II SA/Po 705/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. M. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki części budowli postanawia zasądzić od Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego kwotę 387,- zł (trzysta osiemdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ E. Podrazik Wyrokiem z dnia 5 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Po 705/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu: (1) uchylił decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...], w części dotyczącej uchylenia postanowienia nr [...] Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta P. z dnia [...] stycznia 2014 r., (2) w pozostałej części oddalił skargę, (3) określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w części wskazanej w pkt 1, oraz (4) zasądził od Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego kwotę 757 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia [...] marca 2015 r. Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł zażalenie na część powyższego wyroku z dnia 5 lutego 2015 r. dotyczącą zwrotu kosztów postępowania, zarzucając sądowi I instancji naruszenie art. 200 i art. 206 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."). W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wyrokiem z dnia 5 lutego 2015 r. uchylono tylko jedno postanowienie decyzji z dnia [...] kwietnia 2014 r., oddalając zarazem skargę w pozostałym zakresie. W wymienionym orzeczeniu zasądzono jednak zwrot kosztów postępowania na podstawie art. 200 p.p.s.a. z pominięciem art. 206 p.p.s.a., regulującego miarkowanie zwrotu kosztów. Postanowieniem z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt II OZ 409/15, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zawarte w wyroku z dnia 5 lutego 2015 r. postanowienie dotyczące zwrotu na rzecz skarżącego od organu administracji kosztów postępowania i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. W uzasadnieniu Sądu II instancji wyjaśnił, że art. 206 p.p.s.a. nie zobowiązuje sądu I instancji do miarkowania kosztów postępowania w każdym przypadku, gdy uwzględnia on skargę w części. Decyzja w tym zakresie pozostawiona jest bowiem uznaniu sądu, o czym świadczy wyraz "może". Niemniej nawet gdyby zostały spełnione przesłanki uzasadniające miarkowanie kosztów, sąd nie ma obowiązku zastosowania tej instytucji. Pozostawienie stosowania art. 206 p.p.s.a. do uznania sądu nie oznacza jednak dowolności w tym zakresie. Ustawodawca wskazał bowiem, że sąd może miarkować wysokość kosztów zasądzanych od organu na rzecz skarżącego w uzasadnionych przypadkach. Ocena, czy w konkretnej sprawie doszło do takiego uzasadnionego przypadku należy do sądu rozpatrującego indywidualną sprawę. W niniejszej sprawie spełniono podstawy warunek umożliwiający sądowi I instancji zastosowanie art. 206 p.p.s.a., tj. skarga została uwzględniona jedynie w części. Dodatkowo, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd I instancji uwzględnił skargę nie w zasadniczej jej części, a jedynie w zakresie incydentalnym, uchylił bowiem część zaskarżonej decyzji wydanej w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego wyłącznie w zakresie odmowy zawieszenia postępowania administracyjnego. Ponadto na wstępie uzasadnienia wyroku podkreślono, że skarga okazała się zasadna w części i to nie z powodów w niej wskazanych. Niemniej sąd I instancji zasądził zwrot kosztów postępowania w pełnej wysokości. Uzasadniając wyrok w części dotyczącej kosztów postępowania, wskazano jedynie na podstawę rozstrzygnięcia, tj. art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 p.p.s.a. Sąd I instancji nie odniósł się natomiast do kwestii zastosowania art. 206 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał zatem, że pozostawienie sądowi możliwości miarkowania kosztów postępowania nie oznacza zwolnienia z obowiązku przedstawienia stronom postępowania motywów podjętej decyzji. Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, o jakim stanowi art. 206 p.p.s.a., nakłada na sąd obowiązek dokładnego uzasadnienia tej kwestii. Dotyczy to zarówno sytuacji, gdy stosując art. 206 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny, zasądza od organu jedynie cześć kosztów poniesionych przez skarżącego, jak i gdy zasądza on koszty na zasadach ogólnych, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. Co prawda, z uwagi na fakultatywny charakter uprawnienia określonego w art. 206 p.p.s.a nie można skutecznie czynić sądowi zarzutu naruszenia tego przepisu poprzez jego niezastosowanie; brak jednak uzasadnienia postanowienia o kosztach bądź jego zbyt lakoniczne uzasadnienie stanowi naruszenie prawa mające istotny wpływ na wynik postępowania w tym zakresie. Brak uzasadnienia powoduje z kolei, że kontrola instancyjna takiego rozstrzygnięcia jest utrudniona lub wręcz niemożliwa. Sąd II instancji zaznaczył przy tym, że nie przesądza sposobu, w jaki sąd I instancji ma orzec o rozliczeniu kosztów postępowania, a jedynie wskazuje, że uzasadnienie postanowienia zawartego w pkt IV wyroku z dnia 5 lutego 2015 r. nie spełnia standardów umożliwiających jego instancyjną kontrolę, w kontekście możliwości zastosowania art. 206 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę sąd I instancji powinien wziąć pod uwagę przedstawione wyżej argumenty i ocenić, czy w sprawie można miarkować kwotę zasądzoną od organu na rzecz skarżącego tytułem poniesionych kosztów postępowania czy też należy zasądzić je w pełnej wysokości wynikającej z art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a"), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jak wynika przy tym z ogólnej reguły z art. 200 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd I instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Ustawodawca precyzuje zarazem w art. 205 § 1 p.p.s.a., że do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Z art. 205 § 2 p.p.s.a. wynika natomiast, że do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. W art. 211 p.p.s.a. wskazuje się z kolei, że koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Przez opłaty sądowe rozumie się z kolei w świetle art. 212 § 1 p.p.s.a. wpis oraz opłaty kancelaryjne. Odnosząc powyższe uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy zauważyć, że T. M. wniósł skargę na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...], w przedmiocie nakazu rozbiórki (k. 4-10 akt sądowych). Jak wynika zatem z § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221 poz. 2193 z późn. zm.), wpis stały w sprawach skarg, nieobjętych wpisem stosunkowym, z zakresu budownictwa i architektury wynosi 500 zł. W trakcie postępowania przed sądem administracyjnym skarżący był reprezentowany przez radcę prawnego (k. 19 akt sądowych). W związku z uwzględnieniem skargi fachowy pełnomocnik powinien więc uzyskać wynagrodzenie, którego stawka minimalna w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji wynosi 240 zł, zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490 z późn. zm.). Poza tym w myśl art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1628 z późn. zm.) opłacie skarbowej w wysokości 17 zł podlega złożenia dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa jego odpisu, wypisu lub kopii w postępowaniu sądowym. W związku ze złożeniem pełnomocnictwa przez radcę prawnego reprezentującego skarżącego do kosztów postępowania należy zaliczyć wspomnianą opłatę. Tym samym w świetle ogólnej reguły z art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c powołanego rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. Sąd zobowiązany był do zasądzenia od Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego kwoty 757 zł (500 zł tytułem wpisu, 250 zł tytułem wynagrodzenia dla radcy prawnego i 17 zł tytułem opłaty skarbowej). Kontrowersje, jakie wyłoniły się na tle rozpatrywanej obecnie sprawy, dotyczyły natomiast możliwości skorzystania z miarkowania zwrotu wymienionych kosztów. Zgodnie z art. 206 p.p.s.a., w razie częściowego uwzględnienia skargi sąd