżących organy obu instancji zignorowały art. 62 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym poprzez nie zawieszenie postępowania w sprawie ustalenia warunków zabudowy na obszarze, w odniesieniu do którego istnieje obowiązek sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Postępowanie nie zostało zawieszone pomimo wniosku skarżących o zawieszenie postępowania z dnia (...). Ponadto Kolegium nie odniosło się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu, poprzez skupienie się wyłącznie na kwestii spełnienia warunków określonych w art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Skarżący wskazali również, że nie wnioskowali o warunki zabudowy dla zespołu budynków bowiem zamierzeniem inwestycyjnym było powstanie zabudowy mieszkalno jednorodzinne – stąd łącznie z wnioskiem o warunki zabudowy występowali o warunki podziału działki. Według skarżących powyższe przeznaczenie inwestycji odpowiada zabudowie na działkach sąsiednich. W opinii skarżących decyzja organu II instancji utrzymała również w mocy decyzję organu I instancji, zawierającą decyzję o odmowie udzielenia decyzji o warunkach podziału nieruchomości, która zgodnie z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) powinna zostać wydana w odrębnym postępowaniu. Skarżący wskazali również, że sporządzona na potrzeby wydania decyzji o warunkach zabudowy analiza urbanistyczna jest sprzeczna, bowiem wskazuje, że teren nią objęty nie wymaga uzyskania zgody na zmianę przeznaczenia gruntu, natomiast w dalszej części, ta sama analiza wskazuje, że decyzja jest niezgodna z przepisami odrębnymi, a podział nieruchomości nie może być dokonany ze względu na fakt wykorzystywania tej nieruchomości na cele rolnicze. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoją decyzje i wniosło o oddalenie skargi. W opinii Kolegium zaskarżona decyzja dotyczyła jednej działki, stąd nie można było jej określić inaczej niż zespół budynków. Odnosząc się do zarzutu braku zawieszenia postępowania, Kolegium stwierdziło, że na obszarze co do którego odnosi się przedmiotowa inwestycja nie istnieje obowiązek sporządzenia planu zagospodarowania przestrzennego, stąd nie ma powodu do zastosowania art. 62 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Zawieszenie na wniosek strony na podstawie art. 98 kpa ma charakter jedynie fakultatywny, a w powyższej sprawie byłoby to bezcelowe. Kolegium wskazało również, że skarżący słusznie wskazali, że przyjęte w analizie urbanistycznej twierdzenie, co do sprzeczności planowanej inwestycji z decyzją o warunkach zabudowy, było bezpodstawne, niemniej jednak nie miało ono wpływu na treść rozstrzygnięcia. Na rozprawie przed sądem w dniu 19 marca 2008 r. skarżący oświadczyli, iż ich odwołanie z dnia (...) zmierzało do wzruszenie decyzji Burmistrza Miasta W. z dnia (...) w całości, zarówno co do odmowy ustalenia warunków zabudowy dla budowy obiektów budowlanych, jak i co do odmowy ustalenia warunków podziału nieruchomości. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona. Ustawa z dnia z dnia 27 marca 2003r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U z 2003r. Nr 80 poz. 717 ze zm.) przewiduje w art. 59, że zmiana zagospodarowania terenu polegająca na budowie obiektu budowlanego lub wykonaniu innych robót budowlanych, w przypadku braku planu zagospodarowania przestrzennego, wymaga ustalenia, w drodze decyzji, warunków zabudowy. Decyzję powyższą wydaje się na wniosek inwestora, po uzgodnieniu jej ze wskazanymi w ustawie organami i po łącznym spełnieniu warunków wymienionych w art. 61 ust. 1 ustawy. Ponadto planowana inwestycja musi spełniać wymogi przewidziane w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu ustalenia wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz. U z 2003r. Nr 164 poz. 1588). W powyższej sprawie, w ocenie Sądu, planowane zamierzenie inwestycyjne nie wypełnia warunków wynikających z ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, jak również warunków określonych w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury, w zakresie kontynuacji funkcji oraz w zakresie kontynuacji cech i parametrów zabudowy i zagospodarowania terenu. Sednem problemu w przedmiotowej sprawie było właściwe zastosowanie normy prawnej wynikającej z art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Przepis powyższy uzależnia wydanie decyzji o warunkach zabudowy od istnienia co najmniej jednej działki sąsiedniej, dostępnej z tej samej drogi publicznej oraz zabudowanej w sposób pozwalający na określenie wymagań dotyczących nowej zabudowy w zakresie kontynuacji funkcji, parametrów, cech i wskaźników kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu, w tym gabarytów i formy architektonicznej obiektów budowlanych, linii zabudowy oraz intensywności wykorzystania terenu. Jak podkreśla się w doktrynie przepis ten wprowadza do polskiego systemu prawnego zasadę dobrego sąsiedztwa, uzależniającą zmianę w zagospodarowaniu terenu od dostosowania się do określonych cech zagospodarowania przestrzennego (Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne, Komentarz pod red. Z. Niewiadomskiego, Warszawa 2006, str. 491). Tym samym planowana inwestycja nie może odbiegać od istniejącej sąsiedniej zabudowy. Ratio legis przepisu art. 61 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym jest ochrona "ładu przestrzennego" (wyrok NSA z 17 kwietnia 2007 r., sygn. akt II OSK 646/06. LEX nr 322329). Na gruncie wymienionej ustawy, zgodnie z art. 2 pkt 1, jako ład przestrzenny należy rozumieć takie ukształtowanie przestrzeni, które tworzy harmonijną całość oraz uwzględnia