II SA/Po 790/21

Dnia 24 lutego 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lutego 2022 roku sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] Decyzją z [...] sierpnia 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu sprawy z odwołania T. G., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z [...] maja 2021 r., nr [...], wydaną w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Decyzje te zostały wydane w następującym stanie sprawy. Wójt Gminy K. – Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działający z upoważnienia Wójta Gminy K. (dalej: Wójt; organ I instancji) – decyzją z [...] maja 2021 r., nr [...], wydaną w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, ustalił w stosunku do T. G. (dalej również: zobowiązany; skarżący; strona) odpłatność za pobyt matki Z. G. w Domu Pomocy Społecznej [...] ul. [...] (dalej również: DPS [...]) za okres od [...] października 2017 r. do [...] października 2020 r. w łącznej kwocie [...]zł. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. b oraz ust. 2d, 2e i 2f w zw. z art. 8, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej w niniejszym uzasadnieniu ustawy o pomocy społecznej). W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wcześniej decyzją z [...] października 2020 r. nr [...],2020 ustalił wobec T. G. odpłatność za pobyt jego matki w DPS [...] od dnia [...] października 2020 r. w kwocie [...]zł miesięcznie oraz zobowiązał go do uregulowania powstałych z tego tytułu zaległości za okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2020 r. w łącznej kwocie [...]zł. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy) decyzją z [...] grudnia 2020 r., nr [...], a sprawa została przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W dalszej części uzasadnienia organ I instancji wskazał m.in. na to, że: - Z. G. w dniu [...] kwietnia 2016 r. złożyła wniosek o udzielenie pomocy w formie skierowania do DPS [...] ul. [...]; decyzją z [...] czerwca 2016 r. została skierowana do tego DPS; - Z. G. jest wdową, ma czterech synów, choruje przewlekle, przed pójściem do DPS przebywała u jednego z synów, tj. u G. G.; ze względu na stan zdrowia (wymagała całodobowej opieki) i niezapewnienie opieki przez żadnego z synów zwróciła się o pomoc w formie umieszczenia w domu pomocy społecznej; - stan zdrowia Z. G. w momencie ubiegania się o umieszczenie w DPS, według zgromadzonych dokumentów, nie pozwalał na pozostanie w miejscu zamieszkania, ponieważ wymagała ona całodobowej opieki; sama dożywotnia służebność korzystania z pomieszczeń nie jest formą zapewnienia takiej opieki; T. G. nie utrzymuje żadnych kontaktów z matką i nie udziela jej żadnej pomocy; - na podstawie decyzji z [...] stycznia 2017 r., nr [...] została skierowana do Domu Pomocy Społecznej [...], a decyzją z [...] stycznia 2017 r., nr [...] została umieszczona w powyższej placówce; - przed skierowaniem Z. G. do DPS organ I instancji ustalił sytuację materialną wszystkich jej dzieci; każdy z synów zadeklarował się ponosić tytułem udziału w kosztach utrzymania Z. G. w DPS odpłatność za pobyt matki w DPS w [...] kosztów opłaty, po wniesionej przez matkę opłacie w wysokości 70% dochodu mieszkańca; trzech z nich zawarło umowę dotyczącą ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS, natomiast T. G. ostatecznie odmówił zawarcia umowy i zadeklarował, że chce partycypować w kosztach utrzymania matki w placówce w wysokości [...] zł miesięcznie; - dochód rodziny T. G. w momencie przeprowadzania wywiadu alimentacyjnego w [...] marca 2016 r. wyniósł [...] zł miesięcznie, tj. [...] zł na osobę w rodzinie; - [...] maja 2018 r. podczas próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, podczas której T. G. był nieobecny, jego żona M. G., działająca jako pełnomocnik, złożyła oświadczenie, w którym odmówiła przeprowadzenia wywiadu i zadeklarowała w dalszym ciągu ponoszenie odpłatności w kwocie [...]zł miesięcznie za pobyt Z. G. w DPS; - [...] sierpnia 2020 r. T. G. złożył oświadczenie, że odmawia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego; - koszty miesięczne, jakimi obciążana była Gmina K. na podstawie faktur wystawianych przez DPS [...], każdorazowo rozliczane były proporcjonalnie na wszystkie osoby zobowiązane do alimentacji (czterech synów); do pokrycia pełnego kosztu pobytu w domu pomocy społecznej pozostawała kwota, jaką proporcjonalnie powinien wpłacać T. G., a uiszczał jedynie każdorazowo [...] zł; - T. G. regularnie uiszczał opłatę [...] złotych miesięcznie, pomimo wysyłanych przez organ I instancji pism informujących o wysokości opłaty, którą powinien uiścić za każdy miesiąc przez cały pobyt jego matki w DPS. Wójt stwierdził, że Z. G. w czasie pobytu w domu pomocy społecznej była wdową, a T. G. jako jej syn jest osobą zobowiązaną do