II SA/Po 772/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 grudnia 2012r. wniosku R. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. K. i L. K. o wymierzenie Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego grzywny za niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 sierpnia 2011r. o sygnaturze akt II SAB/PO 60/10 postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Wnioskodawca R. K. po wydaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 listopada 2012r. oddalającego skargę wniósł o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Argumentował, że w związku z jego trudną sytuacją materialną nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oświadczył, że sam prowadzi własne gospodarstwo domowe, a otrzymane przychody z niskiej renty inwalidzkiej powodują, że żyje w ubóstwie bez wystarczających środków na konieczne podstawowe wydatki. Jedynym źródłem utrzymania jest od 9 lat renta inwalidzka, która aktualnie wynosi [...] zł netto miesięcznie. Obowiązkowe wydatki przekraczają przychody uzyskiwane z renty, a niedobór pokrywany jest przez najbliższą rodzinę, co tym samym stanowi jego zadłużenie. Dodatkowym olbrzymim kosztem, poza własnym utrzymaniem, jest od 10 lat utrzymanie nieruchomości w stanie niepogorszonym, do czego zobowiązuje prawo i to bez możliwości użytkowania budynku warsztatowo-mieszkalnego. Zmuszony jest w związku z tym do korzystania z dobrodziejstwa rodziny – dzieci. Załączył kserokopię PIT-40 za 2011r. z którego wynika, dochód w wysokości [...] zł. Oświadczył, że obciążony jest chorobą. Komisja lekarska uznała, że jest całkowicie niezdolny do pracy i trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji. Nie posiada zdolności kredytowej. Oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności i nie korzysta z kredytów. Oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe obciążone wydatkami: udział w czynszu mieszkaniowym – 326 zł, udział w kosztach za media – prąd, gaz, telefony, TV, Internet – 295 zł, wydatki na utrzymanie – żywność, ubiór, środki czystości – 490 zł, wydatki na leczenie i rehabilitację – 120 zł, udział w utrzymaniu nieużytkowanej nieruchomości – 550 zł. Powtórzył, że niedobory finansowe na pokrycie powyżej wymienionych koniecznych wydatków ponoszone są przez najbliższą rodzinę – dorosłe dzieci. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku oświadczył, że jest najemcą mieszkania o powierzchni 69 m² i obciążony połową kosztów jego utrzymania. Oświadczył, że posiada nieruchomość o powierzchni 1.600 m² zabudowaną budynkiem warsztatowo-mieszkalnym o powierzchni 560 m². Oświadczył, że nie prowadzi gospodarstwa domowego. Oświadczył, że przychody uzyskuje wyłącznie z renty inwalidzkiej w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Pracę zawodową zakończył w 2003r. Zły stan zdrowia nie pozwala mu na jakąkolwiek pracę. Posiada I grupę inwalidzką i jest całkowicie niezdolny do pracy i trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji. W dniu 14 listopada 2012r. skarżący uiścił należną opłatę kancelaryjną w wysokości 100 zł. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i majątkowej, wnioskodawca został wezwany, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W piśmie z dnia 30 listopada 2012r. stanowiącym uzupełnienie wniosku wnioskodawca podał, że otrzymuje przychód wyłącznie z jednego źródła – renty inwalidzkiej w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Powtórzył, że od 9 lat nie wykonuje żadnej pracy stałej jak i dorywczej. Ma orzeczenie komisji lekarskiej o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Wymaga pomocy osób trzecich. Oświadczył, że nie posiada żadnych lokat bankowych, papierów wartościowych, czy zaciągniętych kredytów. Jedyny majątek jaki posiada to nieruchomość, która nie przynosi żadnych pożytków, a wręcz wielotysięczne straty finansowe, które z samej tylko amortyzacji budynku wynoszą 5.500 zł miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie dotyczące opisania wszystkich źródeł przychodów wnioskodawcy i osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe podał, że nie prowadzi z L. K. zamieszkałą pod wspólnym adresem wspólnego gospodarstwa domowego. Od 1994r. dzieli ich intercyza małżeńska i separacja, nie