II SA/Po 70/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2015 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia ... 2014r. Nr ... w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia ... 2014 r. nr ...Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpoznaniu odwołania R. G.od decyzji Burmistrza Miasta K. z dnia ...2014 r. nr ... o ustaleniu wysokości nienależnie pobranego przez R. G. świadczenia w postaci zasiłku stałego za okres od 1 kwietnia do 30 kwietnia 2014 r. na kwotę 225,60 zł, uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie w sprawie. Decyzję tę wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia 21 marca 2014 r. Burmistrz K. przyznał R. G. zasiłek stały na okres od 1 marca 2014 r. do 30 czerwca 2015 r. w kwocie 329,50 zł. Następnie ten sam organ decyzją z dnia ...2014 r. ustalił R. G. wysokość nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku stałego za okres od 1 kwietnia do 30 kwietnia 2014 r. na kwotę 225,60 zł, wskazując, że w okresie pobierania świadczenia stronie zmienił się dochód, nastąpiło przekroczenie kryterium dochodowego i dlatego świadczenie jest częściowo nienależnie pobrane. Od decyzji tej R. G. wniósł odwołanie wskazując, że jego dochód się nie zwiększył, gdyż brat, którego dochód organ uwzględnił, wyprowadził się. Decyzją z dnia ... 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło zaskarżoną decyzję z dnia ...2014 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Następnie decyzją z dnia ... 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło nieważność swej decyzji z ...2014 r. z powodu rażącego naruszenia art. 98 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182), dalej: u.p.s. W związku z powyższym Kolegium zobowiązane było ponownie rozpatrzyć odwołanie R. G. od decyzji Burmistrza K. z dnia ...2014 r., w którym to odwołaniu strona podniosła, iż organ błędnie ustalił jego sytuację. Kolegium powołując art. 6 pkt 16 u.p.s. wyjaśniło pojęcie świadczenia nienależnie pobranego, by następnie wskazać, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Dopóki decyzja taka nie jest ostateczna brak jest podstaw do przyjęcia, że pobrane świadczenie jest świadczeniem nienależnym. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w dniu ...2014 r. Burmistrz K. wydał dwie decyzje: 1) uchylającą z dniem 1 maja 2014 r. w całości decyzję z dnia ... 2014 r. przyznającą R. G. zasiłek stały od dnia 1 marca 2014 r. do dnia 30 czerwca 2015 r. w kwocie 329,50 zł, 2) ustalającą wysokość nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku stałego za okres od 1 kwietnia do 30 kwietnia 2014 r. na kwotę 225,60 zł. Zdaniem Kolegium podjęcie przez organ I instancji w tym samym czasie decyzji uchylające ww. decyzje zasiłkowe i orzekającej w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przed upływem okresu, w którym strona mogła wnieść odwołanie od decyzji uchylającej decyzję przyznającą świadczenie obarczone jest błędem. W decyzjach zawarto jednocześnie oba rozstrzygnięcia" uchylające i nakazujące zwrot, co skutkowałoby odebraniem stronie możliwości zakwestionowania decyzji uchylającej przed wydaniem decyzji nakazującej zwrot. Tym samym doszło do tego, że zażądano zwrotu świadczenia, zanim by ostatecznie rozstrzygnięto, czy w ogóle w danym przypadku można było mówić o nienależnie pobranym świadczeniu. Takie postępowanie organu godzi w zasadę dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 k.p.a., gdyż prowadzi do zwrotu świadczenia jeszcze przed zweryfikowaniem decyzji o nienależności świadczenia przez organ II instancji. Nadto Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, że brat strony od kwietnia 2014 r. podjął staż i organ uznał, że od tego miesiąca podwyższeniu uległ dochód rodziny strony. Jednakże strona niejednokrotnie podnosiła, że prowadziła dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z bratem, jednak od kwietnia 2014 r. już z nim nie zamieszkiwał. W wywiadach środowiskowych pracownik socjalny raz podał, że strona mieszka z bratem (6.05.2014 r.), by następnie stwierdzić, że od 4 miesięcy prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe (wywiad z 22.07.2014 r. i z 11.08.2014 r.). Wynika z tego, że od kwietnia 2014 r. strona prowadziła jednoosobowe gospodarstwo domowe, co oznacza, że jej dochód nie uległ zmianie i nie można mówić o świadczeniu nienależnie pobranym. Dlatego organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie. R. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., wskazując na bezprawność uznania, że doszło do nienależnego pobrania świadczenia. Skarżący wskazał, że nie jest dla niego korzystne zaskarżone rozstrzygnięcie, albowiem potrącono mu z zasiłku stałego uznane za nienależnie pobrane świadczenie. W odpowiedzi SKO w K. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje. Skarga okazała się bezzasadna. W pierwszej kolejności zważyć należy, iż przedmiotem skargi R. G. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego k.p.a. uchylająca decyzję Burmistrza Miasta K. z dnia ...2014 r. o ustaleniu wysokości nienależnie pobranego przez R. G. świadczenia w postaci zasiłku stałego za okres od 1 kwietnia do 30 kwietnia 2014 r. na kwotę 225,60 zł i umarzająca postępowanie w sprawie. Decyzja ta jest dla skarżącego korzystna, albowiem organ odwoławczy uchylił niekorzystną dla skarżącego decyzję Burmistrza K. ustalającą wysokość nienależnie pobranego świadczenia w postacie zasiłku stałego za okres od 1 do 30 kwietnia 2014 r. na kwotę 225,60 zł i nakazującą zwrot skarżącemu tej kwoty w trzech ratach i umorzył postępowanie w sprawie, stwierdziwszy, że ze względu na okoliczność, iż nie uległ zmianie dochód skarżącego (tj. w ocenianym okresie prowadził on samodzielnie gospodarstwo domowe) brak było podstaw do uznania, że doszło do przekroczenia kryterium dochodowego i w rezultacie pobrania świadczenia w sposób nienależny. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przy czym, jak stanowi art. 134 § 2 p.p.s.a. sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba, że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że orzeczeniem na niekorzyść strony skarżącej w rozumieniu art. 134 § 2 p.p.s.a. będzie każde orzeczenie, które pogarsza sytuację skarżącego w stosunku do tej, jaką miał przed wniesieniem skargi, przy czym pogorszenie to nie musi dotyczyć wyłącznie jego praw czy obowiązków wynikających z prawa materialnego, ale także pewnych uprawnień faktycznych czy procesowych, powstałych w wydania zaskarżonego aktu bądź dokonania czynności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2014 r., II FSK 980/12, Lex nr 1488028, również wyrok NSA z dnia 17 maja 2012 r., II FSK 2114/10, Lex nr 1167876). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że sytuacja prawna skarżącego uregulowana zaskarżoną decyzja jest dla niego bez wątpienia korzystna. Organ odwoławczy nie tylko bowiem uchylił decyzję Burmistrz K. z dnia ...2014 r., którą nakazano skarżącemu zwrot kwoty 225,60 zł tytułem nienależnie pobranego świadczenia (zasiłku stałego za okres od 1 do 30 kwietnia 2014 r.), lecz również organ odwoławczy umarzając postępowanie w sprawie ostatecznie przesądził, że brak było podstaw do uznania, że powołane świadczenie za wskazany okres skarżący pobrał w sposób nienależny w rozumieniu art. 6 pkt 16 u.p.s. W związku z powyższym wziąwszy pod uwagę dyspozycję art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. kognicja Sądu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem prawa skutkującym stwierdzeniem jej nieważności. Sąd z uwagi na korzystne dla skarżącego rozstrzygnięcie sformułowane zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. nie mógł oceniać, czy decyzja ta nie zawiera innych wad; dopuściłby się bowiem naruszenia zasady reformationis in peius (niedziałania na niekorzyść strony). Niemniej jednak Sąd pragnie stwierdzić, że podziela stanowisko organu odwoławczego oraz skarżącego, że z akt sprawy (przeprowadzonych wywiadów środowiskowych i oświadczeń strony) wynika, że od kwietnia 2014 r. skarżący prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe, co oznacza, że brak było podstaw do uznania, że zmieniła się jego sytuacja dochodowa i zaistniały podstawy do stwierdzenia, że skarżący za kwiecień 2014 r. pobrał zasiłek stały w sposób nienależny. Wystarczy wskazać, że w wywiadach środowiskowych z 22 lipca i 11 sierpnia 2014 r. skarżący podał, że mieszka samotnie, prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe", a ponadto ustalono, że "strona od ponad 4 miesięcy prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe". Uznać zatem należy, że od miesiąca kwietnia 2014 r. skarżący prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe, jego dochód nie uległ zmianie i nie było podstaw do uznania, że skarżący pobrał za ten miesiąc zasiłek stały nienależnie. Dlatego Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku. Gwoli wyjaśnienia Sąd pragnie wskazać skarżącemu, że okoliczność dokonania skarżącemu potrącenia na podstawie decyzji Burmistrza K. z dnia ...2014 r. w kontekście ostatecznej decyzji Kolegium z dnia ... 2014 r. uchylającej wymienioną decyzję organu I instancji i umarzającej postępowanie oznacza, że po stronie Burmistrza K. (Ośrodka Pomocy Społecznej w K.) powstał obowiązek zwrotu skarżącemu potrąconej kwoty świadczenia.