II SA/Po 785/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2020 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2019 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], decyzją z dnia [...] maja 2019 r., nr [...], na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 3 i 5, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.; dalej: "u.p.s."), § 1 pkt 1 lit. a Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358) oraz art. 104 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "K.p.a."), przyznał M. H. od dnia [...] czerwca 2019 r. do dnia [...] lipca 2019 r. zasiłek okresowy w kwocie [...]zł miesięcznie. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s., zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na bezrobocie osoby samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Na mocy § 1 pkt 1 lit. a kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł. Zgodnie z art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s., zasiłek okresowy przysługuje do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby przy czym kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50 % tej różnicy. W przypadku M. H., który nie posiada żadnego źródła dochodu, 50% różnicy wynosi więc [...] zł. W związku z powyższym przyznano zasiłek okresowy w wysokości [...] zł. Jednocześnie organ I instancji zobowiązał stronę do poszukiwania pracy, co należy udokumentować pracownikowi socjalnemu. Powyższą pomoc przyznano od miesiąca czerwca 2019 r., ponieważ decyzją MOPS z dnia [...] kwietnia 2019 r. udzielono wsparcia w powyższej formie na miesiąc maj 2019 r. W odwołaniu z dnia [...] czerwca 2019 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. H. wskazał, że wniósł o udzielenie wsparcia finansowego w zakresie szerokiego spektrum potrzeb, tj. nabycia artykułów spożywczych, garderoby, obuwia, utrzymania osobistego, konserwacji i eksploatacji lokalu oraz innych, np. pokrycia kosztów korespondencji urzędowej. Wysokość przyznanego zasiłku okresowego znacząco ogranicza spełnienie wskazanych potrzeb. Dodał również, że w dniu [...] kwietnia 2019 r. zrzekł się przyznanej decyzją pomocy w postaci gorącego posiłku z uwagi na jakość i rodzaj oferowanych posiłków. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzja w zakresie przyznania zasiłku okresowego na podstawie art. 38 u.p.s. ma charakter częściowo uznaniowy. W sytuacji bowiem, gdy wnioskodawca spełnia wszystkie przesłanki sformułowane przez ustawodawcę, organ jest zobligowany do przyznania zasiłku okresowego. Wysokość i okres pobierania zasiłku okresowego ustawodawca pozostawił natomiast uznaniu administracyjnemu. Wpływ na ocenę mają zarówno okoliczności leżące po stronie osób ubiegających się o wsparcie, a związane z ich sytuacją osobistą (rodzinną, majątkową, zdrowotną, mieszkaniową), jak i możliwości realizacji potrzeb podopiecznych wynikające w głównej mierze z posiadanych środków finansowych przez organ pomocy społecznej. W myśl art. 38 ust. 3 pkt 1 u.p.s., kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, nie mniej niż [...] zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 u.p.s.). Natomiast okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy na mocy art. 38 ust. 5 tej ustawy. Również więc ustalenie okresu na jaki przyznano świadczenie mieści się w granicach uznania administracyjnego. Zdaniem organu odwoławczego w rozpoznawanej sprawie niewątpliwie sytuacja odwołującego jest na tyle trudna, że zasługuje na wsparcie w postaci zasiłku okresowego. Odwołujący się winien jednak zdawać sobie sprawę, że celem pomocy społecznej nie jest i nie może być trwałe finansowanie jego potrzeb, zwalniające go z odpowiedzialności za przezwyciężenie trudnej, ale przejściowej sytuacji, w której się znalazł. Organ pomocy społecznej winien wziąć pod uwagę także swoje możliwości finansowe, które są ograniczone i winny zostać spożytkowane na potrzeby licznej grupy osób oraz rodzin wymagających również wsparcia. Stąd też rolą organu jest oszczędne gospodarowanie dysponowanymi środkami. Organ odwoławczy podkreślił, że odwołujący został objęty szerszym zakresem pomocy społecznej, o czym świadczy decyzja organu I instancji z dnia [...] maja 2019 r. przyznająca zasiłek celowy w łącznej kwocie [...]zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu farby do pomalowania pokoju oraz innych kosztów związanych z malowaniem, co nie pozostaje bez wpływu na ocenę rozstrzygnięcia jako mieszczącego się w granicach uznania administracyjnego. Zgodnie bowiem z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. W skardze z dnia [...] sierpnia 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. H. wskazał, że obecnie nie ma możliwości uzyskania pomocy z innego punktu/stowarzyszenia w [...]