w uporządkowanych relacjach wszelkie uwarunkowania i wymagania funkcjonalne, społeczno-gospodarcze, środowiskowe, kulturowe oraz kompozycyjno-estetyczne. Jakkolwiek są to określenia ocenne, to jednak ich wykładnia powinna mieć na względzie z jednej strony interes inwestora, w tym przysługujące mu prawo do własności i do wolności zagospodarowania terenu, z drugiej zaś szerszy interes społeczny rozumiany jako ochrona istniejącego stanu zabudowy. Powyższe ustalenia są niezbędne dla prawidłowego zastosowania art. 61 ust. 1 pkt 1 zarówno w fazie sporządzania analizy urbanistycznej jak i wydania decyzji o warunkach zabudowy. Ze zgromadzonych w powyższej sprawie dokumentów, zdaniem Sądu, jasno wynika, że wydanie decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji wnioskowanej przez inwestora było niemożliwe. Poprzedzająca wydanie decyzji przez organ I instancji, analiza urbanistyczna z dnia (...) została sporządzona przez osobę posiadającą kwalifikację do jej sporządzenia oraz z dochowaniem warunków wynikających z ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, jak również z rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu ustalenia wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Z części graficznej analizy urbanistycznej z dnia (...) (karta 93 akt administracyjnych) wynika, że granice obszaru analizowanego wyznaczono prawidłowo, przyjmując do analizy teren większy niż minimalny obszar wymagany przepisem § 3 ust. 2 rozporządzenia. Dokonane w ramach analizy ustalenie wskazują, że teren sąsiadujący charakteryzuje się częściowo rozproszoną zabudową jednorodzinną, jest to zabudowa ekstensywna, zlokalizowana wzdłuż istniejących dróg publicznych, bezpośrednio przy tych drogach. Na terenie analizowanym nie istnieje zaś zabudowa w głębi działek, znacznie odsunięta od dróg publicznych, która połączona byłaby z nimi drogami wewnętrznymi. Pozwala to przyjąć, że wydanie w przedmiotowej sprawie decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji w formie, w jakiej wystąpili o to skarżący, doprowadziłoby w istocie do stworzenia nowego ładu przestrzennego w postaci zwartego kompleksu zabudowy w głębi analizowanego obszaru. Tym samym przełamana zostałaby, wynikająca z art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, zasada dobrego sąsiedztwa. W ocenie sądu zrealizowanie inwestycji przez skarżących nie dałoby się pogodzić z istniejącą zabudową i nie spełniłoby warunku kontynuacji funkcji zabudowy, rozumianej jako mieszczenie się w graniach zastanego sposobu zagospodarowania terenu. Wydanie decyzji o warunkach zabudowy doprowadziłoby do powstania intensywnej skoncentrowanej zabudowy i w konsekwencji – jak wskazano powyżej – stworzenia nowego ładu przestrzennego w analizowanym obszarze. Zdaniem Sądu za słuszne należy uznać także stwierdzenie, znajdujące się w sporządzonej na potrzeby przedmiotowego postępowania analizie urbanistycznej, że niemożliwym jest określenie linii zabudowy, procentu powierzchni zabudowy, szerokości elewacji frontowej, wysokości zabudowy dla planowanego przez inwestorów zespołu budynków położonych wgłębi wnioskowanej działki, w taki sposób by stanowiło to kontynuację tychże parametrów występujących już w terenie analizowanym. Wynika to z prawidłowego przyjęcia, że w analizowanym obszarze nie występuje zabudowa, odpowiadająca cechom i funkcjom zabudowy, co do której wnioskowano o wydanie decyzji. Tym samym niemożliwe do spełnienia są warunki wynikający z § 4, § 5, § 6 oraz § 7 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu ustalenia wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Sąd uznał za prawidłowe wyjaśnienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. dotyczące nie zastosowania art. 62 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. W przedmiotowej sprawie zastosowanie normy prawnej wynikającej z powyższego artykułu byłoby nieuzasadnione. Równocześnie Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w odmowie ustalenia w decyzji warunków podziału nieruchomości. Dopuszczalność określenia w decyzji o warunkach zabudowy warunków podziału nieruchomości wynika z przepisów art. 59 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w związku z art. 94 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (teks jedn. Dz. U z 2004r. Nr 261 poz. 2603). Żądanie ustalenia warunków podziału nieruchomości nie ma jednak charakteru samoistnego, musi być zawsze powiązane z żądaniem ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji budowlanej. Wynika to zarówno z treści przepisów art. 59 i art. 61 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, jak i z faktu, iż warunki podziału nieruchomości określić ma decyzja o ustaleniu warunków zabudowy i zagospodarowania terenu. Dopuszczalność wnioskowanego sposobu podziału nieruchomości uzależniona jest więc od dopuszczalności wnioskowanego przez inwestora sposobu zabudowy terenu inwestycji. Podkreślić należy, iż podział nieruchomości nie powoduje zmiany sposobu zagospodarowania terenu, a jedynie geodezyjne wydzielenie z przestrzeni działek gruntu. Ponieważ decyzja o warunkach zabudowy dla wnioskowanej przez skarżących inwestycji budowlanej nie mogła być wydana z wyżej przedstawionych powodów, tym bardziej organ I instancji nie mógł wydać decyzji o ustaleniu warunków podziału nieruchomości, o co wnioskowali skarżący. Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza Miasta W. z dnia (...) odpowiadają prawu. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2002r. Nr 153 poz. 1370 ze zm.) skargę należało oddalić. /-/ B. Drzazga /-/ E. Podrazik /-/ B. Kamieńska