II SA/Po 714/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2012 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; oddala skargę II SA/Po 714/12 Uzasadnienie Decyzją z dnia 30 marca 2012 r. Burmistrz Miasta Wągrowca, na podstawie art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku M.M., odmówił umorzenia w całości i w części należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej w okresach od 1 kwietnia 2010 r. do dnia 30 kwietnia 2011 r. i od dnia 1 października 2011 r. do dnia 30 marca 2012 r., w wysokości [...] zł oraz odsetek ustawowych od tej kwoty. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 1,1a i 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. W okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ww. ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Art. 30 ust. 1 natomiast stanowi, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy (należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy, należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym) w łącznej wysokości: 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Następnie organ podniósł, że ma wobec M.M. należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz dziecka, B.M., urodzonego w dniu 10 stycznia 2000 r., w łącznej wysokości [...] zł należności głównej i [...] zł odsetek ustawowych. Skarżący uzasadnił wniosek o umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego trudną sytuacją materialną, brakiem pracy, opieką nad babcią sprawowaną w 2010 r. oraz przed jej śmiercią, udziałem w opiece nad synem. Do wniosku dołączono kopię decyzji o uznaniu wnioskodawcy za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, oświadczenie D.K. potwierdzające przywożenie przez wnioskodawcę syna do swojego miejsca zamieszkania i kupowanie żywności, zaświadczenie Urzędu Skarbowego o osiągnięciu w 2011 r. dochodu w kwocie [...] zł, kopie faktur i paragonów oraz kopie dowodów wpłat części należności alimentacyjnych. W ocenie organu wniosek M.M. nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie wykazane zostały okoliczności uzasadniające umorzenie. Zgodnie z przepisami art. 2 pkt 2 i 11 oraz art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są tylko w sytuacji bezskuteczności egzekucji komorniczej alimentów. Zatem stroną postępowania o zwrot należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego z zasady jest dłużnik, którego sytuacja dochodowa uniemożliwia komornikowi wyegzekwowanie alimentów. W tej sytuacji za sytuację nadzwyczajną, uzasadniającą umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, nie można uznać samego faktu braku dochodów w wystarczającej wysokości. Umorzenie należności mogłoby nastąpić, zdaniem organu jedynie wtedy gdy nastąpiła radykalna, nagła, trwała, niezależna od dłużnika niekorzystna zmiana jego sytuacji zdrowotnej, rodzinnej lub dochodowej, która nie mogła być wzięta pod uwagę przy ustalaniu alimentów. Zgodnie z art. 128 i 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny spoczywa na rodzicach. Umarzanie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego z powodu wystąpienia innych niż wspomniane wyżej okoliczności, oznaczałoby w praktyce przejęcie obowiązku alimentacyjnego na budżet państwa, czego nie można uznać za dopuszczalne w obliczu konieczności zachowania szczególnej dyscypliny w gospodarowaniu środkami publicznymi. Organ wskazał, że wobec bezskuteczności egzekucji, na rzecz B.M. nadal wypłacane są świadczenia z funduszu alimentacyjnego, zatem umorzenie należności nie wiązałoby się z zaprzestaniem narastania należności. M.M. nie jest osobą trwale niezdolną do pracy, a obowiązek alimentacyjny w kwocie 500 zł miesięcznie został ustalony wyrokiem Sądu Rejonowego w Wągrowcu z dnia 19.11.2009 r. w sprawie sygn. akt II RC 236/09. Organ nie powinien podważać potencjalnej zdolności wywiązywania się przez dłużnika z obowiązku regulowania alimentów w zasądzonej wysokości. Udział dłużnika w wychowywaniu dziecka drobne wydatki z tym związane nie znoszą obowiązku łożenia świadczeń alimentacyjnych przez sąd. Obowiązku alimentacyjnego na rzecz dziecka nie znosi również obowiązek alimentacyjny wobec innych członków rodziny. Odwołanie od powyższej decyzji złożył M.M., podkreślając swoją trudną sytuację materialną i życiową spowodowaną brakiem pracy. Zdaniem skarżącego, brak pracy uzasadnia umorzenie należności, a zgodnie z art. 135 Kodeksu rodzinnego zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Wskazał nadto, że dokłada starań aby chociaż częściowo wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile decyzją z dnia 10 maja 2012 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że po analizie akt uznał zaskarżoną decyzję za prawidłową i jego zdaniem brak jest podstaw do jej kwestionowania. Zdaniem organu odwoławczego, zawarty w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zwrot "może umorzyć" wskazuje, że decyzja w przedmiotowej sprawie ma charakter uznaniowy i może opierać się na swobodnej ocenie sytuacji osobistej zobowiązanego, niemniej jednak decyzja o umorzeniu albo odmowie umorzenia należności musi być poparta przeprowadzeniem przez organ postępowania mającego na celu zbadanie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Organ pierwszej instancji ustalił, że egzekucja wobec dłużnika w ostatnim okresie nie była skuteczna, wobec czego organ nie miał możliwości zastosować art. 30 ust. 1 ustawy. Organ dalej ustalił, że M.M. jest w wieku produkcyjnym (ur. W 1978 r.) i aktualnie jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, ale jest zdolny do pracy, bo nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ani orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy. Kolegium podzieliło pogląd organu pierwszej instancji, że brak pracy nie może być powodem zastosowania nadzwyczajnego środka w formie umorzenia zadłużenia, tym bardziej że nie można na tym etapie postępowania przesądzić, że w najbliższym czasie nie on otrzyma pracy. Może to być przesłanką do ewentualnego odroczenia terminu spłaty długu alimentacyjnego. Sam fakt rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego. Również udział dłużnika w wychowywaniu dziecka i drobne wydatki z tym związane nie zwalniają z obowiązku alimentacyjnego nałożonego przez sąd. Organ wskazał, że wywiązywanie się z alimentacji ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a świadczenie alimentacyjne jako substytut alimentów ma służyć realizacji ochrony dobra dziecka i pozwala zapewnić mu środki na jego utrzymanie, wychowanie czy edukację. Dopełnienie zatem przez ojca zwrotu świadczeń, które zostały wypłacone na rzecz jego dziecka, jest zobowiązaniem bezsprzecznie zasadnie egzekwowanym, zaś umarzanie zwrotu takiego długu musi być wyraźnie ograniczane wyłącznie do zdarzeń wyjątkowych. Odnosząc się do powołania się przez skarżącego na treść art. 135 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, organ odwoławczy wskazał, że zakres świadczeń alimentacyjnych został ustalony wyrokiem Sądu, który z pewnością wziął pod uwagę możliwości finansowe zobowiązanego. Kolegium stwierdziło, że nie znalazło w sprawie nadzwyczajnych i niezależnych od odwołującego się zdarzeń mających wpływ na jego sytuację zdrowotną, rodzinną lub dochodowa, a tylko taka sytuacja może skutkować umorzeniem długu alimentacyjnego. Podniesione przez odwołującego się argumenty o braku pracy i trudnej sytuacji majątkowej mogą być elementem uzasadniającym odroczenie terminu płatności albo rozłożenia jej na raty, po wcześniejszym złożeniu wniosku w tej sprawie. Powyższa decyzja organu odwoławczego jest przedmiotem skargi M.M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący wskazał na trudną sytuację na rynku pracy w Wielkopolsce, gdzie bezrobocie sięga 20% oraz podkreślił, że stara się w miarę możliwości przekazywać 200 zł i przekazywać lub kupować dziecku jedzenie. Zdaniem skarżącego bezrobocie, brak nowych miejsc pracy, likwidacja zakładów są właśnie nadzwyczajną sytuacją uzasadniającą umorzenie należności. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko, wnosząc o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r., poz. 270) dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do uregulowania art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala. W świetle treści przepisu art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz.U. z 2009 r., nr 1 poz. 7 ze zm.) organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3). Z powyższego unormowania wynika w sposób nie budzący wątpliwości uznaniowy charakter decyzji, a wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji musi bowiem zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, co wynika także z art. 25 wskazanej ustawy. W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Zdaniem sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. W przedmiotowej sprawie uznać należy, że wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Organ administracji poczynił zatem ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 K.p.a.). W ocenie Sądu, organ rozważył wszelkie istotne okoliczności, także te wskazywane przez skarżącego, z punktu widzenia zarówno interesu strony jak i interesu społecznego. Przede wszystkim należy wskazać, że organy orzekające w sprawie prawidłowo oceniły charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 128 i 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny. System zabezpieczenia społecznego nie ma na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Pogląd ten . pozostaje w zgodzie z konstytucyjną zasadą pomocniczości (wyrażoną w preambule Konstytucji RP), stosownie do której Państwo ma wspierać, a nie zastępować w alimentacji osoby do tego zobowiązane (por. rozważania w pkt 4.2 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06). Nie jest zatem uzasadnionym, aby pochopnie przerzucać obowiązek alimentacyjny na ogół podatników, tym bardziej, że celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu dzieciom rodziców, którzy nie są w stanie samodzielnie regulować należności na ich rzecz. Nie jest to pomoc bezzwrotna, a ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych, dlatego uzasadnionym jest, że organ będzie oczekiwał uregulowania wypłaconych uprawnionym świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego z tytułu alimentów. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. Okolicznością taką nie jest z pewnością status bezrobotnego. Sądy administracyjne niejednokrotnie wskazywały, na tle konkretnych przypadków, że zarówno powody zdrowotne jak i bezrobocie nie mogą być uznane za wystarczające do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Białymstoku z 31 maja 2011r., sygn. akt II SA/Bk 728/10, wyrok WSA w Lublinie z 25 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 559/10). Jak słusznie organy wskazały, skarżący ma 34 lata, wyuczony zawód, jest w pełni zdolny do pracy i brak jest podstaw do uznania, że obecna sytuacja skarżącego będzie mieć charakter stały i w przyszłości nie ulegnie ona zmianie. Obowiązkiem skarżącego jest stale podejmowanie działań zmierzających do poprawy tej sytuacji, a tym samym pozwalających na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Wskazywane przez skarżącego okoliczności nie czynią zatem jego sytuacji wyjątkowej ani nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Na wynik sprawy nie mogła mieć również wpływu okoliczność, że skarżący wykonuje obowiązek alimentacyjny przez sprawowanie osobistej opieki nad synem w czasie weekendów i wakacji oraz kupuje mu czasami żywność, czy zaspokaja jego potrzeby w inny sposób. Takie okoliczności mogą mieć znaczenie jedynie przy określaniu wysokości renty alimentacyjnej przez sąd rodzinny. Reasumując, organy administracji odmawiając skarżącemu w rozpoznawanej sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych z funduszu alimentacyjnego nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Organ odwoławczy rozważył interes strony i interes społeczny, nadto wskazał skarżącemu na możliwości, jakie daje art. 30 ust. 2 in fine, tj. odroczenia płatności lub rozłożenia na raty. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako bezzasadną oddalił.