alimentacji w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w konsekwencji do pokrywania kosztów związanych z pobytem matki w DPS [...] na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej. Powołując się na art. 61 ust. 3 zdanie drugie ustawy o pomocy społecznej, organ stwierdził, że decyzję wydaje się w sytuacji, gdy gmina wniosła zastępczo opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej i dochodzi zwrotu należności od osoby (osób) zobowiązanych do ich wnoszenia. Organ I instancji wyjaśnił, że obliczył kwotę zobowiązania za okres od [...] października 2017 r. do [...] października 2020 r. w wysokości [...] zł na podstawie posiadanej dokumentacji księgowej, na którą składają się faktury wystawione przez DPS [...], obciążające Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. (dalej: GOPS w K.; GOPS) za pobyt Z. G. w DPS, pisma informujące o wysokości należnej opłaty za dany miesiąc naliczone proporcjonalnie do wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji, wpłaty tych osób, wydruki kont księgowych oraz zestawienie rozliczenia odpłatności pobytu Z. G. w DPS [...] za wspomniany okres. Przedstawione przez organ I instancji rozliczenie płatności, składające się na łączne zobowiązanie T. G. za pobyt matki Z. G. w DPS w [...] za okres od [...] października 2017 r. do [...] października 2020 r. wynoszące [...] zł, w ujęciu za poszczególne miesiące, począwszy od [...] października 2017 r., kształtowało się następująco: za każdy miesiąc od października 2017 r. do lutego 2018 r.: obciążenie gminy - [...] zł, odpłatność trzech synów - [...] zł, zapłacona kwota przez T. G. - [...] zł, kwota zapłacona przez GOPS w K. - [...] zł; za marzec 2018 r.: obciążenie gminy - [...] zł; odpłatność trzech synów - [...] zł, zapłacona kwota przez T. G. - [...] zł, kwota zapłacona przez GOPS - [...] zł; za każdy miesiąc od kwietnia 2018 r. do lutego 2019 r.: obciążenie gminy - [...] zł, odpłatność trzech synów - [...] zł, zapłacona kwota przez T. G. - [...] zł, kwota zapłacona przez GOPS - [...] zł; za marzec 2019 r.: obciążenie gminy - [...] zł, odpłatność trzech synów - [...] zł, zapłacona kwota przez T. G. - [...] zł, kwota zapłacona przez GOPS - [...] zł; za każdy miesiąc od kwietnia 2019 r. do listopada 2019 r.: obciążenie gminy - [...] zł, odpłatność trzech synów - [...] zł, zapłacona kwota przez T. G. - [...] zł, kwota zapłacona przez GOPS - [...] zł; za grudzień 2019 r.: obciążenie gminy - [...] zł, odpłatność trzech synów - [...] zł, zapłacona kwota T. G. - [...] zł, kwota zapłacona przez GOPS - [...] zł; za styczeń 2020 r.: obciążenie gminy - [...] zł, odpłatność trzech synów - [...] zł, zapłacona kwota przez T. G. - [...] zł, kwota zapłacona przez GOPS - [...] zł; za każdy miesiąc od lutego 2020 r. do kwietnia 2020 r.: obciążenie gminy - [...] zł, odpłatność trzech synów - [...] zł, zapłacona kwota przez T. G. - [...] zł, kwota zapłacona przez GOPS - [...] zł; za każdy miesiąc od maja 2020 r. do września 2020 r.: obciążenie gminy - [...] zł, odpłatność trzech synów - [...] zł, zapłacona kwota przez T. G. - [...] zł, kwota zapłacona przez GOPS - [...] zł; za październik 2020 r.: obciążenie gminy - [...] zł, odpłatność trzech synów - [...] zł, zapłacona kwota przez T. G. - [...] zł, kwota zapłacona przez GOPS - [...] zł. Organ I instancji wyjaśnił również, że w celu ponownego rozpatrzenia sprawy pracownicy socjalni GOPS udali się [...] lutego 2021 r. do miejsca zamieszkania T. G., jednak zobowiązany ponownie odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, na którą to okoliczność została sporządzona notatka służbowa. Poza tym organ podniósł, że na podstawie kopii aktu notarialnego ustalił, iż T. G. otrzymał od swoich rodziców J. i Z. G. całą nieruchomość zabudowaną jako darowiznę, na której ustanowił nieodpłatnie na ich rzecz dożywotnią bezpłatną służebność osobistą polegającą na prawie korzystania z kuchni i pokoju w budynku mieszkalnym, piwnicy, strychu budynku gospodarczego z prawem swobodnego poruszania się po całej nieruchomości oraz dożywotnie prawo użytkowania działki o obszarze 0,30 ha według wyboru uprawianych. W rozważaniach prawnych Wójt stwierdził, że wydanie na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej decyzji w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, albowiem decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego, jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Ponadto wyjaśnił, że zostały wyczerpane przesłanki wskazane w art. 61 ust. 2e tej ustawy, gdyż odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest przesłanką do wydania decyzji o ponoszeniu odpłatności w części przypadającej na zobowiązanego, a którą zastępczo wniósł GOPS w K.. W odwołaniu od decyzji organu I instancji T. G. przedstawił okoliczności rodzinne dotyczące umieszczenia matki w DPS [...], podnosząc, że to brat G. postanowił sam o oddaniu matki do tej placówki, uniemożliwiając jego żonie zajęcie się matką w warunkach domowych. Skarżący kwestionował także działanie GOPS w K., nieprawidłową kolejność czynności w sprawie, m.in. zarzucając przeprowadzenie wywiadu środowiskowego [...] marca 2016 r, jeszcze przed złożeniem w dniu [...] kwietnia 2016 r. wniosku w sprawie skierowania matki do DPS. Zobowiązany zwrócił również uwagę na okoliczności związane z postępowaniem sądowym o ustalenie opiekuna prawnego matki i kwestie posiadanych przez nią dużych zasobów pieniężnych ("ok. 93 tyś. zł wybrane [z rachunku bankowego] [...] maja 2016 roku"). Zarzucił również, że przez okres trzech lat "GOPS ani razu nie poinformował go o zaległościach, a po takim czasie żąda zapłaty", jak i że to "GOPS pozbawił (...) [go] możliwości opieki nad mamą". Odpowiadając na stanowisko organu I instancji, że nie udzielał matce żadnej pomocy i nie utrzymywał z nią kontaktów, wyjaśnił, że pogorszenie relacji z matką było wywołane wpływem jego brata G. . Zarzucił również przekroczenie przez organ terminu załatwienia sprawy, określonego wcześniej na dnia [...] marca 2021 r., gdyż rozstrzygnięcie zostało wysłane dopiero [...] kwietnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, motywując swoje rozstrzygnięcie z [...] sierpnia 2021 r., zwróciło uwagę na obowiązek wnoszenia przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby. Kolegium wyjaśniło, że wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku, począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 powołanej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 tej ustawy. Organ odwołał się w tym względzie do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] czerwca 2018 r. sygn. I OPS [...]. Wskazując na stan faktyczny sprawy, Kolegium stwierdziło, że Z. G. jest wdową, ma czterech synów; T. G. jako jej syn jest osobą zobowiązaną do alimentacji, czyli do częściowego lub całkowitego pokrywania kosztów związanych z pobytem matki w DPS [...]. Organ II instancji wskazał również na to, że Z. G. została na podstawie decyzji z [...] stycznia 2017 r., nr [...] skierowana do DPS [...], zaś decyzją z [...] stycznia 2017 r., nr [...] została umieszczona w powyższej placówce. Organ odwoławczy stwierdził, że przed wydaniem skierowania do domu pomocy społecznej organ I instancji ustalił sytuację materialną wszystkich dzieci Z. G.; każdy z synów zadeklarował się ponosić odpłatność za pobyt matki w DPS w [...] kosztów opłaty po wniesionej opłacie w wysokości 70% dochodu mieszkańca, tytułem partycypacji w kosztach utrzymania matki w DPS; trzech z nich zawarło umowę dotyczącą ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS, natomiast T. G. ostatecznie odmówił zawarcia umowy i zadeklarował, że chce partycypować w kosztach utrzymania matki w DPS w wysokości [...] zł miesięcznie. Kolegium stwierdziło, że dochód rodziny T. G. w momencie przeprowadzania wywiadu alimentacyjnego w dniu [...] marca 2016 r. wyniósł [...] zł miesięcznie, co na 1 osobę w rodzinie daje kwotę [...]zł. Odwołując się do treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ II instancji stwierdził, że kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi [...] zł, wobec tego 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynosi [...] zł ([...] x 300%); różnica między 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie a posiadanym dochodem, jakim dysponuje osoba wynosi [...] zł ([...] zł – [...] zł). Zdaniem organu odwoławczego spełniona została przesłanka dochodowa dająca podstawę do ustalenia skarżącemu odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej, przy czym powyższa kwota pozwala na ustalenie odpłatności do wysokości [...] zł miesięcznie. Organ II instancji zauważył, że strona nie podpisała umowy ustalającej wysokość ponoszonej opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, jednak sama wpłacała dobrowolnie kwotę [...]zł miesięcznie, w związku z czym organ I instancji wydał zaskarżona decyzję. Kolegium podkreśliło, że art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zawiera zamknięty krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej i jednocześnie wynika z niego kolejność, w jakiej wymienione podmioty ponoszą odpłatność za ten pobyt: małżonek, zstępni w następnej kolejności wstępni, a jeszcze w dalszej – gmina; o ile więc reguła kolejności dotyczy podmiotów wskazanych powyżej, o tyle nie można mówić o kolejności w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych; każdy z nich ma bowiem taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować je może osiągane kryterium dochodowe każdego zstępnego. Organ odwoławczy wyjaśnił również, że ustawodawca, kreując przesłanki obciążenia opłatą za