posiadają żadnych wspólnych interesów materialnych. Nie prowadzą wspólnej gospodarki żywieniowej, wszystkie czynności domowe wykonują oddzielnie. Żona w co najmniej 80 % przebywa poza miejscem zamieszkania. Dzieci są dojrzałe, nie zamieszkują z wnioskodawcą, prowadzą samodzielne gospodarstwa domowe z własnymi rodzinami, a ich status finansowy nie posiada związku z jego sytuacja materialną. Dlatego nie jest w stanie przedłożyć danych o ich stanie majątkowym. Uzyskiwana pomoc od dzieci jest znacząca i dobrowolna. Oświadczył, że nikt z jego najbliższej rodziny (dzieci, ich małżonkowie i żona skarżącego) nie prowadzą działalności gospodarczej. Oświadczył, że jest współwłaścicielem w połowie samochodu osobowego marki Fiat Punto z 2002r. o wartości około 4.000 zł. Nadto wskazał, że z tytułu utrzymania nieużytkowanego budynku warsztatowo-mieszkalnego uiszcza 46 zł za prąd, 44,48 zł za wodę i 518 zł podatku od nieruchomości. Następnie wskazał, że zleca osobom trzecim wykonanie prac związanych z: utrzymaniem terenu i zieleni na kwotę 6.000 zł rocznie; odnowieniem stolarki okiennej, usuwaniem nieczystości pyłowych, myciem okien, konserwacją płotów o długości 140 m, bramy wjazdowej i urządzeń elektrycznych i elektronicznych, wewnętrznych urządzeń podlegających korozji, naprawą dachu, dozorowaniem nieruchomości na kwotę około 2.500 zł; odśnieżaniem na kwotę 3.000 zł, konserwacją stacji energetycznej na wyłączne potrzeby zasilania warsztatu na kwotę 6.000 zł. Nadto skarżący wskazał, że ponosi koszty umowy dzierżawy trafostacji prądowej celem zabezpieczenia odpowiedniego zaopatrzenia w energię elektryczną do prowadzenia zamierzonej działalności produkcyjnej na kwotę 200 zł miesięcznie, którą uiści po uzyskaniu możliwości płatniczych, a także ponosi koszty dojazdu do nieruchomości na kwotę 192 zł miesięcznie. Wezwany do złożenia zeznań podatkowych PIT za rok 2011, skarżący przedłożył kopię rocznego zeznania o wysokości dochodu, z którego wynika przychód w wysokości [...] zł. Załączył kserokopię decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości położonej w T. P., rachunku za energię elektryczną i wodę dotyczącego tej nieruchomości. Nadto przedłożył kserokopię aktu notarialnego umowy majątkowej małżeńskiej z 1994r. oraz zestawienie operacji za okres od 30 maja 2012r. do 30 listopada 2012r. na internetowym rachunku bankowych prowadzonym przez Bank, z którego wynika, że na rachunek wpłynęła łącznie kwota w wysokości [...] zł, a wydatkowano łącznie kwotę 6.362,10 zł. Na dzień wydruku na rachunku było saldo ujemne w wysokości [...] zł. Stosownie do 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zauważyć należy, że regulacja zawarta w powyższym przepisie stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dlatego podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Tak więc, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie wnioskodawca opierał się na twierdzeniu, że jego jedyny dochód stanowi renta inwalidzka w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Tymczasem z przedłożonego przez wnioskodawcę zestawienia operacji na rachunku bankowym wynika, że w okresie 6 miesięcy wpłynęła kwota większa ([...] zł) niż z tylko z tytułu renty (6 x [...] zł = [...] zł). Wnioskodawca poniósł również koszty opłaty kancelaryjnej od uzasadnienia. Oświadczenie wnioskodawcy w zakresie wysokości uzyskiwanych dochodów budzi, zatem wątpliwości, co uniemożliwia ustalenie rzeczywistej jego sytuacji finansowej pozwalającej na przyznanie prawa pomocy chociażby w części. Nadto wnioskodawca powoływał się na okoliczność, że wydatki koniecznego utrzymania wnioskodawcy, w tym utrzymania przedmiotowej nieruchomości w T. P., znacznie przewyższają kwotę uzyskiwanego dochodu. Powstałą różnicę pokrywa rodzina, zwłaszcza dorosłe dzieci. Przy czym wnioskodawca powołuje się na rozdzielność majątkową z żoną oraz na fakt, że prowadzi z nią odrębne gospodarstwo domowe. Wskazał, że nie miał zatem możliwości podania wysokości uzyskiwanych przez żonę i dzieci dochodów i ich sytuacji majątkowej. W tym stanie rzeczy należy zauważyć, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy (z obowiązku tego nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej, a deklarowania przez