II SA/Po 719/17

Dnia 19 października 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Natalia Sikorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2017 roku sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2017 roku Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania P. K. od decyzji Prezydenta [...] Wlkp. z dnia [...] 2017 r. nr [...] przyznającej P. K. zasiłek celowy w wys. [...] zł, w tym z przeznaczeniem na zakup węgla [...] zł i z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków [...] zł, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzję tę wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskami z 25 stycznia i 14 lutego 2017 r. P. K. zwrócił się do Kierownika Działu Pomocy Społecznej w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w O. W. m.in. o pomoc w formie pieniężnej na zakup opału i pokrycie kosztów zakupu leków. Organ I instancji wydając decyzję z [...] 2017 r. przyznającą P. K. zasiłek celowy w wys. [...] zł, w tym z przeznaczeniem na zakup węgla [...] zł i z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków [...] zł ustalił, że sytuacja finansowa wnioskodawcy uzasadniała przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego. Wskazano, że P. K. orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. W. z 9 lutego 2015 r. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe. Źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały w kwocie [...]zł miesięcznie. Organ I instancji podał, że wnioskodawca przedłożył kopie 2 recept do wykupienia na kwotę [...]zł, rachunek imienny wykupionych leków z 9 lutego 2017 r. na kwotę [...]zł, rachunek doładowania telefonu z 13 lutego 2017 r. na kwotę [...]zł, a także kopię skierowania na zabiegi fizjoterapeutyczne, na które zamierza dojeżdżać do K.. Organ I instancji podkreślił, że strona nie udokumentowała konieczności wizyt lekarskich poza miejscowością, w której zamieszkuje. W związku z powyższym uznał za zasadne przyznać pomoc w wys. [...] zł na leki i nie uwzględnił rachunku zakupionych leków na kwotę [...]zł, ponieważ potrzeba ta została już zaspokojona. Wskazał też, że P. K. uzyskał nadto pomoc w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności na okres I-II 2017 r. w ramach programu wieloletniego "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania" w kwocie [...]zł jednorazowo. Organ wyjaśnił też, że budżet na zasiłki celowe w 2017 r. jest znacznie niższy niż w roku 2016 i z tego względu nie jest w stanie zaspokoić wszystkich zgłaszanych i uzasadnionych potrzeb. W odwołaniu od powyższej decyzji P. K. wskazał, że przyznano mu pomoc finansową na zakup węgla niższą o [...] zł w porównaniu z rokiem ubiegłym. Wyjaśnił, że nie wie, czy przyznana kwota [...]zł wystarczy mu na zakup opału do końca sezonu grzewczego. Wyjaśnił, że z żoną pozostaje w separacji. Mieszka ona z 37-letnim niepełnosprawnym synem. Odwołujący opisał też swoje dolegliwości zdrowotne i podał, że jego dieta jest kosztowna. Wskazał, że w lutym na lekarstwa ma wydać [...] zł, a wydał już [...] zł, jednocześnie ponosząc koszty dojazdów do K. na rehabilitację (10 x [...] zł = [...] zł). Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Kolegium wskazało, że P. K. nie przekroczył ustawowego kryterium dochodowego wynoszącego 634 zł, uprawniającego do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 u.p.s. Zaznaczył jednocześnie, że decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania tego zasiłku ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ pomocy społecznej ma swobodę decyzyjną. Kolegium stwierdziło, że z art. 2 ust. 1 u.p.s. wynika, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przepis art. 3 ust. 1 u.p.s. określa zaś, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Odnosząc się do wielkości przyznanego przez organ I instancji stronie zasiłku SKO wskazało, że pomoc społeczna ma zmierzać do pomocy, a nie do całkowitego wyręczania osób w pozyskiwaniu środków na życie. Nie może pomoc ta zmierzać też do zaspokajania wszelkich zgłaszanych żądań. Sprzeciwiałoby się to celom opieki społecznej, a co za tym idzie interesowi społecznemu. Kolegium podkreśliło, że organy pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im ustawowo. Upoważnione są w związku z tym do ograniczenia rozmiaru świadczeń z uwagi na szczupłość pozostających do dyspozycji środków finansowych. Posiadane fundusze muszą bowiem rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Zdaniem Kolegium organ I instancji wykazał zasadność przyznania kwot zasiłku, takich jak określono w decyzji. P. K. wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. zarzucił organowi, że nie przeprowadził wszechstronnego postępowania dowodowego i nie ustalił prawidłowo stanu faktycznego, do czego był zobowiązany przepisami k.p.a. Ponadto, zdaniem skarżącego, Kolegium nie odniosło się do zarzutów