pobyt krewnego w DPS, odnosi je do dochodu w rodzinie, a nie do dochodu w odniesieniu do tej osoby, którą wiążą z pensjonariuszem DPS więzy pokrewieństwa lub małżeństwa i która z tego tytułu jest bezpośrednio zobowiązana do ponoszenia opłaty. Kolegium stwierdziło, że przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o pomocy społecznej należy rozumieć w ten sposób, że "posiadany dochód na osobę" dotyczy dochodu osoby zobowiązanej, obliczonego jako dochód na osobę w rodzinie; w związku z tym na podstawie powołanego przepisu można obciążyć opłatą osobę, która nie posiada własnych dochodów lub jej własne dochody są niższe niż kwota wskazana w tym przepisie, jeśli osoba ta gospodaruje wspólnie z innymi członkami rodziny i dochód na osobę w rodzinie jest odpowiednio wysoki. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, organ II instancji wyjaśnił, że w aktach sprawy znajdują się kierowane do strony od [...] czerwca 2016 r. pisma informujące o kwotach, jakie winna uiścić za pobyt matki w DPS; każde pismo zostało skutecznie doręczone za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Ponadto Kolegium zauważyło, że w aktach sprawy znajduje się pismo z [...] marca 2021 r. informujące stronę o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy do [...] maja 2021 r. Organ odwoławczy wyjaśnił również, że brak relacji między matką i synem może być brany pod uwagę jedynie w przypadku decyzji w przedmiocie zwolnienia z ustalonej wcześniej opłaty (jako element uzasadnionych okoliczności w rozumieniu art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej), natomiast zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli opłata została już wcześniej ustalona. W tym względzie organ II instancji wyjaśnił, że podziela stanowisko wyrażone w uchwale NSA z [...] czerwca 2018 r., sygn. I OPS [...]. Na koniec Kolegium zauważyło, że poniesienie ciężarów finansowych ma na celu pokrycie określonych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania Z. G. w domu pomocy społecznej do dnia śmierci; zobowiązany do ponoszenia opłaty może ubiegać się o zastosowanie przewidzianej w art. 64 i art. 64a ustawy o pomocy społecznej instytucji zwolnienia z opłaty. W skardze na decyzję organu II instancji T. G. zakwestionował w całości prawidłowość decyzji Kolegium z [...] sierpnia 2021 r. W zarzutach podniósł, że jego matka złożyła [...] kwietnia 2016 r. wniosek u umieszczenie jej w DPS [...], a ponieważ jej emerytura nie wystarczała na pokrycie całych kosztów pobytu GOPS w K. zwrócił się do niego [...] marca 2016 r. o przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego; zadeklarował wtedy, że do zakończenia sprawy o alimenty, o które pozwała do matka, będzie płacił tak, jak do tej pory – po [...] złotych. Dalej argumentował, że okazało się, iż matka nie żyje w niedostatku, lecz posiada bardzo duże zasoby pieniężne na swoich kontach, a [...] maja 2016 r. "wybrała z banku LBS w K. kwotę ok. 93 tys. zł", zaś do DPS [...] trafiła w czerwcu 2016 r. Wskazując na takie okoliczności, skarżący stwierdził, że zgodnie z art. 8 ust. 11 [ustawy o pomocy społecznej] kwota ta powinna była być potraktowana jako dochód jednorazowy i rozliczona w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, tym bardziej, że matka nie wpłaciła już tych pieniędzy jako swoje oszczędności. Dodał, że gdy tylko dowiedział się o tym, poinformował GPS w K. o zaistniałej sytuacji, niestety GOPS nie wziął tego pod uwagę. Kolegium w odpowiedzi na skargę, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej P.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej kontroli Sąd stwierdził, skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej podniesionych. Tak zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane bowiem zostały z naruszeniem art. 61 ust. 2, ust. 2e, ust. 2f i ust. 3 ustawy o pomocy społecznej polegającym na wadliwej wykładni tych przepisów, w następstwie której orzekające w sprawie organy dopuściły się także naruszenia przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. polegającego na braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz baku wskazania w uzasadnieniu wydanych decyzji jakie istotne prawnie fakty organ uznał za udowodnione. Zauważyć bowiem należy, iż prawidłowa wykładnia przepisów prawa materialnego i odczytanie treści zakodowanych w nich norm jest warunkiem prawidłowego przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie. To właściwa wykładnia przepisów prawa materialnego pozwala bowiem na odczytanie hipotezy normy w nich zawartej, a więc ustalenie istotnych prawnie okoliczności od których zależy zastosowanie przepisów prawa materialnego, a które to okoliczności winny być następnie w sposób dokładny ustalony i których winien dotyczyć zbierany i rozpoznawany przez organ wyczerpujący