II SA/Po 76/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2013 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; oddala skargę Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. Nr [...] Prezydent Miasta P., działając na podstawie art. 2, art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), odmówił K. K. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu: żywności w łącznej wysokości [...] zł, wentylatora w wysokości [...] zł, trzech opasek do węża ogrodowego w łącznej wysokości [...] zł, krótkich spodni w wysokości [...] zł, kleju do naprawy rury w wysokości [...] zł, hydroforu (wraz z kosztami wiercenia studni) w łącznej wysokości [...] zł, prezentu maturalnego dla córki, prawo jazdy w wysokości [...] zł, prawo jazdy dla córki w łącznej wysokości [...] zł, środków na malowanie kuchni i łazienki oraz biletu na mecz Euro 2012. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w dniach [...],[...] i [...] maja oraz [...] czerwca 2012 r. K. K. złożył wnioski z prośbą o przyznanie pomocy na wyżej wymienione potrzeby. W dniu [...] maja 2012 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalono, iż skarżący nie pracuje zawodowo. Jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Pomimo zdiagnozowanej przewlekłej choroby nie posiada stosownego orzeczenia. Wnioskodawca zamieszkuje w domku letniskowym na działce, której właścicielem jest jego ojciec W. K. Altana (domek) posiada jeden pokój, w którym wydzielony jest aneks kuchenny, toaleta oraz strych. Do altany doprowadzone są: prąd i woda. Organ wyjaśnił, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, które dla osób samotnie gospodarujących wynosi 477 zł (zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej oraz § 1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej). Mając powyższe na uwadze organ uznał, że skarżący spełnia kryterium dochodowe i w celu zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych wnioskodawcy przyznał decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...] zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia na okres od dnia [...] kwietnia do [...] sierpnia 2012 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Ponadto organ wskazał, że decyzją z dnia [...] maja 2012 r. [...] wnioskodawca miał przyznany zasiłek celowy na zakup żywności w miesięcznej wysokości [...] zł na okres od dnia [...] czerwca do [...] października 2012 r. Łącznie jest to kwota [...] zł. Organ I instancji stanął na stanowisku, że udzielone zainteresowanemu wsparcie pieniężne jest odpowiednie do jego sytuacji życiowej i zabezpiecza niezbędne potrzeby bytowe, a także jest zgodne z celami i możliwościami pomocy społecznej. W opinii organu I instancji prośba o przyznanie pomocy finansowej na pokrycie kosztów zakupu: wentylatora w wysokości [...] zł, trzech opasek do węża ogrodowego w łącznej wysokości [...] zł, hydroforu (wraz z kosztami wiercenia studni) w wysokości [...] zł, prezentu maturalnego dla córki oraz biletu na mecz Euro 2012 – nie należy do kategorii niezbędnych potrzeb, na zaspokojenie których przyznawane są zasiłki celowe z art. 39 ust. 1 i 2. W opinii Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. [...] wnioskodawca mógł zabezpieczyć wyżej wymienione potrzeby w ramach otrzymywanego zasiłku okresowego, przyznanego decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...] na okres od [...] kwietnia do [...] sierpnia 2012 r. Odnosząc się do prośby pokrycia kosztów zakupu żywności w łącznej wysokości [...] zł, Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie stanął na stanowisku, że skarżący powinien pokryć te koszty ze środków otrzymywanych na podstawie decyzji z dnia [...] maja 2012 r. Nr [...], którą na okres od [...] czerwca do [...] października 2012 r. przyznano stronie zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości [...] zł miesięcznie. Rozważając możliwość zwrotu kosztów zakupu: krótkich spodni w wysokości [...] zł, kleju do naprawy rury w wysokości [...] zł, prawa jazdy w wysokości [...] zł, prawa jazdy dla córki w wysokości [...] zł, organ I instancji stanął na stanowisku, że wnioskodawca mógł zabezpieczyć te potrzeby z zasiłku okresowego z tytułu bezrobocia przyznanego decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. [...] w okresie od [...] kwietnia do [...] sierpnia 2012 r. w wysokości [...] zł. Odnosząc się natomiast do prośby K. K. w zakresie środków na malowanie kuchni i łazienki Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. [...] stanął na stanowisku, iż zajmowany przez wnioskodawcę domek nie wymaga w chwili obecnej remontu. W kwestii dotyczącej przyznania pomocy na potrzeby córki organ I instancji ustalił, że wnioskodawca nie mieszka z córką, nie ma ustalonego obowiązku alimentacyjnego, a opiekę nad nią sprawuje była żona, z którą K. K. nie konsultuje potrzeb córki. Ponadto ustalono, że obowiązkiem alimentacyjnym wobec córki K. K. jest obciążony wyrokiem sądu z dnia [...] września 2004 r. w miesięcznej wysokości [...] zł ojciec wnioskodawcy – W. K. Organ podkreślił, iż warunkiem korzystania z pomocy społecznej, w pierwszej kolejności jest, aby jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, a po drugie – aby to miało miejsce w konkretnych okolicznościach, tj. w sytuacji, gdy własne uprawnienia, zasoby i możliwości osoby wnioskującej o pomoc uniemożliwiają to przezwyciężenie. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ponadto ustawa o pomocy społecznej nie nakłada na organy pomocy społecznej obowiązku udzielenia wsparcia w formie zasiłków celowych, bowiem ma ona charakter fakultatywny i uzależniona jest od indywidualnych okoliczności sprawy oraz możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej, który powinien brać pod uwagę potrzeby pozostałych klientów, którzy nie osiągają dochodów. Przyjęcie innego sposobu postępowania, zdaniem organu I instancji, spowodowałoby w krótkim czasie brak możliwości wsparcia innych świadczeniobiorców. Dnia [...] lipca 2012 r. K. K. wniósł odwołanie od decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. Nr [...], nie podając w jego treści przyczyn odwołania. Do odwołania załączył szereg fotokopii i materiałów prasowych. Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że wnioskodawca domagał się przyznania pomocy w większości na cele, które nie mogą być uznane za niezbędną potrzebę życiową osób i rodzin, na zaspokojenie których przyznawane są zasiłki celowe z art. 39 w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Celem pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych osób i ich rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. W ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo wskazał, że skarżący otrzymywał stosowną pomoc na zakup żywności w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od dnia [...] czerwca do [...] października 2012 r. W ocenie Prezydenta Miasta P. były to zatem środki wystarczające na zaspokojenie potrzeby polegającej na zakupie żywności. Organ II instancji podkreślił, że K. K. miał również przyznany zasiłek okresowy w wysokości [...] zł miesięcznie. Odnośnie do wniosku dotyczącego potrzeb córki skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podtrzymało argument organu I instancji, że skarżący nie ma orzeczonego obowiązku alimentacyjnego względem córki. Dodatkowo wnioskodawca nie konsultuje potrzeb córki z byłą żoną, która jest jej przedstawicielem ustawowym, a więc brak jest podstaw, aby przyznać stosowną pomoc na ten cel. Zdaniem Kolegium, zaspokojenie pozostałych potrzeb jest możliwe we własnym zakresie ze środków, które wnioskodawca otrzymał jako zasiłek okresowy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. uwzględniło w decyzji również okoliczność, że skarżący ma przyznaną pomoc na inne zgłaszane potrzeby, a zakres tej pomocy jest szeroki. Obejmuje ona bowiem pomoc na: zakup leków, naprawę pralki ([...]), pokrycie kosztów energii elektrycznej w maju 2012 r. ([...] zł), leki w maju 2012 r. ([...] zł) oraz zakup dekodera i akcesoriów w maju 2012 r. ([...] zł). Uwzględniając te wszystkie przesłanki, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., Prezydent Miasta P. miał podstawy do odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Dnia [...] grudnia 2012 r. K. K. wniósł skargę od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2012 r. Nr [...]. Do skargi załączył szereg fotokopii i materiałów prasowych, jednakże nie uzasadnił motywów zaskarżenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga jest bezzasadna i dlatego należało ją oddalić. Zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, są zgodne z obowiązującymi w dacie ich wydania przepisami prawa materialnego oraz z przepisami postępowania. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. W postępowaniu sądowoadministracyjnym badaniu podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Kontrolowana sprawa dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, który zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W świetle art. 39 ust. 2 powołanej ustawy dotyczy to w szczególności: pokrycia części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, a jest nim bez wątpienia zasiłek celowy, przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania administracyjnego, które co prawda nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Decyzja w zakresie przyznania prawa do zasiłku celowego powinna uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w zakresie meritum rozstrzygnięcia – zasady zawarte w ustawie o pomocy społecznej. Istota pomocy społecznej polega na wspieraniu osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Pomoc społeczna jest niewątpliwie instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3). W niniejszej sprawie należało przede wszystkim rozważyć, czy potrzeby, o jakich zaspokojenie wystąpił skarżący, są potrzebami "niezbędnymi" w myśl