. W przeszłości zgłaszał zastrzeżenia dotyczące funkcjonowania stowarzyszenia "[...]" w [...], co przyczyniło się do rezygnacji z tej formy uzyskiwania pomocy. Dodał również, że przez jakiś czas uczestniczył w [...], jednak jakość darowanych produktów była drastycznie niska i część z nich skarżący bezpłatnie przekazywał innym potrzebującym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2020 r. M. H. opisał zdarzenia, które jego zdaniem świadczą o tym, że od paru lat jest prześladowany przez różne osoby i instytucje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Kontroli Sądu poddano decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2019 r., nr [...], przyznającą skarżącemu od dnia [...] czerwca 2019 r. do dnia [...] lipca 2019 r. zasiłek okresowy w kwocie [...]zł miesięcznie. Stosownie do art. 38 ust. 1 u.p.s., zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej bądź rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Stosownie do art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s., zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż [...] zł miesięcznie. Ponadto w myśl art. 38 ust. 3 pkt 1 u.p.s., kwota zasiłku okresowego, nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Jednocześnie kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż [...] zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 u.p.s.). Natomiast okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy na mocy art. 38 ust. 5 tej ustawy. Z powyższego wynika, że decyzja określająca wysokość zasiłku okresowego podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne cechuje się między innymi tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności zgłoszonych żądań. Fakt spełnienia kryteriów ustawowych dla przyznania zasiłku okresowego nie powoduje po stronie organu obowiązku przyznania go w maksymalnej wysokości. W art. 38 ust. 2 pkt 1 i art. 38 ust. 3 pkt 1 u.p.s. zakres uznania administracyjnego został ograniczony w ten sposób, że zasiłek okresowy może być ustalony w wysokości - nie niższej niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby i - nie wyższej niż kwota różnicy między kryterium dochodowym, a dochodem tej osoby (z tym, że zasiłek ten nie może być wyższy niż kwota ściśle określona w art. 38 ust. 2 pkt 1, ani też niższy niż [...] zł. miesięcznie - o czym mowa w art. 38 ust. 4). W ten sposób określona została ustawowo minimalna i maksymalna wysokość zasiłku okresowego, a więc przedział, w ramach którego ma być ustalony zasiłek okresowy przyznawany w konkretnej sprawie. Na mocy § 1 pkt 1 lit. a Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358) na dzień złożenia wniosku przez skarżącego kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosiło [...] zł. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo stwierdził w zaskarżonej decyzji, że wyznacznikami ustalania wysokości zasiłku okresowego są - z jednej strony - sytuacja osobista wnioskodawcy (rodzinna, majątkowa, zdrowotna, mieszkaniowa), a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Wysokość, jak i okres, na który zostaje przyznana pomoc w postaci zasiłku okresowego uzależnione są bowiem od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Organ musi więc uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Podkreślić należy, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Są zatem upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Tak wyrażony pogląd znajduje oparcie w stanowisku orzecznictwa sądowego (por: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 kwietnia 2002 r., sygn. akt: II SA/Gd 4332/01; z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/2006; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07 – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto nie zachodzi konieczność wykazywania w każdym przypadku