wnioskodawcę separacja nie została potwierdzona orzeczeniem sądowym). Zgodnie z treścią art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz zasad współżycia społecznego żona wnioskodawcy obowiązana jest, według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyła z wnioskodawcą. Uwzględniając ten obowiązek należało ustalić, poprzez stosowne wezwanie, jak jest sytuacja finansowa i majątkowa żony wnioskodawcy. Okoliczność, że wnioskodawca nie pozostaje ze współmałżonkiem we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje bez wpływu na obowiązek wzajemnej pomocy (por. post. NSA z 10 marca 2011r., sygn. akt II FZ 67/11, dostępne www.cbois.gov.pl). W tej kwestii podkreślić należy, że obowiązek alimentacyjny obejmuje również wydatki zwiane z prowadzeniem postępowań sądowych (post. NSA z 28 maja 2010r., sygn. akt II OZ 478/10, dostępne www.cbois.gov.pl). Mając powyższe na względzie, należy zauważyć, że w niniejszej sprawie nieruchomość, której dotyczy zamierzona skarga jest po połowie we współwłasności wnioskodawcy i jego żony, która bierze czynny udział w postępowaniach administracyjnych i sądowych zainicjowanych przez wnioskodawcę. Sprawa dotyczy więc także jej sfery majątkowej. Przedmiotowe postępowanie zostało zainicjowane również przez żonę wnioskodawcy, która aktywnie uczestniczy w postępowaniu - uiściła wpis od skargi. Nadto nadmienić należy, że obowiązek niesienia pomocy spoczywa także na innych członkach rodziny. Wynika to z przepisów art. 87 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie (post. WSA w Olsztynie z 8 października 2009r., dostępne www.cbois.gov.pl). Wnioskodawca wielokrotnie powoływał się, że to właśnie jego dzieci ponoszą wszystkie, przekraczające jego możliwości, wydatki związane z utrzymaniem wnioskodawcy, a zwłaszcza należącej do niego nieruchomości. Podkreślał, że dzieci udzielają mu bardzo znaczącej i dobrowolnej pomocy (k. 80 akt sąd.).Przy czym, jak sam oświadczył pokrywali oni także wydatki przekraczające konieczne koszty bieżącego utrzymania wnioskodawcy (utrzymanie zieleni, mycie okien, dozorowanie nieruchomości, odśnieżanie, konserwacja stacji energetycznej na wyłączne potrzeby zasilania warsztatu, koszty umowy dzierżawy trafostacji prądowej celem zabezpieczenia odpowiedniego zaopatrzenia w energię elektryczną do prowadzenia zamierzonej działalności produkcyjnej). Uzasadnione było więc zasięgniecie informacji na temat sytuacji materialnej dzieci wnioskodawcy. Brak informacji w zakresie możliwości finansowych do poniesienia kosztów niniejszego postępowania przez żonę i dzieci wnioskodawcy należało, zatem zinterpretować na niekorzyść skarżącego. Nadto wnioskodawca uchylił się od przedłożenia wyciągów z jego rachunku bankowego wskazujących wszystkie wpływy i wypływy z tego rachunku. Poprzestał jedynie na przedstawieniu zbiorczego zestawienia wartości operacji. Na marginesie należy zauważyć, że wnioskodawca z jednej strony podnosi, że nieruchomość w T. P. jest nieużytkowana, a z drugiej strony przedkłada kserokopie faktur za wykorzystane media na tej nieruchomości, a nadto wskazuje, że ponosi koszty konserwacji obiektu warsztatowo-mieszkalnego, odnowienia stolarki okiennej, odśnieżania dachów i chodników, utrzymania zieleni, konserwacji opłotowania oraz dozoru. W istocie, fakt nieużytkowania nieruchomości jest bez znaczenia dla oceny jego możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego. Z informacji zebranych w ogólnodostępnych internetowych bazach danych wynika, że na nieruchomości położnej w T. P. przy ul. O., działka o numerze ewidencyjnym [...], znajduje się wykończony budynek otoczony zagospodarowanym terenem zielonym i ogrodzeniem (porównaj k.1-3 wydruków z internetowych baz danych załączonych do akt sprawy). Nadto wnioskodawca wraz z żoną zamieszkuje w P. W tym stanie sprawy nie można wykluczyć, że oświadczenie wnioskodawcy obliczone jest na uzyskanie dobrodziejstwa prawa pomocy. W niniejszej sprawie zarówno wniosek sporządzony na formularzu PPF, jak i jego uzupełnienie, pomimo obszerności, obarczone są brakiem przedstawienia dokładnych informacji skutkujących wykazaniem, że nie ma on możliwości poniesienia kosztów postępowania chociaż w części. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska