II SA/Po 716/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 grudnia 2012r. wniosku E. S. i B. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi P. B. i M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2012r. Nr [...] w przedmiocie przywrócenia poprzedniego sposobu zagospodarowania terenu postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K.Witkowicz-Grochowska Uczestnicy postępowania E. S. i B. S. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Argumentowali, że są emerytami, utrzymują dorosłego syna, który jest w depresji oraz jego małoletnie dziecko, które nie otrzymuje żadnych środków finansowych na swoje utrzymanie. Syn nie otrzymuje renty. Nadto podali, że są osobami starszymi, dużo wydają na leki. Nie korzystają z żadnej pomocy. Miesięczne koszty utrzymania domu to około 960 zł. Oświadczyli, że mają dom o powierzchni 180 m², z czego użytkują 93,5 m², pozostała część jest niewykończona. Podali, że nie posiadają wartościowych ruchomości, ani oszczędności. Wnioskodawcy oświadczyli, że uzyskują z tytułu emerytury [...] i [...] miesięcznie. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i majątkowej, wnioskodawcy zostali wezwani, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej "p.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Zobowiązano do podania wszystkich źródeł dochodów stałych, jak i dorywczych wnioskodawców oraz pozostałych domowników wraz z wysokością uzyskiwanego dochodu oraz przedłożenia kopii rocznego zeznania podatkowego za ubiegły rok. Nadto zwrócono się o podanie czy prowadzona jest działalność gospodarcza, jeżeli tak to zobowiązano do podania wysokości osiąganych przychodów i kosztów jej prowadzenia. Okoliczności te pozwalają ocenić sytuację finansową wnioskodawców i wysokość środków jakimi rzeczywiście rozporządzają. Następnie wezwano do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawców za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków, jakimi wnioskodawcy realnie dysponują. Wezwano także skarżących do wyszczególnienia kosztów miesięcznego utrzymania oraz podania danych dotyczących posiadanych samochodów. Wysokość ponoszonych koniecznych wydatków wskazuje także na to jakimi środkami strona dysponuje. Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawcom osobiście. Pozostało ono bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Przepis art. 246 §1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie są wnioskodawcy). W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoby fizyczne wykażą, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006r., sygn. akt II FS 741/06). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawcy winni, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawców. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. W świetle powyższego, uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez wnioskodawców zawarte w treści formularza o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawców. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów niniejszego postępowania, chociażby w części. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 p.p.s.a. wnioskodawcy nie złożył żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu rodzinnego i finansowego, a także nie przedłożyli żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy ich sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Należy w tym miejscu podkreślić, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskujących. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy wnioskodawców, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie, chociażby w części. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K.Witkowicz-Grochowska