II SA/Po 778/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 lutego 2022 r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Decyzją dnia [...] lipca 2021 r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza R. z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...], w sprawie odmowy przyznania B. L. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad Z. P.. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że Burmistrz R. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na fakt, że niepełnosprawność pani Z. P. nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła B. L., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika zarzucając jej pomięcie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 36/13. Rozpoznając wniesione odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało w pierwszej kolejności, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, bez znaczenie pozostaje wiek powstanie niepełnosprawności osoby. Następnie organ odwoławczy przytoczył treść przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 poz. 111 ze zm., dalej również jako: "ustawa" albo "u.ś.r."), wskazując, że ustawa powyższa nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. W przedmiotowej sprawie z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy oraz wywiadu środowiskowego wynika, że B. L. nie mieszka z matką, i pomaga matce w czynnościach osobistych dnia codziennego, robi zakupy, przygotowuje posiłki, zabiera mamę do lekarza, pomaga przy czynnościach higienicznych według potrzeby, sprząta wg potrzeby, szykuje leki, uiszcza opłaty raz w miesiącu. Z ustalonego przez organ pierwszej instancji stanu faktycznego oraz oświadczeń B. L. wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że sprawowana przez nią opieka nad mamą, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających matkę w jej codziennym funkcjonowaniu nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa we wskazanym przepisie. Kolegium nie zanegowało faktu świadczenia pomocy rodzicowi, jednakże nie jest to opieka wymagana w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy, uznało jednak, że powyższe czynności nie wykluczają możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania w nim pracy. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Z. P. co prawda jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, jednakże nie jest osobą wymagającą stałej, całodobowej opieki np. z uwagi na leżący tryb życia, karmienie, pojenie, regularną zmianę pieluch lub opatrunków. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego opieka B. L. nie ma zatem stałego lub długotrwałego charakteru i nie stanowi bezpośredniej przyczyny nie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub niepodejmowania w nim pracy. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu B. L. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika podnosząc zarzuty naruszenia art. 17 ust. 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W ocenie skarżącej organ formułując wskazane w decyzji tezy nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki, jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samego skarżącego w złożonym oświadczeniu. Kolegium dokonało pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawcy co do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem skarżącej wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że matka wnioskodawcy potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Okoliczność, że matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie zaliczające osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się bezzasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na skutek wniosku zawartego w skardze – art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przedmiot kontroli w niniejszej sprawie stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza R. z dnia [...] kwietnia 2021 r., w sprawie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad Z. P.. Na wstępie stwierdzić należy, że prawidłowe jest stanowisko Kolegium, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę podlegającą opiece, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. W związku z powyższym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia. Stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Cytowany przepis określa przesłanki, których łączne spełnienie warunkuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało pozostawione uznaniu organów orzekających. Decyzja w tym przedmiocie ma charakter związany. Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji spełnienia przesłanek pozytywnych z art. 17 ust. 1 ustawy i braku wystąpienia przesłanek negatywnych określonych w ust. 5 art. 17 ustawy. W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczy zakresu stosowania art. 17 ust. 1 ustawy, a konkretnie spełnienia przez skarżącego przesłanki niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Zdaniem Sądu prawidłowe rozumienie art. 17 ust. 1 ustawy musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Z oczywistych względów opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką w związku przyczynowo - skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Zaznaczyć należy, że żaden przepis ustawy nie wyklucza korzystania przez opiekuna z okazjonalnej pomocy, lecz zakres czynności rzeczywiście świadczonych przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. W okolicznościach sprawy Kolegium zasadnie uznało, że zaistniał brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez niej opieki nad niepełnosprawną matką z uwagi na fakt, że opieka powyższa nie jest sprawowana w sposób ciągły, uniemożliwiający dalsze prowadzenie gospodarstwa rolnego. Jak wynika z ustaleń organów administracji, czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą przy matce to pomoc jej w czynnościach związanych z higieną (według potrzeb), mierzenie ciśnienia, pomoc w ćwiczeniach (2 razy w tygodniu), przygotowywanie posiłków oraz pomoc w wychodzeniu – oświadczenie skarżącej z dnia [...] marca 2021 r., k. 6 akt organu I instancji. Sprawowanie obowiązków przy chorej matce nie wymaga przy tym dyspozycji skarżącej w ciągu całej doby, na co wskazuje brak wspólnego z nią zamieszkania. Sąd podziela stanowisko, że brak konieczności pełnej dyspozycji skarżącej w ciągu doby, wskazuje na brak przeszkód do prowadzenia działalności rolniczej. Uznać bowiem należy, że czynności opiekuńcze nie muszą być wykonywane "całodobowo", ale muszą być na tyle czasochłonne, aby uniemożliwić podjęcie zatrudnienia, co przy opiece sprawowanej przez skarżącą nie jest spełnione. Ocena, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką nie wyklucza choćby częściowej działalności zarobkowej ze strony skarżącej jest w ocenie Sądu jest zatem prawidłowa. Przyznanie wnioskowanego świadczenia jest bowiem możliwe jedynie w przypadku wykazania okoliczności pozwalających jednoznacznie przyjąć, że opiekun rzeczywiście podjął się starania stałej lub długotrwałej opieki w zastępstwie własnej aktywności zawodowej, co w ocenie Sądu nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie i zostało prawidłowo i rzetelnie odzwierciedlone w zgromadzonym materiale dowodowym. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.