materiał dowodowy. Inaczej rzecz ujmując ciążący na organach z mocy art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy oraz zebrania i oceny kompletnego materiału dowodowego nie oznacza konieczności przeprowadzania wszelkich dowodów, lecz jedynie tych dowodów, które dotyczą okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy istotnych. Zakres postępowania wyjaśniającego jest zatem uwarunkowany przesłankami prawa materialnego, dla odczytania których niezbędna jest prawidłowa wykładnia przepisów materialnoprawnych. Przenosząc powyższe rozważania na grunt kontrolowanej sprawy zauważyć należy, iż ustawa o pomocy społecznej szczegółowo reguluje kwestie związane z ponoszeniem opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, wskazując w art. 61 ust. 1 podmioty obowiązane do wnoszenia takiej opłaty oraz kolejność obciążania nią poszczególnych zobowiązanych. Z treści art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w tym w szczególności z użycia w nim przez ustawodawcę sformułowania o obowiązaniu do wnoszenia opłaty wynika, iż powstanie ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zostało połączone z takim zdarzeniem prawnym, jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Tym samym, o ile skonkretyzowanie i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku pozwoli na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, o tyle samo zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku, czyli od dnia umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Stąd też wydanie decyzji na podstawie art. 61 ust. 1 i ust. 2d lub 2e ustawy o pomocy społecznej w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, albowiem decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego, jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Konkretyzacja obowiązku z mocą wsteczną dotyczyć może wszystkich zobowiązanych. Odnośnie osób zobowiązanych wskazać dalej należy, iż w pierwszej kolejności koszty pobytu w placówce pokrywa mieszkaniec, a w przypadku osób małoletnich – przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka. Jeżeli pensjonariusz (lub jego przedstawiciel ustawowy) nie jest w stanie uiścić opłat, to obciążają one kolejno małżonka, zstępnych, wstępnych oraz gminę, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wysokość opłat nie jest jednolita, zależy w pierwszej kolejności od dochodu mieszkańca, a następnie co do zasady dochodu jego małżonka, wstępnych i zstępnych. Górna granica opłaty wnoszonej przez mieszkańca lub jego przedstawiciela ustawowego jest wyznaczona przez stopę procentową ustalaną od dochodu. Opłata ta nie może przekraczać 70% dochodu mieszkańca. Granice obciążenia małżonka, zstępnych i wstępnych opłatą za pobyt osoby bliskiej w DPS zostały wyznaczone ustawowo (art. 61 ust. 2 pkt 2). Jeżeli zobowiązany jest osobą samotnie gospodarującą, to obowiązek partycypacji w kosztach pobytu w DPS powstaje, gdy jego dochód przekracza 300% kryterium dochodowego. Podobne zasady obowiązują przy obciążaniu opłatami za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, gdy zobowiązany nie jest osobą samotnie gospodarującą. Zdolność finansowa adresatów omawianego obowiązku ustalana jest w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego. Na wysokość opłaty wpływ może mieć także liczba osób obowiązanych do jej ponoszenia, o wynika z art. 61 ust. 2f, zgodnie z którym wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Procedowanie w zakresie obciążeń finansowych związanych z korzystaniem z usług domu pomocy społecznej organ rozpoczyna od wydania decyzji skierowanej do świadczeniobiorcy. Wskazuje na to jednoznacznie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, z którego wynika, że organ właściwy wydaje "decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu". Drugim krokiem w procedurze ustalenia opłaty jest uruchomienie trybu umownego. Organ powinien zwrócić się do wszystkich osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty o jej zawarcie. W tym celu konieczne jest ustalenie w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego sytuacji dochodowej, osobistej, rodzinnej i majątkowej osób zobowiązanych oraz wstępne ustalenia, do jakiej wysokości można obciążyć poszczególne osoby w granicach wyznaczonych przez art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Trzecim etapem ustalania opłaty jest wydanie decyzji administracyjnej adresowanej do tych osób obowiązanych, które odmówiły, względnie uchyliły się od zawarcia umowy. Ten właśnie etap poddany jest kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie. Jeżeli osoby zobowiązane do wnoszenia odpłatności za pobyt małżonka lub krewnego odmówią zawarcia umowy, organ właściwy dla mieszkańca DPS ustali wysokość ich obciążenia w drodze decyzji, uwzględniając