art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Sąd podziela pogląd organu, że w konkretnych okolicznościach sprawy potrzeby zgłaszane przez skarżącego były zbyt daleko idące, szczególnie w kontekście uzyskanej dotychczas pomocy społecznej. Zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Właśnie taką funkcję spełnia zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Należy więc podkreślić, iż art. 3 ustawy o pomocy społecznej nie dopuszcza możliwości uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów. Przeciwna interpretacja byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. Tak też stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 marca 2012 r. (sygn. I OSK 1795/11, wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl), uznając za niezasadne stanowisko, iż w razie spełniania ustawowych przesłanek każda potrzeba skarżącego winna być przez organy uznana za niezbędną do zaspokojenia i na każdą z nich należy udzielić pomocy w postaci zasiłku. Wykładnia przywołanych przepisów ustawy o pomocy społecznej nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Taka interpretacja byłaby niedopuszczalna ze względu na sprzeczność z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej – zasadą pomocniczości (inaczej subsydiarności). Jak wskazano wyżej, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym, które obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać tylko te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. Wnioskodawcy został przyznany zasiłek celowy w wysokości [...] zł miesięcznie na zakup żywności (na okres od dnia [...] czerwca do [...] października 2012). W podobnym okresie skarżący otrzymywał również zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia w wysokości [...] zł (w okresie od dnia [...] kwietnia do [...] sierpnia 2012 r.). Podkreślić trzeba, że powyższe świadczenia miały charakter stały, a więc stanowiły istotne wsparcie w zaspokojeniu potrzeb skarżącego, w tym potrzeb żywnościowych. Skarżący miał również przyznaną pomoc na inne zgłaszane potrzeby, a zakres tej pomocy był szeroki i obejmował zarówno pomoc na zakup leków, jak i na naprawę pralki ([...] zł), pokrycie kosztów energii elektrycznej w maju 2012 r. ([...] zł), pomoc na zakup leków w maju 2012 r. ([...] zł), czy też na zakup dekodera i akcesoriów w maju 2012 r. ([...] zł). Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że pomoc, jaką otrzymał skarżący, była wystarczająca w stosunku do jego potrzeb oraz możliwości organu pomocy socjalnej. Pozostałe świadczenia, o jakie wystąpił skarżący, nie mieściły się natomiast w zakresie potrzeb niezbędnych. W szczególności do takich potrzeb nie można było zaliczyć zakupu: wentylatora w wysokości [...] zł, trzech opasek do węża ogrodowego w łącznej wysokości [...] zł, kleju do naprawy rury w wysokości [...] zł, hydroforu (wraz z kosztami wiercenia studni) w łącznej wysokości [...] zł, prezentu maturalnego dla córki, prawa jazdy w wysokości [...] zł, prawa jazdy dla córki w łącznej wysokości [...] zł, środków na malowanie kuchni i łazienki oraz biletu na mecz Euro 2012. W ocenie Sądu, organy rozstrzygające przedmiotową sprawę nie dopuściły się naruszenia obowiązujących przepisów prawa. W szczególności, w stwierdzonym stanie faktycznym odmowa udzielenia pomocy z uwagi na okoliczność, że zakup nie mieści się w kategorii niezbędnej potrzeby bytowej, jest zgodna z prawem. Mając na uwadze przepisy ogólne ustawy o pomocy społecznej, a w szczególności art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1, nie sposób uznać, że odmowa przyznania pomocy finansowej, jest sprzeczna z przepisami szczególnymi regulującymi przyznawanie zasiłku celowego. Wobec regularnego, comiesięcznego wsparcia finansowego, można było oczekiwać od skarżącego, iż zabezpieczy we własnym zakresie środki na rozmaite potrzeby w ramach własnej aktywności. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone prawidłowo. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia poprzedzono przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego. Wywiad ten pozwolił pracownikowi socjalnemu dokonać właściwej analizy i oceny sytuacji wnioskodawcy (§ 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, Dz. U. 2012, poz. 712). Podkreślenia wymaga fakt, że korzystanie z instytucji zasiłku celowego nie może polegać na żądaniu od organów pomocy społecznej zaspokajania potrzeb w sposób ciągły i we wszelkich sferach. Pomoc społeczna jest bowiem instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne zasoby i możliwości, o czym stanowi art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku wychodzenia w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański: Komentarz do ustawy o pomocy społecznej wraz ze zbiorem przepisów wykonawczych, Kutno 2006, s. 10). Powyższy argument został podniesiony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2012 r. (sygn. I OSK 115/12, wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.