możliwości finansowych organów pomocy społecznej, a ich ograniczone możliwości należą do faktów powszechnie znanych (por. wyroki NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08, z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1389/12). Dalej wskazać należy, pomoc społeczna ma zmierzać do pomocy, a nie do całkowitego wyręczania osób w pozyskiwaniu środków na życie. Nie może również zmierzać do zaspokojenia wszelkich zgłaszanych żądań. Sprzeciwiałoby się to celom opieki społecznej, a co za tym idzie, interesowi społecznemu. Celem opieki społecznej jest z jednej strony zagwarantowanie zaspokojenia niezbędnych potrzeb umożliwiających życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, z drugiej zaś przyczynienie się do usamodzielnienia osób i rodzin korzystających z tej pomocy oraz ich integrację ze środowiskiem. W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że po stronie skarżącego zaistniały szczególne okoliczności, których wystąpienie uprawnia do zasiłku okresowego, tj. skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] od dnia [...] lutego 2019 r. jako osoba bezrobotna bez prawa do pobierania zasiłku (k. 3 akt adm. organu I instancji). Organ I instancji ustalił również, że dochód skarżącego wynosi [...] zł, wobec czego skarżącemu został przyznany zasiłek okresowy w minimalnej wysokości, tj. w kwocie [...]zł miesięcznie. Choć skarżący stoi na stanowisku, że powinien otrzymać zasiłek w wyższej wysokości podkreślenia wymaga, że zdaniem Sądu w realiach rozpoznawanej sprawy nie doszło do przekroczenia przez organy granic uznania administracyjnego. Zauważyć należy, że z akt sprawy wynika, iż skarżący podejmował próby zrzeczenia się przyznanej mu pomocy w formie gorącego posiłku, kwestionując jakość posiłków i obsługi. Zdaniem Sądu rezygnacja z pomocy w formie gorących posiłków, chociażby nawet wiązała się z określonymi zastrzeżeniami co do pracy placówki przygotowującej posiłki, nie daje podstaw, aby otrzymać "w zamian" wyższy zasiłek okresowy. Okoliczności odbioru posiłków mogą skarżącemu nie odpowiadać, jednak musi on mieć świadomość, że nie mając dochodów, korzysta z pomocy nieodpłatnej, a ta jest świadczona w określonych formach – nie tylko przez przyznawanie środków finansowych. Co więcej, z akt sprawy wynika, że skarżący od dłuższego czasu jest objęty szerszym zakresem pomocy społecznej. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. przyznano skarżącemu zasiłek celowy na zakup odzieży wiosennej i obuwia. Tego samego dnia przyznano skarżącemu zasiłek okresowy w kwocie [...]zł w miesiącu maju 2019 r. Z planu pomocy zatwierdzonej przez kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej wynika, że w maju 2019 r. przyznano skarżącemu również zasiłek celowy w kwocie [...]zł w celu dofinansowania zakupu farby do malowania ścian oraz zakup bielizny osobistej. Z urzędu Sąd wie natomiast, że skarżącemu przyznano zasiłek okresowy na dalszy okres, tj. od dnia 1 do dnia [...] września 2019 r. decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r., [...] (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Po 960/19) oraz od dnia [...] października do dnia [...] października 2019 r. decyzją z dnia [...] września 2019 r., [...] (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Po 1018/19). Reasumując, w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono naruszenia przepisów ustawy o pomocy społecznej. Nie stwierdzono również naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium w sposób dostateczny wykazało, że wszystkie okoliczności sprawy podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja nakazuje uznać, że jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Zawiera ona bowiem wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygający sprawę organ się oparł, oraz uzasadnienie prawne, a więc wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Organy w oparciu o posiadane dokumenty oraz informacje podane przez skarżącego dokonały właściwych ustaleń i w sposób wyczerpujący wyjaśniły okoliczności, które przesądziły, że wnioskowana przez skarżącego pomoc została mu przyznana w określonej w decyzji wysokości. W toku postępowania administracyjnego rozważono wszelkie okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), oddalił skargę.