ograniczenia wynikające z dochodu tych osób oraz zwolnienia ustawowe i zastosowane przez organ wobec innych zobowiązanych (art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej). W przypadku zobowiązanych, którzy odmówią zawarcia umowy i nie wyrażą zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej zostanie wówczas ustalona w drodze decyzji w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane (art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej). W takiej sytuacji organ nie bierze pod uwagę ograniczeń wynikających z sytuacji dochodowej, osobistej ani rodzinnej tych osób. Skoro osoby te nie chcą ujawnić swojej sytuacji, to organ ma prawo założyć, że są w stanie ponosić opłatę w pełnym proporcjonalnie (co wynika z przytoczonego juz powyżej art. 61 ust. 2f) przypadającym na nie wymiarze. Ostatnią kategorią podmiotów zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej są gminy. Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – ponosi opłatę za pobyt osoby w domu pomocy społecznej w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Ponoszenie opłaty przez gminę jest zatem w tym zakresie jej zobowiązaniem własnym, nie podlegającym regresowi od innych podmiotów. Przy czym podkreślić należy, iż dotyczy to tylko i wyłącznie ponoszenia opłat w tej części w jakiej nie mogą być one ponoszone przez podmioty zobowiązane we wcześniejszej kolejności ze względu na zaistnienie przesłanek negatywnych związanych z ich sytuacją dochodową wskazanych w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. W realiach niniejszej sprawy szczególne znaczenia nabiera nadto treść przywoływanego już art. 61 ust. 2f ustawy o pomocy społecznej wskazującego, iż nawet wysokość opłaty dla osoby, która odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a więc która nie korzysta z ochrony wynikającej z art. 61 ust. 2 pkt 2 tej samej ustawy, musi być ustalona proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych, co oznacza, iż osoby tej nie można obciążać opłatami przekraczającymi przypadający na nią proporcjonalny udział w części opłaty nie uiszczonej przez pensjonariusza domu pomocy społecznej, tylko z tego powodu, że pozostałe osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty nie mogą jej ponosić w pełnej wysokości ze względu na zbyt niskie dochody pozostające po wniesieniu opłaty. W takiej sytuacji ta część opłaty przypadająca od osób zobowiązanych, która nie może być jednak na nie nałożona ze względu na brak spełnienia kryterium dochodowego wynikającego z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej staje się zobowiązaniem własnym gminy wynikającym z art. 61 ust. 2 pkt 3 tej samej ustawy i co za tym idzie nie może być w trybie decyzyjnym przerzucana na podmiot który odmówił przeprowadzenia wywiadu, względnie posiada dochody umożliwiające jej ponoszenie opłaty bez uchybienia kryterium dochodowemu. Za taką wykładnią omówionych wyżej przepisów przemawia nadto treść tak art. 103 ust. 2 in fine ustawy o pomocy społecznej w brzmieniu obowiązującym do [...] maja 2021 r., który stanowił, iż opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b, jak i treść obowiązującego po tej dacie art. 103 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym Zmiana wysokości opłaty ustalonej w drodze umowy, o której mowa w ust. 2, lub w drodze decyzji, o której mowa w art. 61 ust. 2d i 2e, z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b, nie może powodować zwiększenia kwoty opłaty ustalonej od innych osób, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2a. Od opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej obciążającej gminę i będącej własnym zobowiązaniem jednostki samorządu terytorialnego odróżnić należy wprowadzoną w art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej instytucję zastępczego ponoszenia przez gminy opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, z których nie wywiązują się osoby zobowiązane w zakresie obowiązku ustalonego w umowie lub w decyzji ustalającej wysokość opłat. Tego rodzaju wydatki gminy, nie będące jej zobowiązaniami własnymi podlegają zgodnie z art. 61 ust. 3 in fine ustawy o pomocy społecznej ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przy czym przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio. Zestawienie treści wskazanych wyżej regulacji pozwala nadto na stwierdzenie, iż wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Dopiero w decyzji wydawanej na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej organ gminy ustala przy tym wysokość wydatków poniesionych zastępczo przez gminę za daną osobę i podlegających zwrotowi przez tą osobę, co czyni poprzez obliczenie kwot opłat do ponoszenia których dana osoba była obowiązana na podstawie decyzji lub umowy z kwotami faktycznie uiszczanymi przez nią