II SA/Po 763/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 grudnia 2013r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2013r. Nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy /-/ E. Brychcy Skarżący B. A. wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w części. Postanowieniem z 18 października 2013r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił skarżącemu prawa pomocy wskazując, że pomimo wezwania do uzupełniania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący nie wyjaśnił swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej uzasadniającej skorzystanie z tego prawa. W postanowieniu wskazano, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej "p.p.s.a."), zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Pomimo wezwania do uzupełnienia formularza wnioskodawca nie przedstawił żadnych wyjaśnień służących odzwierciedleniu jego pełnej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej. W tym stanie rzeczy niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że jego sytuacja finansowa nie pozwala na choćby częściowe pokrycie kosztów niniejszego postępowania. Pełnomocnik skarżącego wniósł w ustawowym terminie sprzeciw od powyższego postanowienia argumentując, że niedotrzymanie przez skarżącego terminu do uzupełnienia wniosku wynikało z przyczyn niezależnych. Pełnomocnik wniósł o rozpoznanie wniosku przez sąd oraz dopuszczenie dowodu z wymaganego oświadczenia skarżącego o jego sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej. Wnioskodawca do sprzeciwu nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, czy dodatkowych oświadczeń co do swojego stanu finansowego i majątkowego. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dotyczący sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej skarżącego, Sąd ustalił, że skarżący wraz żoną otrzymują świadczenia emerytalne w łącznej wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Podał, że ponosi wysokie koszty utrzymania domu, oboje z żoną chorują przewlekle i ponoszą wysokie koszty leczenia. Posiadają dom o powierzchni [...] m² położony we W. oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Skarżący oświadczył, że nie ma oszczędności, czy wartościowych ruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się, więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem orzeczenia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem wniesionego przez skarżącą sprzeciwu jest utrata mocy zaskarżonego postanowienia i konieczność merytorycznego rozpoznania w niniejsze sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z dyspozycją art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Oznacza to, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, że nie ma możliwości wygospodarowania środków finansowych umożliwiających poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego w części. Instytucja prawa pomocy ma bowiem charakter szczególny i skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby, które znajdują się w rzeczywiście trudnej sytuacji finansowej, bez majątku, bez dochodu lub uzyskujące go w takiej wysokości, że nie są w stanie pokryć niezbędnych bieżących swoich potrzeb (bezrobotni, emeryci, renciści, osoby samotnie wychowujące dzieci). Zgodnie bowiem z ogólną zasadą ustanowioną w art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006r., sygn. akt II FS 741/06). Wnioskodawca winien, zatem przedstawić swoją sytuację finansową i majątkowej w taki sposób by możliwa była ocena jego rzeczywistych możliwości uiszczenia wpisu od skargi w kwoce 500 zł. W świetle zgromadzonego materiału, wynikającego jedynie z oświadczenia zawartego we wniosku złożonym na formularzu PPF, wraz z żoną otrzymują emerytury na poziomie umożliwiającym zapłacenie wpisu. Skarżący powoływał się jednak na wysokie koszty koniecznego utrzymania. Pomimo wezwania nie wskazał wysokości tych kosztów, ani ich szczegółowego zestawienia. Uniemożliwił tym samym ocenę, czy po ich uiszczeniu pozostają mu wolne środki, które mógłby przeznaczyć na poniesie wpisu od skargi chociażby w części. Pomocne dla oceny realnej sytuacji finansowej skarżącego byłyby wyciągi z rachunków bankowych, które najlepiej odzwierciedlają środki jakimi dysponuje, jednak skarżący pomimo wezwania nie przedłożył tych dokumentów, ani choćby bieżącego stanu posiadanych rachunków. Nadto skarżący dysponuje majątkiem nieruchomym w postaci domu i nieruchomość rolnej. Fakt posiadania nieruchomości z zasady powoduje odmowę przyznania praw pomocy z uwagi na możliwość uzyskania z niego dodatkowych dochodów, poprzez chociażby wydzierżawienie, wynajem, czy pobieranie dopłat do gruntów rolnych. Brak wyjaśnienia w tym zakresie również pozbawia możliwości oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Nie wyjaśnił, czy nie ma żadnych zaległości płatniczych, debetów na rachunkach bankowych, czy wszystkie swoje należności reguluje terminowo. W tym miejscu należy podkreślić, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych i winny być pokrywane z pierwszeństwem przed innym wydatkami, zaraz po uiszczeniu niezbędnych kosztów bieżącego utrzymania, a nie gdy ewentualnie pozostaną jakieś wolne środki. Prócz tego z istoty prawa pomocy wynika, że pomoc państwa przysługuje, gdy po uiszczeniu koniecznych bieżący wydatków swojego utrzymania stronie nie pozostają już żadne środki, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Kierując się zasadą, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż nie ma środków na uiszczenie kosztów sądowych, przedstawiona sytuacja finansowa i majątkowa nie pozwala na ocenę przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych chociażby w części. Podkreślić należy, że sytuację finansową skarżącego w niniejszej sprawie należy badać łącznie z możliwościami finansowymi i majątkowymi żony oraz innych osób, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym zakresie skarżący podał jedynie wysokość emerytury, jaką otrzymuje żona, pomimo wezwania nie wyjaśnił, czy posiada ona inny majątek, z którego czerpie dodatkowe dochody wpływające na sytuację finansową skarżącego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Skarżący mając wiedzę o przyczynach odmowy prawa pomocy w przedsądzie mógł także przy sprzeciwie przedłożyć dodatkowe informacje o stanie finansowym i majątkowych, czego nie uczynił, ograniczając się do wniesienia o rozpoznanie wniosku na podstawie złożonego do akt sprawy oświadczenia na formularzu PPF. W takim stanie rzeczy niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa wnioskodawcy nie pozwala na choćby częściowe pokrycie kosztów sądowych niniejszego postępowania, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji. /-/ E. Brychcy