II SA/Po 737/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Barbara Drzazga Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2015 r. sprawy ze skargi D. M. na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2015r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych dokumentów z akt sprawy oddala skargę W dniu 4 września 2014 r. do siedziby Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. (dalej: PINB w K.) wpłynęło pismo pełnomocnika strony postępowania – D. M. (dalej również: wnioskodawca), stanowiące "żądanie strony wydania z akt sprawy uwierzytelnianych odpisów (kopii) dokumentów" szczegółowo wymienionych w tym piśmie, a dotyczących budowy objętej decyzją nr [...] znak [...] z dnia [...] 2008 r., tj. 1) zawiadomienia o zamierzonym terminie rozpoczęcia robót, 2) oświadczenia kierownika budowy, 3) zaświadczenia, o którym mowa w art. 12 ust. 7 Prawa budowlanego, 4) informacji zawierającej dane zamieszczone w ogłoszeniu, o którym mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 Prawa budowlanego, 5) kopii dziennika budowy, którego fakt posiadania przez PINB w K. stwierdził w dniu 3 września 2014 r. podczas przeglądania akt sprawy. Jako podstawę żądania wnioskodawca wskazał przepis art. 73 § 2 Kodeksu postepowania administracyjnego (dalej: k.p.a), a uzasadniał je ważnym interesem, który polega na przedłożeniu dokumentów (o zwiększonej mocy dowodowej) organom ścigania, z uwagi na fakt popełnienia samowoli budowlanej. Podniósł, że wykorzysta żądane dokumenty w postępowaniu przed organami ścigania – stąd też, zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a., chce posiadać dokument o zwiększonej mocy dowodowej; wnosząc zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa chce bowiem mieć pewność, że nie narazi się zarzut popełnienia przestępstwa z art. 234 Kodeksu karnego, tj. fałszywego oskarżenia. Tak strona motywowała "chęć posiadania mocnych dowodów". W reakcji na przedmiotowy wniosek PINB w K. skierował do wnioskodawcy pismo z dnia [...] września 2014 r. znak [...], w którym stwierdził, że "poddając analizie przedłożony wniosek nie dopatrzył się istnienia po stronie wnioskodawcy (...) ważnego interesu prawnego, którego istnienie zobowiązywałoby organ do wydania wymienionych we wniosku z dnia 04 września 2014r. uwierzytelnionych kopii dokumentów" z akt sprawy, w której wydana została przez Starostę [...] decyzja nr [...] znak [...], którą udzielono spółce A z siedzibą w [...] przy ul. [...] "pozwolenia na ROZBUDOWĘ ISTNIEJĄCEGO BUDYNKU [...] zlokalizowanego w [...] przy ul. [...], na działce nr [...]". Organ podniósł, że w szczególności wnioskodawca nie wykazał w sposób oczywisty do czego potrzebne są mu dane dokumenty, co zamierza nimi udowodnić i w jakim konkretnie postępowaniu. Zauważył, że wnoszący podanie wprawdzie uzasadnił je ważnym interesem polegającym na przedłożeniu tego dokumentu (o zwiększonej mocy dowodowej) organom ścigania, z uwagi na fakt popełnienia samowoli budowlanej, ale nie podał dokładnie przed jakimi organami ścigania toczy się postępowanie, którym chce przedłożyć żądane kopie dokumentów, nie podał także jakiej ewentualnie samowoli budowlanej dotyczy to postępowanie i przez kogo popełnionej. Nadto zwrócił uwagę na to, że w dniu 3 września 2014 r. wnioskodawca wraz ze swoim pełnomocnikiem zapoznali się w siedzibie PINB w K. z aktami sprawy dotyczącymi rozpoczęcia budowy przedmiotowego budynku przez spółkę A, wykonywali zdjęcia za pomocą telefonu komórkowego i mieli wgląd w akta sprawy. Organ przybliżył także treść art. 73 § 1 k.p.a. i stanowisko orzecznictwa w tym względzie. W dniu 29 września 2014 r. wnioskodawca, reprezentowany przez pełnomocnika procesowego, wniósł zażalenie na pismo PINB w K. z dnia [...] września 2014 r., wskazując, że w istocie stanowi ono postanowienie w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnianych odpisów dokumentów z akt sprawy. Jako podstawę prawną zażalenia wskazał przepis art. 74 § 2 k.p.a. i domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia, argumentując, że w podaniu z dnia 4 września 2014 r. został przez niego wskazany ważny interes do żądania wydania przedmiotowych odpisów. Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: WWINB) postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. znak [...], na podstawie art. 123 oraz art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a., stwierdził niedopuszczalność zażalenia z dnia 29 września 2014 r. "na pismo" PINB w K. z dnia [...] września 2014 r. znak [...]. Organ II instancji stwierdził, że wniesienie zażalenia na pismo, od którego nie przysługuje środek zaskarżenia, gdyż nie jest postanowieniem, prowadzi do uznania takiego zażalenia za niedopuszczalne i wydania postanowienia na podstawie art. 134 k.p.a. bez możliwości ustosunkowania się do argumentów zawartych w tym zażaleniu. Wyrokiem z dnia 18 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Po 1338/14 tutejszy Sąd, w wyniku rozpatrzenia sprawy ze skargi D. M., uchylił postanowienie WWINB z dnia [...] listopada 2014 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał na to, że PINB w K. w dniu [...] września 2014 r. wydał w istocie postanowienie na podstawie art. 74 § 2 k.p.a., wobec czego organ odwoławczy błędnie stwierdził, że przedmiotowy akt nie jest postanowieniem, mimo, że prawidłowo zinterpretował treść art. 124 § 1 i 2 k.p.a. Sąd podniósł, że organ II instancji nie dostrzegł, że pismo PINB w K. z dnia [...] września 2014 r. zawiera wszystkie niezbędne elementy przesądzające, iż jest ono postanowieniem w rozumieniu art. 124 k.p.a. Mając powyższe na względzie, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie WWINB z dnia [...] listopada 2014 r., wskazując organowi odwoławczemu na powinność rozpoznania wniesionego przez stronę zażalenia na postanowienie PINB w K. z dnia [...] września 2014 r. Ponownie rozpatrując sprawę, WWINB wydał w dniu [...] czerwca 2015 r. znak [...] postanowienie, którym utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie PINB w K. z dnia [...] września 2014 r. odmawiające wnioskodawcy wydania uwierzytelnionych dokumentów wskazanych we wniosku z dnia 4 września 2014 r. W motywach rozstrzygnięcia WWINB powołał art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm. – dalej: p.p.s.a.] i następnie stwierdził, że z treści art. 73 § 1 i § 1a oraz art. 73 § 2 k.p.a. nie sposób wyprowadzić wniosku, że już sama potrzeba posiadania przez stronę uwierzytelnionych kopii dokumentów z akt sprawy stanowi ważny interes strony, o jakim mowa w tym przepisie. Organ odwoławczy podniósł, że w niniejszej sprawie wnioskodawca podał, że potrzebne są mu dokumenty o zwiększonej mocy dowodowej – ze względu na zamiar przedłożenia ich organom ścigania "z uwagi na fakt popełnienia samowoli budowlanej". Zdaniem organu II instancji organy nadzoru budowlanego obowiązane są na każde żądanie organów ścigania udostępnić wszelkie materiały będące w ich posiadaniu, co wynika z art. 15 § 2 Kodeksu postepowania karnego (dalej: k.p.k.). Ponadto WWINB stwierdził, że ze względu na charakter przestępstw stypizowanych w ustawie Prawo budowlane, które są ścigane z urzędu, obowiązek zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie popełnienia przestępstwa samowoli budowlanej nie obciąża podmiotu, który jest stroną postępowania administracyjnego, lecz wprost organy ścigania; w razie prowadzenia postępowania przez organy ściągania właściwy organ wystąpi do PINB w K. o udzielenie odpowiednich informacji, a interes prawny wnioskodawcy na tym nie ucierpi. Z tej przyczyny WWINB podzielił stanowisko organu I instancji przedstawiona we wniosku motywacja w treści strony nie może być uznana za ważny interes strony, o którym mowa w przepisie art. 73 § 2 k.p.a. Równocześnie WWINB zauważył, że wnioskodawca nie wykazał w niniejszej sprawie, iż nie ma możliwości sporządzenia żądanych odpisów z akt sprawy. Zwrócił także uwagę na zmianę przepisów dotyczących uwierzytelniania dokumentów przez profesjonalnych pełnomocników. W skardze na postanowienie WWINB z dnia [...] czerwca 2015 r. D. M. (reprezentowany przez pełnomocnika procesowego) wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania. Skarżący zarzucił organowi następujące naruszenia prawa: 1) art. 80 k.p.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że wnioskodawca nie wykazał, że domaganie się przez stronę postępowania uwierzytelnianych odpisów (kopii) wskazanych dokumentów jest uzasadnione jej ważnym interesem; 2) art. 74 § 2 k.p.a. poprzez jego niezasadne zastosowanie; 3) art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie. W uzasadnieniu zarzutów skargi skarżący podniósł, że wykazał swój ważny interes w uzyskaniu uwierzytelnionych dokumentów, bowiem w uzasadnieniu podania z dnia 4 września 2014 r. wskazał na możliwość wykorzystania tych dokumentów w postępowaniu przed organami ścigania, stąd też "zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a. chciał posiadać dokumenty o zwiększonej mocy dowodowej". Dalej skarżący wyjaśnił, że – zakładając możliwość zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa (art. 304 § 11 k.p.k.) – chciał mieć pewność, że nie narazi się na zarzut popełnienia przestępstwa z art. 234 k.k., tj. fałszywego oskarżenia. Ponadto zauważył, że przepis art. 73 § 2 k.p.a. wymaga wykazania przez stronę ważnego interesu w uzyskaniu uwierzytelnionego odpisu dokumentu, a nie interesu szczególnie lub wyjątkowo ważnego. "Już tylko na marginesie" skarżący stwierdził, że nie miał możliwości sporządzenia żądanych odpisów z akt sprawy, gdyż PINB w K. nie zabezpieczył sposobności wykonania takich odpisów w siedzibie organu, bowiem nie udostępnił stronie odpowiednich środków technicznych, przy pomocy których strona mogłaby utrwalić materiał dowodowy. Stwierdził też, że wykonane przez stronę za pomocą telefonu komórkowego zdjęcia były słabej jakości – praktycznie nieczytelne. W odpowiedzi na skargę WWINB wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. W ocenie Sądu z treści art. 73 § 1 i 2 k.p.a., który znajduje zastosowanie w sprawie dotyczącej żądania strony o wydanie z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów (kopii) dokumentów wskazanych we wniosku z dnia 4 września 2014 r., nie sposób wyprowadzić wniosku, że już sama potrzeba posiadania przez stronę uwierzytelnionych kopii dokumentów z akt sprawy stanowi ważny interes strony, o jakim mowa w art. 73 § 2 k.p.a. Taka konstrukcja prowadziłaby bowiem do sytuacji, w której już sam status strony uprawniałby ją do żądania wydania uwierzytelnionych kserokopii, co stałoby w oczywistej sprzeczności z zasadą racjonalności prawodawcy, który nie bez przyczyny w art. 73 § 1 k.p.a. przyznał stronie niczym nieograniczone prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Z kolei w § 2 tego samego artykułu uzależnił prawo strony do żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów od zaistnienia przesłanki pozytywnej w postaci istnienia ważnego interesu strony w pozyskaniu takich dokumentów. W przypadku wydania uwierzytelnionych odpisów lub kopii dokumentów znajdujących się w aktach sprawy powstają nowe dokumenty, które strona może wykorzystywać poza prowadzonym postępowaniem. Z tych względów organ prowadzący postępowanie zobowiązany jest zbadać, czy żądanie strony jest uzasadnione jej ważnym interesem. Podstawę do ustalenia, czy zachodzi wspomniany ważny interes stanowić będą na ogół dane uzyskane od strony postępowania. W ocenie Sądu, organy orzekające w sprawie prawidłowo uznały, że wniosek skarżącego o wydanie uwierzytelnionych odpisów (kopii) dokumentów nie zawierał takich danych. Również w zażaleniu i skardze strona nie przedstawiła takiej argumentacji, która przemawiałaby za wydaniem jej tego rodzaju odpisów z akt sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia WWINB jednoznacznie wyjaśnił, dlaczego uznał, że nie stanowi ważnego interesu w rozumieniu art. 73 § 2 k.p.a. uzasadniającego wydanie uwierzytelnionych odpisów (kopii) dokumentów stronie okoliczność, iż zamierza ona wykorzystać ich zwiększoną moc dowodową w postępowaniu przed organami ścigania. Pełnomocnik skarżącej podniósł w skardze, że skarżący, zakładając możliwość złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa, chciał mieć pewność, że nie narazi się na zarzut popełnienia przestępstwa z art. 234 k.k., tj. fałszywego oskarżenia