odwołania i zignorowało podnoszone argumenty. Skarżący podkreślił, że w orzeczeniu o niepełnosprawności stwierdzono, że nie może pracować i zalecono konieczność rehabilitacji i zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze ułatwiające funkcjonowanie, korzystanie z usług socjalnych opiekuńczo-terapeutycznych. Raz jeszcze skarżący podał, że musi od wielu lat być na diecie wątrobowej, niskobiałkowej i niskotłuszczowej. Zaznaczył, że część kosztów utrzymania (opłaty za prąd, gaz, media) opłaca mu syn, który ma oddzielne gospodarstwo domowe i na utrzymaniu dziecko. Skarżący wyjaśnił, że średnio lekarstwa miesięcznie kosztują go [...] zł, a dodatkowo ponosi koszty dojazdów na rehabilitację oraz wizyt u specjalistów, których w O. W. nie ma. Wskazał, że w odwołaniu dowiódł, jakie ponosi koszty związane z leczeniem i zakupem opału na sezon grzewczy, a pomimo to organ odwoławczy utrzymał w mocy niekorzystną decyzję organu I instancji. W piśmie procesowym z 11 lipca 2017 r. skarżący podał, jaki jest stan zatrudnienia w Miejski Ośrodku Pomocy Społecznej w O. W. oraz jakimi środkami ów Ośrodek rocznie dysponuje. Jednocześnie P. K. wskazał, że obecnie brakuje mu środków na dalsze leczenie, czy ubranie. W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Badając zaskarżoną decyzję według kryteriów przewidzianych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego i jej wydanie poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sporu jest kwestia wysokości przyznanej skarżącemu przez Prezydenta [...] Wlkp. pomocy w formie zasiłku celowego w wys. [...] zł z przeznaczeniem na: zakup opału (200 zł) i częściowe pokrycie kosztów zakupu leków (200 zł). Skarżący wnioskował zaś o pomoc na te cele, nie wskazując kwot o jakie się ubiega, lecz podając jedynie cel pomocy– zakup węgla oraz zakup lekarstw na receptę i bez recepty, pokrycie kosztów dojazdu na rehabilitację i lekarzy (wnioski z 1 i 14 lutego 2017 r.). Jednocześnie skarżący wyjaśnił, że otrzymywany zasiłek stały nie pokrywa mu kosztów leczenia i dojazdów do lekarzy, czy na rehabilitację. Dołączył też fakturę za zakup leków na kwotę [...]zł z dnia 9 lutego 2017 r., a także dwie recepty z 13 lutego 2017 r., na których odnotował, że łącznie leki na nich wypisane kosztują [...] zł. W trakcie wywiadu środowiskowego skarżący wyjaśnił, że w sezonie grzewczym potrzebuje od 1 do 1,5 tony węgla. Rozpoczynając rozważania prawne należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jak wynika z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł. Co istotne, rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. opiera się na zasadzie uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w art. 39 ust. 1 u.p.s. określenie "może być przyznany", zamiast określenia "przyznaje się". Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Ponadto organ oceniając sytuację materialną danej osoby, może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 powołanej ustawy. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna, była najtrudniejsza. W rozpoznanej sprawie poza sporem pozostaje, że P. K. wnioskujący o przyznanie zasiłku celowego na zakup opału i pokrycie kosztów zakupu leków, spełniał kryterium dochodowe warunkujące przyznanie tego świadczenia. Z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania tj. kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 16 lutego 2017 r. wynika, że skarżący posiadał jedynie dochód z tytułu uzyskiwanego zasiłku stałego w kwocie 604 zł miesięcznie. Ustalono, że skarżący jest żonaty, lecz od wielu lat żyje w nieformalnej separacji, mieszka w domu wielorodzinnym, w którym zajmuje odrębne mieszkanie składające się z jednego pokoju i łazienki. W jednym z lokali mieszka jego żona z synem, prowadząc odrębne gospodarstwo domowe. Kolejny lokal zajmuje drugi syn z żoną i wnukiem skarżącego. Ustalono, że skarżący nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania, poza koniecznością zakupu opału. Informację tę skarżący potwierdził w skardze do tutejszego Sądu. Bezsporne również było, że P. K. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe. Organy podały, że leczy się z powodu dolegliwości żołądkowo-wątrobowych oraz zwyrodnienia kręgosłupa i stawów biodrowych, a także stosuje specjalną dietę, która jednak nie powoduje zwiększenia kosztów żywności. Nie kwestionując trudnej sytuacji życiowej w jakiej znalazł się skarżący, biorąc pod uwagę treść cytowanych na wstępie przepisów, rację należy przyznać organom pomocy społecznej, albowiem oceniając sytuację materialno-bytową skarżącego w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, czyniąc tym samym zadość przepisom postępowania art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Argumenty wysunięte w zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji są racjonalne i zbieżne z treścią materiału