z tego tytułu i wykazanie, że w zakresie tej różnicy wydatki zastępczo poniosła gmina. Przenosząc powyższe rozważania na grunt kontrolowanej sprawy zauważyć należy, iż organy obu instancji dokonały błędnej wykładni opisanych wyżej przepisów prawa materialnego w następstwie czego obliczenia przypadającej od T. G. opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej Z. G. dokonały nie w sposób wynikający z regulacji zawartej w art. 61 ust. 2d lub 2e oraz ust. 2f, lecz poprzez utożsamienie wysokości opłaty należnej od T. G. z wielkością wydatków ponoszonych dotąd przez gminę, bez uprzedniego ustalenia jaka jest maksymalna wielkość opłaty jaką powinien być obciążony T. G. za każdy miesiąc pobytu jego matki w domu pomocy społecznej i czy ewentualnie część wydatków faktycznie ponoszonych przez gminę nie stanowi tej części opłaty za pobyt, do ponoszenia której obowiązana była gmina ze środków własnych. Jednocześnie organy bezzasadnie już na tym etapie postępowania dokonały rozliczenia kwot jakoby przypadających od T. G. i kwot faktycznie przez niego wpłacanych z związku z pobytem jego matki w domu pomocy społecznej, a więc w decyzji ustalającej wysokość opłaty, a wydawanej na podstawie art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej zamieściły rozstrzygnięcie o wysokości należności podlegającej zwrotowi, które winno być załatwione w odrębnej decyzji wydawanej na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. W następstwie błędnej wykładni przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę wydania decyzji organy nie zebrały i nie rozpatrzyły, jak też nie wskazały w uzasadnieniu decyzji kompletnego materiału dowodowego pozwalającego na prawidłowe ustalenie wysokości obciążającej T. G. z mocy prawa opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jego matki. Dopuściły się zatem w tym zakresie naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 017 § 3 K.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. W szczególności organy nie ustaliły i nie udokumentowały jaki był w poszczególnych miesiącach objętych niniejszym postępowaniem średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca, wraz ze wskazaniem aktu prawa miejscowego, z której wielkość tego parametru wynikała, jaka była w poszczególnych miesiącach wysokość opłaty przypadającej osobiście od Z. G. oraz jaka była w poszczególnych miesiącach liczba innych niż mieszkaniec domu osób obowiązanych i co za tym idzie jaka była maksymalna wysokość opłaty przypadającej proporcjonalnie od każdej z osób obowiązanych, w tym skarżącego. Podkreślić przy tym kolejny raz trzeba, iż dla ustalenia wysokości opłaty obciążającej skarżącego bez znaczenia pozostaje wielkość opłat faktycznie wnoszonych przez jego rodzeństwo na podstawie zawartych z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej umów. W świetle art. 61 ust. 2f i art. 103 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej (względnie obowiązującego do [...] maja 2021 r. art. 103 ust. 2 in fine), ewentualne pobieranie od pozostały obowiązanych w wyniku zawartych z nimi umów opłat w wysokości niższej niż wynikająca z regulacji ustawowych nie może wpłynąć na zwiększenie opłaty ustalanej jako należna od skarżącego. Brak możliwości, względnie rezygnacja z ustalenia dla poszczególnych obowiązanych o jakich mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 opłaty przypadającej na nich proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych do jej wnoszenie, nie może bowiem skutkować zwiększeniem opłaty ustalanej władczo dla pozostałych obowiązanych, lecz zaktualizowaniem się po stronie gminy własnego obowiązku ponoszenia opłaty. Dopiero poczynienie tych ustaleń umożliwiałoby zaś prawidłowe ustalenie opłaty za poszczególne miesiące przypadającej od skarżącego, z uwzględnieniem okoliczność związanych z przeprowadzeniem, względnie odmową przeprowadzenia wywiadu środowiskowego go dotyczącego. Rozstrzygniecie decyzji przybrać przy tym winno formę nie zbiorczego ustalenia kwoty jaką T. G. winien wpłacić na rzecz gminy, lecz wskazania jaka konkretnie opłata obciążała go w poszczególnych miesiącach, w których jego matka przebywała w domu pomocy społecznej, co skutkowało powstaniem po jego stronie wynikającego wprost z przepisów ustawy obowiązku partycypowania w kosztach związanych z pobytem mieszkańca w domu pomocy społecznej poprzez ponoszenie przypadającej na niego opłaty. Na etapie postępowania dotyczącym ustalenia wysokości należnej od T. G. opłaty, bez znaczenia prawnego pozostawała natomiast okoliczność dobrowolnego uiszczania przez skarżącego pewnych kwot z tytułu pobytu matki w domu pomocy społecznej, w sytuacji gdy nie wiązało się to z zawarciem przez niego odpowiedniej umowy z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej. Okoliczność ta