i dlatego zamierzał wejść w posiadanie uwierzytelnionych odpisów żądanych dokumentów mających większą moc dowodową. Sąd w ślad za skarżonym organem chciałby jednak przypomnieć stronie – która zasadniczo powinna zdawać sobie z tego sprawę, skoro reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika – że organy ścigania (właściwy prokurator rejonowy lub organ Policji) w razie ewentualnego prowadzenia postępowania przygotowawczego będzie mógł na podstawie art. 217 § 1 k.p.k. żądać od PINB w K. wydania rzeczy mogących stanowić dowód w sprawie, w tym – jeśli uzna to za niezbędne dla prowadzonego postępowania – dokumentów wymienionych we wniosku skarżącego z dnia 4 września 2014 r. Ponadto przywołany przez WWINB przepis art. 15 § 2 nakłada na instytucje państwowe i samorządowe obowiązek udzielania pomocy organom prowadzącym postępowanie karne. Organy ścigania mają zatem prawo do pomocy instytucji państwowych i samorządowych, jeżeli dokonują czynności w ramach art. 307 i 308 k.p.a. oraz w toku wszczętego postępowania przygotowawczego (por. J. Grajewski [w:] Komentarz aktualizowany do art. 15 Kodeksu postępowania karnego, komentarz LEX/el. 2015). W związku z powyższym nie sposób uznać – zważywszy przy tym, że strona jedynie hipotetycznie wskazywała na możliwość złożenia zawiadomienia o podejrzeniu popełnieniu przestępstwa – że skarżący wykazał się ważnym interesem w uzyskaniu tych dokumentów, w sytuacji gdy swobodnie może z nich "korzystać" (żądać wydania ich jako dowodów w sprawie) organ prowadzący postępowanie karne (przygotowawcze). Dodać należy, że dla sprawy nie mają żadnego znaczenia powołane przez stronę domniemane problemy techniczne związane z wykonywanymi przez stronę zdjęciami akt postepowania. Po pierwsze, sprawa nie dotyczy uniemożliwienia stronie sporządzenia kopii lub odpisów (odpisów zwykłych) z akt sprawy. Po drugie, organ nie może ponosić odpowiedzialności za ewentualną jakość materiału graficznego utrwalonego przez stronę za pomocą urządzenia technicznego (np. telefonu komórkowego lub aparatu fotograficznego). Po trzecie wreszcie ubocznie warto zwrócić uwagę na fakt, że strona w postępowaniu korzysta z pomocy prawnej podmiotów wyspecjalizowanych w zagadnieniach prawno-budowalnych, a w szczególności w kontaktach [z] PINB w K. Nie sposób zaś przyjąć, że podmioty te jako profesjonaliści nie są w stanie – w obecnych realiach technologicznych – wyposażyć się w odpowiednie środki techniczne umożliwiające efektywne utrwalanie treści i szaty graficznej dokumentów znajdujących się w aktach postępowania. Tym bardziej, że skorzystanie z takiego urządzenia może znacząco ułatwić i przyspieszyć skuteczne wykonywanie pomocy prawnej, a nierzadko i załatwienie sprawy głównej, eliminując ewentualne ryzyko zwłoki w pozyskaniu odpisów danych akt postępowania, związane z trudnościami – czy to technicznymi, czy to proceduralnymi – jakie mogą zajść po stronie organu. Ustosunkowując się do obaw skarżącego należy zauważyć, iż osoba dokonująca na podstawie art. 304 k.p.k. zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa nie musi wykazywać ponad wszelką wątpliwość, że istotnie został popełniony czyn zabroniony. Może ograniczyć się jedynie do przedstawienia swoich wątpliwości i podejrzeń, nie przesądzając czy wyczerpane zostały znamiona czynu zabronionego, pozostawiając wyspecjalizowanym organom (Policji, Prokuraturze) wyjaśnienie tych kwestii ponad wszelką wątpliwość. Przy takim skonstruowaniu zawiadomienia osoba zawiadamiająca nie narazi się na zarzut popełnienia przestępstwa z art. 234 kk. Czyn z art. 234 kk polega na świadomym wprowadzeniu w błąd organów ścigania – czyli zawiadomieniu o popełnieniu przestępstwa, mimo, iż osoba dokonująca zawiadomienia posiada wiedzę, że przestępstwa nie popełniono. Z uwagi na wszystkie wcześniej przywołane okoliczności faktyczne i prawne Sąd potwierdził zasadność stanowiska WWINB, że skarżący nie wykazał ważnego interesu w uzyskaniu na podstawie art. 73 § 2 k.p.a. uwierzytelnionych odpisów dokumentów wskazanych we wniosku. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w części rozstrzygającej.