II SA/Po 772/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędzia WSA Andrzej Skoczylas Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2014 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia wznowionego postępowania w sprawie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje adwokatowi F. G. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę [...] zł ([...]) w tym [...] zł ([...]) tytułem podatku od towarów i usług. III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 28 marca 2012r. (II SA/Po 1175/11) uchylił wydane przez Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowienie z dnia [...] października 2011r. w sprawie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzjami z 30 maja 2011r i 1 sierpnia 2011r. o odmowie uchylenia decyzji z 27 kwietnia 2010r. oraz poprzedzającej ją decyzji z 23 marca 2010r. odmawiającej H. K. przyznania świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W uzasadnieniu wyroku Sąd zawarł wiążące organ stwierdzenie, że skarga zasługuje na uwzględnienie wyłącznie z przyczyn proceduralnych. W sprawie należało wydać postanowienie o wznowieniu postępowania i dopiero w jego toku rozpoznać zarzuty merytoryczne podniesione we wniosku. Odmawiając wznowienia postępowania Kierownik merytorycznie rozpoznał wniosek skarżącego, aktem o charakterze wyłącznie procesowym. Na skutek wniesionej przez Kierownika skargi kasacyjnej, powyższy wyrok Sądu z 28 marca 2012r. został utrzymany w mocy wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2014r. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z [...] marca 2014r. na podstawie art. 149 §1 i §2 kpa w zw. z art. 145 §1 pkt 1 kpa wznowił postępowanie administracyjne w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z [...] marca 2010r. utrzymaną w mocy decyzją z [...] kwietnia 2010r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...] kwietnia 2014r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 kpa i art. 151 § 1 pkt 1 kpa art. 2, art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395, z późn. zm.) odmówił uchylenia decyzji własnej [...] kwietnia 2010 r. oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] marca 2010 r. o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów ww. ustawy. W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji przytoczył stan faktyczny sprawy i wskazał, że w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych prowadzone było postępowanie w sprawie przyznania stronie uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Postępowanie powyższe zakończone zostało wymienioną w rozstrzygnięciu decyzją Kierownika Urzędu z [...] marca 2010r. o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Pismem z dnia 28 sierpnia 2011 r. (data wpływu do Urzędu) strona wystąpiła o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 kpa. Równocześnie strona zarzuciła organowi brak uwzględnienia w postępowaniu administracyjnym istotnej dla sprawy zmiany, którą wprowadziła ustawa z dnia 25.02.2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym....(Dz. U. z 2011, Nr 72, poz. 380), która do represji zaliczyła deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed 01 września 1939 r. Ustawa ta była poprzedzona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07 (Dz. U. z dnia 23.12.2009 r. Nr 220, poz. 1734), który stwierdził niezgodność art. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w tym zakresie. Postanowieniem z dnia [...] września 2011 r. Nr [...], utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia [...] października 2011 r. Nr [...], Kierownik Urzędu odmówił wznowienia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie. Postanowienia zostały poddane kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który wyrokiem z dnia 28 marca 2012 r. sygn. akt II SA/Po 1175/11 je uchylił. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu (wyrok z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt II OSK 1835/12). Zarzut strony, postanowiony organowi we wniosku z dnia 28 sierpnia 2011 r., organ uznał za niesłuszny. Strona żąda wznowienia postępowania administracyjnego w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 Kpa podnosząc, że decyzja Kierownika Urzędu została wydana na podstawie fałszywej podstawy prawnej czyli ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 Kpa stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody w sprawie, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Z powyższego przepisu wynika, że muszą wystąpić następujące okoliczności: w postępowaniu dowodowym skorzystano z fałszywego dowodu, - sfałszowanie dowodu musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu albo jest oczywiste, że wznowienie jest nieodzowne z powodów wyższych racji, - fałszywy dowód był podstawą ustalenia okoliczności faktycznych, istotnych w danej sprawie. Zarzut podniesiony przez stronę postępowania w skardze o wznowienie postępowania tj. fałszywej podstawy prawnej, nie wypełnia dyspozycji cytowanego przepisu ani też żadnej innej z przesłanek określonych w art. 145 § 1 Kpa. Ponadto należy stwierdzić, że decyzja z dnia [...] marca 2010 r., utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., została podjęta przy wzięciu pod uwagę uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Również postępowanie administracyjne zakończone wydaniem, w trybie art. 154 Kpa, decyzji z dnia [...] maja 2011 r. utrzymanej w mocy decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. było prowadzone na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy..., co jednoznacznie wynika z uzasadnienia obu decyzji. W sprawie nie stwierdzono również fałszerstwa dowodów, na podstawie których zapadły orzeczenia Kierownika Urzędu. Do wniosku z dnia 01 marca 2010 r. (data wpływu) wnioskodawca załączył oświadczenia świadków, A. D. i H. D., którzy potwierdzili, że w okresie od marca 1942 r. do wyzwolenia w styczniu 1945 r. pracował przymusowo w majątku ziemskim po zarządem Niemca S. we wsi S. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że gospodarstwo jego rodziców znajdujące się we wsi B. Z. zostało połączone z majątkiem S. Rodzina wnioskodawcy nie została wraz z innymi mieszkańcami B. Z. wysiedlona do Generalnego Gubernatorstwa, pozostała na miejscu i została przymusowo zatrudniona w S. W tym stanie rzeczy organ przyjął, że praca przymusowa wykonywana przez wnioskodawcę w czasie II wojny światowej nie była połączona z dodatkową dolegliwością tzn. wywiezieniem (deportacją). Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy wniósł H. K., który domagał się jej uchylenia i przyznania mu świadczenia pieniężnego. Zwracał uwagę na zmianę ustawy z 25 lutego 2011r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzja z dnia [...] maja 2014r. na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa w zw. z art. 127 § 3 i art. 105 kpa oraz art. 2 i art. 4 ust. 1, 2, 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pacy przymusowej... uchylił decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2014r. i umorzył postępowanie wznowione postanowieniem z [...] marca 2014r. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy zasługuje na uwzględnienie, ale z innych przyczyn niż na to wskazał skarżący. Organ zauważył, że w dniu [...] sierpnia 2011r. wpłynął do Urzędu wniosek skarżącego o wznowienie postępowania administracyjnego w trybie art. 145 §1 pkt 1 kpa. Skarżący wyraźnie wskazał, że jego wniosek o wznowienie postępowania dotyczy decyzji organu z [...] sierpnia 2011r. Natomiast postanowieniem z [...] marca 2014r. wznowione zostało postępowanie od decyzji z [...] marca 2010r. utrzymanej w mocy decyzją z [...] kwietnia 2010r. W tym stanie rzeczy organ uznał, że wznowione postępowanie, przeprowadzone co do podstaw wznowienia oraz wydanie w konsekwencji decyzji z dnia [...] kwietnia nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Zatem konieczne stało się uchylenie przedmiotowej decyzji i umorzenie postępowania wznowionego postanowieniem z [...] czerwca 2007r. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł H. K. wskazując jako podstawy naruszenia przepisy art. 145 §1 pkt 1 kpa w zw. z art. 145a §1 kpa. Skarżący przytoczył stan faktyczny sprawy i domagał się przyznania świadczenia pieniężnego. Szef Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i powołał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje Skarga okazała się zasadna. W pierwszym rzędzie wskazać należy, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej "p.p.s.a.") ocena prawa i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie i zaniechanie było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on zawsze związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 września 2010 r., II FSK 782/09). Skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą bowiem każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne oraz ewentualne przyszłe postępowania sądowoadministarcyjne. Związanie oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku oznacza, że organ nie może samodzielnie formułować nowych, odmiennych ocen prawnych od tych wyrażonych w prawomocnym wyroku sądowym. Podkreślenia wymaga, iż obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę jest podporządkowanie się w całości ocenie wyrażonej przez sąd i wykonanie wskazań zawartych w uzasadnienie wyroku. Ocena prawna wyrażona przez sąd administracyjny traci moc wyłącznie w razie zmiany po wydaniu orzeczenia sądowego istotnych okoliczności faktycznych lub prawnych, a także przy wzruszeniu tego orzeczenia w przewidzianym do tego trybie (por. J.P. Tarno w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyd. IV, Warszawa 2010 r., str. 359-362). Taka sytuacja nie miała w niniejszej sprawie miejsca. W tym zakresie stwierdzić należy, że Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych ponownie rozpoznający sprawę wykonał wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 28 marca 2012r. Wydał postanowienie o wznowieniu postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] marca 2010r. Następnie wydał decyzję merytoryczną z [...] kwietnia 2014r., w której odmówił uchylenia decyzji własnej z [...] kwietnia 2010r. oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] marca 2010r. o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W zaskarżonej decyzji Szefa Urzędu z [...] maja 2014r. organ słusznie zauważa, że skarżący wyraźnie domagał się wznowienia postępowania dotyczącego decyzji z dnia [...] sierpnia 2011r., gdy tymczasem organ I instancji odmówił uchylenia decyzji własnej z [...] kwietnia 2010r, oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] marca 2010r. Organ jednak nie dostrzegł, że we wszystkich pismach w toku całego postępowania administracyjnego skarżący w istocie powołuje jako podstawę wznowienia okoliczność, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 16 grudnia 2009r. (sygn. akt K 49/07) orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, na podstawie którego została wydana decyzja z [...] marca 2010r. W konsekwencji na mocy ustawy z 25 lutego 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich doszło do zmiany przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 2014r., poz. 1001), w szczególności treści art. 2 pkt 2 powyższej ustawy. W ocenie Sądu organ w zaskarżonej decyzji nie poczynił żadnych ustaleń i rozważań w tym zakresie i nie rozstrzygnął o istocie sprawy poprzestając na rozpatrzeniu jedynie podstawy wznowienia opisanej w art. 145 §1 pkt 1 kpa. Słusznie wskazuje pełnomocnik skarżącego, że niewątpliwie wolą skarżącego było wzruszenie decyzji, które wydane zostały w oparciu o przepis prawa uznany za niekonstytucyjny. Tymczasem organ prowadził postępowanie w oparciu o przesłanki, które już wcześniej organ rozpoznał. Wobec tego, wniosku skarżącego w istocie nie rozpatrzono. Zaskarżona decyzja nie mogła się zatem ostać. Ponownie rozpoznając sprawę organ powtórne wszechstronne rozważy sprawę we wszystkich jej aspektach, uwzględniając intencje i żądanie skarżącego. Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 134 §1 p.p.s.a. O wykonalności wyroku orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a., a o wynagrodzeniu pełnomocnika w oparciu o art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 1-3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).