stanowić natomiast będzie istotną prawnie okoliczność faktyczną, na etapie ewentualnego dochodzenia przez gminę opłat wnoszonych zastępczo, o ile okazałoby się, że kwoty dobrowolnie wnoszone przez skarżącego nie odpowiadały wysokości należnych opłat wyliczonych zgodnie z art. 61 ustawy o pomocy społecznej. Wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, wymaga jednakże uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Nie okazały się natomiast trafne zarzuty podnoszone bezpośrednio w skardze. Brak jest bowiem jakichkolwiek przesłanek dla uwzględniania przy ustalaniu wysokości opłaty obciążającej T. G. faktu, iż Z. G. przed umieszczeniem w domu pomocy społecznej posiadała oszczędności na koncie bankowym, które wypłaciła, w tym w szczególności dla uwzględniania tych oszczędności przy ustaleniu wysokości opłaty przypadającej osobiście od niej i w ten sposób pomniejszania wysokości opłat za pobyt w domu pomocy społecznej przydających na inne osoby zobowiązane do jej uiszczania, w tym skarżącego. Zauważyć należy, iż art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej określając górna granicę opłaty za pobyt jak może ponosić osobiście mieszkaniec domu odwołuje się wyłącznie do jego sytuacji dochodowej, a nie majątkowej i wysokość tą ogranicza do 70% jego dochodu. Ustawa o pomocy społecznej wskazuje, iż za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o enumeratywnie wskazane w ustawie obciążenia (art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Jednocześnie w ustawie w art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wskazano przychodów z jakich tytułów nie wlicza się do dochodów określanych na potrzeby postępowań zakresu pomocy społecznej. W ustawie brak przy tym definicji legalnej pojęcia przychodu, co oznacza, że należy je wykładać na zasadach ogólnych, to jest posiłkując się wynikami zarówno wykładni językowej jak i celowościowej. Dokonując takowej wykładni uznać należy, iż przez przychód w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej rozumieć należy wpływy uzyskane przez daną osobę w określonym czasie. Co za tym idzie przy ustalaniu dochodu, od którego zależy przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, jak i w niniejszej sprawie wysokość ponoszonej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, należy mieć na uwadze ogół uzyskiwanych środków pieniężnych mający charakter przysporzenia majątkowego, a zatem w konsekwencji w sposób rzeczywisty zwiększających stan majątkowy i to bez względu na tytuł i źródło ich pozyskania. Zatem dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej może stanowić m.in. zarówno wynagrodzenie za prace jak i darowizna czy nagroda pieniężna lub też środku pochodzące z tytułu wypłaty odszkodowania oraz pożyczki czy kredytu. Za tak rozumiany dochód nie można natomiast uznać wypłaty środków zgromadzonych uprzednio przez stronę na jej rachunku bankowym, książeczce oszczędnościowej, lokacie oszczędnościowej lub innej formie przechowywania i oszczędzania środków pieniężnych. Wypłata tych środków (oszczędności) nie powoduje bowiem przysporzenia majątkowego po stronie ich dysponenta, lecz stanowi tylko czynność polegającą na zmianie sposobu przechowywania już wcześniej posiadanych środków. Nie dotyczy to jedynie wypłaty kwoty uzyskanej z tytułu odsetek od oszczędności zgromadzonych na tym rachunku czy lokacie, albowiem wartość odsetek stanowi przysporzenie majątkowe, a więc przychód właściciela rachunku/lokaty. Inaczej rzecz ujmując dochód jest uzyskiwany przez daną osobę wcześniej, zaś wpływ środków na konto bankowe i przechowywanie ich tam, jest efektem uprzedniego uzyskania dochodu. Skoro zaś wypłacenie środków zgromadzonych na rachunku bankowym nie stanowi dochodu, to do takiej sytuacji faktycznej nie znajdą zastosowania wskazywane przez skarżącego art. 8 ust. 11 u.p.s. dotyczące uzyskania dochodu jednorazowego. Co za tym idzie tak fakt posiadania przez Z. G. oszczędności zgromadzonych na koncie bankowym, jak i wypłaty tych oszczędności w okresie poprzedzającym umieszczenie jej w domu pomocy społecznej nie miał jakiegokolwiek znaczenia dla ustalenia tak wysokości opłaty za pobyt ponoszonej przez nią, jak i co za tym idzie dla wysokości opłaty ustalonej z tego tytułu dla innych osób zobowiązanych do ich jej uiszczenia w dalszej kolejności. Stwierdzone naruszenia przepisów tak prawa materialnego, jak i postępowania uzasadniały orzeczenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 134 P.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Przy ponownym procedowaniu w sprawie organ obowiązany będzie uwzględnić oceny prawne wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia [...] marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem [...], innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.).