może w uzasadnionych przypadkach zasądzić na rzecz skarżącego od organu tylko część kosztów, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Trzeba przy tym zaznaczyć, że powyższy przepis stanowi wyjątek od art. 200 p.p.s.a. i wyrażonej tam zasady pełnego zwrotu kosztów postępowania w razie uwzględnienia skargi. Tym samym art. 206 p.p.s.a. nie może być również interpretowany rozszerzająco. Podstawową przesłanką zastosowania wymienionego przepisu jest częściowe uwzględnienie skargi. Jak podnoszono wcześniej, przesłanka ta została spełniona w rozpatrywanej sprawie, gdyż w wyroku z dnia 5 lutego 2015 r. sąd uchylił zaskarżoną decyzję jedynie w części dotyczącej uchylenia postanowienia organu I instancji z dnia [...] stycznia 2014 r.; w pozostałym zakresie skargę natomiast oddalono. Okoliczność ta nie oznacza jednak, że art. 206 p.p.s.a. powinien znaleźć automatycznie zastosowanie w niniejszej sprawie. W powołanym przepisie użyto bowiem sformułowania "może", co oznacza, że zasadność miarkowania zwrotu kosztów postępowania w konkretnej sprawie została pozostawiona ocenie Sądu (zob. wydane w niniejszej sprawie postanowienie NSA z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt II OZ 409/15). Ponadto ustawodawca wskazuje, że skorzystanie z powyższego przepisu dotyczy tylko "uzasadnionych przypadków". Mając zatem na uwadze dotychczasowe rozważania Sąd uznał, że zasadne jest miarkowanie zwrotu kosztów postępowania na podstawie art. 206 p.p.s.a. w niniejszej sprawie. Jak wynika bowiem z wyroku z dnia 5 lutego 2015 r., skarga okazała się zasadna jedynie w części i to nie z powodów w niej wskazanych. Kontrolując decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2014 r., w istotnej mierze podzielono stanowisko organu II instancji. Uchylenie wymienionej decyzji w części dotyczącej uchylenia postanowienia organu I instancji z dnia [...] stycznia 2014 r. odnosi się natomiast jedynie do zagadnienia incydentalnego, tj. do zawieszenia postępowania administracyjnego. Z tej perspektywy należy zatem uznać, że nałożenie na organ II instancji obowiązku zwrotu pełnych kosztów postępowania byłoby niewspółmierne do wadliwości decyzji z dnia [...] kwietnia 2014 r. Tym bardziej, że skarga sporządzona przez fachowego pełnomocnika – jak wskazano w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 lutego 2015 r. – nie zawierała przekonującej argumentacji. Podobnie w postanowieniu NSA z dnia 17 marca 2015 r., sygn. akt II OZ 185/15 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl), wskazano, że zastosowanie art. 206 p.p.s.a. może w szczególności uzasadniać uchylenie kontrolowanej decyzji jedynie w określonych fragmentach, niski nakład pracy fachowej pełnomocnika lub charakter sprawy. W tej sytuacji Sąd postanowił na podstawie art. 206 p.p.s.a. zasądzić od organu II instancji na rzecz skarżącego tylko część kosztów postępowania, tj. 250 zł tytułem połowy wpisu (50% x 500 zł), 120 zł tytułem połowy wynagrodzenia dla fachowego pełnomocnika (50% x 240 zł) i 17 złotych tytułem opłaty skarbowej. Łącznie organ II instancji jest zatem zobowiązany zwrócić skarżącemu kwotę 387 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Taka wysokość zasądzonych kosztów postępowania będzie w ocenie Sądu adekwatna do wadliwości decyzji z dnia [...] stycznia 2014 r. Dalsze miarkowanie omawianego obowiązku byłoby natomiast niezasadne. Należy bowiem podkreślić, że rozstrzygnięcie organu II instancji okazało się jednak wadliwe w stopniu uzasadniającym jego uchylenie, a naruszenie art. 101 § 3 k.p.a. w zw. z art. 142 k.p.a. miało charakter istotny. Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego nie wniósł również skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 5 lutego 2015 r., co można uznać za aprobatę dla wyrażonego tam stanowiska. W tej sytuacji Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c powołanego rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w zw. z art. 206 p.p.s.a. i art. 16 § 2 p.p.s.a. jak w sentencji. /-/ E. Podrazik