II SA/Po 717/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2013 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i zasiłku celowego specjalnego oddala skargę W dniu 3 października 2012 r. G. M. złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. wniosek o udzielenia pomocy finansowej m.in. na zwrot kosztów zakupionych leków w łącznej wysokości 29,92 zł, na opłatę za Internet w wysokości 29,90 zł i telefon w wysokości 29,90 zł, na zakup kurtki zimowej oraz na zakup obuwia zimowego. W tym samym dniu pracownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. przeprowadził wywiad środowiskowy w trakcie którego ustalono, iż G. M. jest osobą niepełnosprawną, całkowicie niezdolną do pracy. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochód wnioskodawczyni w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. wrześniu 2012 r. stanowiło świadczenie rentowe w wysokości 691,25 zł netto. Decyzją z dnia 30 października 2012 r. Prezydent Miasta P. odmówił G. M. przyznania pomocy pieniężnej w miesiącu październiku 2012 r. w formie zasiłku celowego, celowego specjalnego oraz zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu z tytułu zwrotu kosztów zakupionych leków w łącznej wysokości 29,92 zł (wg faktur nr [...] z dnia 16 września 2012r., [...]z dnia 28 września 2012r. i [...] z dnia 19 września 2012r.) oraz na opłatę za internet w wysokości 29,90 zł i telefon w wysokości 29,90 zł, na zakup kurtki zimowej oraz na zakup obuwia zimowego. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż wnioskodawczyni posiada dochód przekraczający kryterium dochodowe określone w art. 8 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a tym samym nie przysługuje jej prawo do zasiłku celowego określonego w art. 39 ust. 1 tej ustawy. W tej sytuacji organ rozważył, czy istnieją przesłanki do przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego uregulowanego w art. 41 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Rozważając możliwość przyznania pomocy na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej organ ustalił, iż do stałych miesięcznych wydatków G. M. należą: opłata za zużycie energii elektrycznej w wys. 41,21 zł, opłata za zużycie gazu w wys. 16,89zł, opłata telewizji kablowej w wys. 19,90 zł, opłata Internetu w wys. 29,90 zł, opłata za telefon stacjonarny w wys. 29,90 zł i udokumentowany zakup leków w miesiącu wrześniu 2012r. na kwotę 61,32 zł. Łączna kwota wydatków to 199,12 zł. Dalej organ wskazał, iż Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P. systematycznie udziela pomocy pieniężnej G. M. m.in. na pełną opłatę czynszu (w m-cu wrześniu decyzją z dnia [...] 2012 r. Nr [...] przyznano na ten cel kwotę 607,98 zł). Zatem do dyspozycji wnioskodawczyni po opłaceniu wymienionych wyżej należności pozostaje na zaspokojenie innych potrzeb kwota 492,13 zł. Ponadto wyjaśniono, że w miesiącu październiku 2012r. przyznano G. M. następującą pomoc: - decyzją z dnia [...] 2012 nr [...] przyznano w okresie od 1 do 31 października 2012r. zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości 150zł - decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] przyznano zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu w wysokości 652,97 zł w ramach którego miały być zaspokojone takie potrzeby jak: opłata czynszu ( 594,87 zł) oraz opłata rachunku za zużycie energii elektrycznej (41,21 zł) i opłata rachunku za zużycie gazu (16.89 zł), odstępując od żądania zwrotu części przyznanego świadczenia. W tej sytuacji organ uznał, iż G. M. w ramach posiadanych środków jest w stanie samodzielnie zaspokoić takie potrzeby jak wymieniony na wstępie zakup leków na łączną kwotę 29,92 zł i opłaty za telefon oraz internet na łączną kwotę 59,80 zł. Organ wskazał też na swoje ograniczone środki i konieczność wsparcia innych potrzebujących, zaspakajając w pierwszej kolejności najbardziej pilne potrzeby. W ocenie organu opłata za Internet nie stanowi pilnej potrzeby. Odnosząc się do wniosku o sfinansowanie zakupu kurtki i obuwia zimowego organ wyjaśnił, iż obuwie zimowe można zakupić już w kwocie 99 zł (oferta sklepu "A" Galeria [...] w P. ul. S. 4) jak również kurtkę zimową w kwocie 99 zł (oferta sklepów sieci "B" w P.). Wydatki tego rzędu w ocenie organu mieszczą się w granicach możliwości finansowych G. M. Tym bardziej, że potrzeby te nie mieszczą się w pojęciu szczególnie uzasadnionego przypadku bowiem wnioskodawczyni posiada wiedzę i rozeznanie o zbliżającej się porze zimowej i braku stosownej do tej pory roku odzieży. Zatem miała okazję dokonania stosownych oszczędności w minionych miesiącach w ramach posiadanych środków własnych aby bez uszczerbku dla możliwości zaspokojenia innych potrzeb w miesiącu październiku takiego zakupu dokonać. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła G. M. wnosząc o jej uchylenie i przyznanie zasiłku celowego z tytułu zwrotu kosztów zakupionych leków w łącznej wysokości 29,92 zł, na opłatę za internet w wys. 29,90 zł i telefon w wys. 29,90 zł, na zakup kurtki zimowej oraz na zakup obuwia zimowego. Skarżąca wskazał, iż jest osobą schorowaną oraz niepełnosprawną i w związku z tym ponosi znaczne koszty związane z zakupem leków. Aktualnie nie stać jej na utrzymanie siebie, mieszkania oraz zakup leków. Brakuje jej również środków na zakup odzieży i butów. Podniosła, iż telefon stacjonarny jest jej potrzeby gdyż jest osobą samotną i dzwoni z niego po pogotowie ratunkowe, do lekarza jak i do ośrodka pomocy społecznej. Wyjaśniła, iż interenet zakupiła, gdyż jego cena w pakiecie z telefonem była korzystna. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium powołując się na treść art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej podzieliło ustalenia organu, iż G. M. posiada dochód uniemożliwiający jej ubieganie się o zasiłek celowy. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, iż pojęcie niezbędnej potrzeby bytowej, wymienione w art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, nie zostało ustawowo zdefiniowane, będąc prawnie niedookreślonym i wymagając indywidualnego podejścia. Ewolucja pomocy społecznej wskazuje na zmianę oceny niezbędnych potrzeb, co związane było m.in. z podnoszeniem standardu życia. Początkowo udzielanie wsparcia sprowadzało się do zapewnienia minimum biologicznego, które z czasem zostało wyparte przez minimum socjalne. Przez długi czas dobroczynność, a później opieka społeczna udzielały pomocy po to, by przeżyć, a nie godnie żyć, zaś niezbędne potrzeby bytowe traktowane były jako absolutne minimum konieczne do egzystencji. Zmiany polityki społecznej i regulacji prawnych, wzbogacanie katalogu świadczeń i podnoszenie ich wartości wpłynęły na zmianę sposobu interpretowania niezbędnych potrzeb świadczeniobiorców. Jednym z kryteriów tej interpretacji powinno być obecnie stworzenie warunków do godnej egzystencji. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego strona jest w stanie samodzielnie zaspokoić zgłaszaną potrzebę opłacenia kosztów Internetu i telefonu gdyż otrzymuje szeroki zakres pomocy. W samym październiku 2012r. była to kwota 804,92zł. Tak samo potrzeby zakupu odzieży zimowej i butów zimowych zakup klientka może zaspokoić w sklepach za środki, którymi dysponuje za ok. 100 zł odzież i za ok. 100 zł buty ( np. sklep "B" - odzież i sklep "A" - buty ). Podkreślono jednocześnie, iż pomoc społeczna w postaci zasiłku celowego czy celowego specjalnego nie ma charakteru obligatoryjnego lecz wyłącznie jest to świadczenie, którego przyznanie należy każdorazowo do uznania administracyjnego Prezydenta Miasta P. Nie ma także obowiązku przyznawania pomocy w wysokości wyłącznie zgodnej z oczekiwaniami klientów. Skargę na powyższe rozstrzygniecie wniosła G. M. powtarzając argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Zaznaczyła, iż nie starcza jej środków do życia, ponieważ wszystko jest bardzo drogie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Z kolei w świetle z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U. 2013 poz. 182 ze zm.) – dalej: "u.p.s.". Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, iż G. M. wnioskiem z dnia 3 października 2013 roku domagała się m.in. udzielenia jej pomocy finansowej na zwrot kosztów zakupu elków w łącznej kwocie 29,92 zł, na opłatę za internet w wys. 29,90 zł i telefon w wys. 29,90 zł, na zakup kurtki zimowej oraz na zakup obuwia zimowego. Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przyznaje się go w szczególności na pokrycie w części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ustawy). Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy. Z kolei w myśl art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi albo zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. W niniejszej sprawie jest bezspornym, że skarżąca w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku posiadała dochód w wysokości 691,25 zł przekraczający kryterium dochodowe wynoszące dla osoby samotnie gospodarującej 525,- zł. Oznacza to, że organy słusznie rozważyły zasadność ewentualnego przyznania zasiłku celowego w oparciu o art. 41 u.p.s. Ustawodawca w treści powołanego przepisu art. 41 u.p.s. używa sformułowania, iż omawiane świadczenie "może być przyznane". Oznacza, to, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego wydawane jest w ramach tak zwanego uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne, choć jest uprawnieniem organu administracyjnego do wyboru rozstrzygnięcia sprawy, to nie pozwala mu jednak na dowolność w załatwieniu sprawy. Orzekając w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazówki, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Należy jednak mieć na uwadze, że udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, uzależnione jest od zaistnienia dodatkowej przesłanki, którą jest wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Obwarowanie tej formy pomocy wymienioną przesłanką związane jest z tym, że ustawodawca przewidział możliwość jej udzielenia osobom lub rodzinom o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Ustawodawca nie sformułował definicji "szczególnie uzasadnionego przypadku". Jest to pojęcie nieostre, wymagające konkretyzacji w okolicznościach faktycznych każdej indywidualnej sprawy. Pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1496/10 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2009 r. I SA/Wa 1004/09, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Analiza materiału zgromadzonego w sprawie nie pozwala na stwierdzenie aby taki szczególnie uzasadniony przypadek wystąpił w stosunku do G. M.. Z akt sprawy wynika, iż jej sytuacja bytowa nie zmienia się od pewnego czasu. Nie nastąpiło żadne szczególne wydarzenie, które pogorszyłoby jej dotychczasową sytuację. Regularnie korzysta ona z pomocy udzielanej jej przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P. w tym z pomocy na zakup żywności, lekarstw i ponoszenie kosztów utrzymania mieszkania. W samym październiku 2012 r. otrzymała ona z pomoc finansową w wysokości 802,97 zł., która pokrywa znaczną część jej wydatków. Należy zatem podzielić stanowisko organów, iż sytuacja bytowa skarżącej – uzyskiwany przez nią dochód oraz udzielana jej pomoc finansowa, uzasadnia twierdzenie, że jest ona w stanie wygospodarować środki na zakup lekarstw, uiszczenie rachunków za telefon i Internet jak też zakup kurtki i obuwia zimowego. Nie zaistniały jakiekolwiek szczególne okoliczności uzasadniające udzielenie pomocy w tym zakresie. Podkreślić należy, iż wykładnia przepisów ustawy o pomocy społecznej nie może prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku występowania o szereg świadczeń organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.