dowodowego. Organy słusznie wzięły pod uwagę fakt, że skarżący jest objęty pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. W. w formie zasiłku stałego w kwocie 604 zł. Przyznając pomoc na zakup opału w kwocie 200 zł i częściowo na pokrycie kosztów zakupu leków w kwocie 200 zł organy orzekające wzięły pod uwagę, że w części powyższe potrzeby skarżący może zaspokoić z uzyskiwanego zasiłku stałego. Ponadto wzięto pod uwagę, że część leków skarżący już wykupił, co oznacza, że znalazł na nie środki. Dodać należy też, że skarżący w miesiącu poprzedzającym wydanie decyzji organu I instancji, w stycznia 2017 r. uzyskał pomoc w formie zasiłku celowego w kwocie 200 zł na częściowe pokrycie zakupu leków, obuwia, odzieży, środków czystości, bielizny i środków higienicznych. Odrębną zaś decyzją przyznano skarżącemu świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności z programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w kwocie 320 zł miesięcznie na okres I i II 2017 r. Z kolei zważywszy na miejsce zamieszkania skarżącego – O. Wlkp. i powszechność dostępu w tym mieście do świadczeń medycznych organy słusznie uznały za niecelowe udzielanie skarżącemu wsparcia w pokryciu kosztów dojazdów do K. na zabiegi rehabilitacyjne i wizyty lekarskie. Ponadto organ I instancji w uzasadnieniu wydanej decyzji podał, jakimi środkami finansowymi dysponuje z przeznaczeniem na zasiłki celowe i dodatkowo wykazując, że w roku 2017 r. budżet na ten cel jest znacznie niższy aniżeli w roku poprzednim. Jednocześnie z załączonej do akt sprawy analizy sytuacji finansowej Ośrodka sporządzonej przez specjalistę pracy socjalnej MOPS w O. W. T. K. wynika, że średnia wysokość przyznanego zasiłku celowego na pokrycie części lub całości kosztów leczenia i leków w 2016 r. wynosiła 139,58 zł. Mając powyższe na uwadze należy podkreślić raz jeszcze, że organ przyznając pomoc musi brać pod uwagę możliwości finansowe placówki (musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń) i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących. Uzasadniając swoją decyzję organ I instancji podkreślił, że udziela skarżącemu pomocy w wysokości na jaką pozwalają jego możliwości finansowe – ograniczony budżet w 2017 r. w wysokości 267.818,80 zł (niższy w porównaniu do roku 2016 r. – 424.489,80 zł), przy czym ilość osób ubiegających się o pomoc finansową w formie zasiłków celowych wzrasta, stąd wielkość przyznanych na te cele środków w budżecie gminy nie pozwala na zaspokojenie wszystkich zgłoszonych potrzeb w całości. Należy podkreślić, że zasiłki celowe mogą być przyznawane na niezbędne potrzeby bytowe, a więc takie potrzeby, bez zaspokojenia których osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życia lub zdrowia. W tej sytuacji samo zgłoszenie potrzeby udzielenia pomocy na określony cel nie przesądza automatycznie o uwzględnieniu żądania. W przypadku zgłoszenia potrzeby dofinansowania zakupu opału, samo złożenie wniosku nie jest wystarczające dla ustalenia zakresu i niezbędności tej potrzeby. Wymagane jest również wykazanie, że dla ogrzania mieszkanie przez całą zimę konieczne jest zabezpieczenie opału o zadeklarowanej wartości. Ponadto organ pomocy społecznej dysponując ograniczonymi środkami i udzielając stronie pomocy również na inne cele, może pomoc na zakup opału zaplanować w dłuższej perspektywie czasowej, np. w ramach nowego budżetu. Nieuwzględnienie wniosku skarżącego o jednorazowe dofinansowanie zakupu opału na całą zimę we wskazanej wysokości, nie pozbawia go prawa do wystąpienia z ponownym wnioskiem w tym przedmiocie w późniejszym okresie. Organ byłby w takiej sytuacji zobligowany do jego rozpoznania, z uwzględnieniem sytuacji materialno-bytowej wnioskodawcy w momencie rozpoznawania kolejnego wniosku oraz własnych możliwości finansowych. Nadto należy wskazać, że z zasady pomocniczości wyrażonej w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1, 3 i 4 u.p.s. wynika, że sytuacja, w której przyznany zasiłek celowy nie pokrywa w całości wydatków na określony cel, nie oznacza w każdym przypadku naruszenia uznania administracyjnego w trakcie zastosowania art. 39 ust. 1 u.p.s. (por. wyrok NSA z dnia 20 czerwca 2017 r., I OSK 766/16, Lex nr 2313762). W sytuacji, kiedy organ pomocy społecznej odnosząc się do sytuacji osobistej, materialnej i dochodowej strony wyjaśnił wysokość przyznanej pomocy nie mamy do czynienia z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Konkludując należy stwierdzić, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy przyznanie skarżącemu zasiłku celowego na zakup opału w kwocie 200 zł i częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w kwocie 200 zł, przy jednoczesnym udzieleniu mu innych rodzajów pomocy, było uprawnione z świetle przepisów regulujących zasady i tryb udzielania pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.