II SA/Po 80/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia [...] listopada 2008r. Nr [...] w przedmiocie skierowania na badanie sprawności w zakresie kierowania pojazdami I. oddala skargę II. przyznaje adwokatowi W. N. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę [...] zł ([...] zł), w tym [...] zł tytułem podatku od towarów i usług oraz kwotę [...] zł ([...] zł). /-/ E. Podrazik /-/ W. Batorowicz /-/ A. Łaskarzewska Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpatrzeniu odwołania L. S. (reprezentowanego przez matkę Z. S.) od decyzji Starosty G. z dnia [...] października 2008 r. nr [...] o skierowaniu L. S., posiadającego uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie kategorii A, B, C i T na badania lekarskie do wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy, decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż w dniu 5 lutego 2008 r. Sąd Rejonowy w G. Wydział II Karny zwrócił się z wnioskiem do Starosty G. o rozważenie konieczności skierowania L. S. na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem, ze wskazaniem, iż biegli lekarze psychiatrzy w opinii sporządzonej na potrzeby Sądu stwierdzili u L. S. objawy zespołu depresyjnego objawiającego się między innymi zaburzeniami pamięci i koncentracji. W wyniku wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie skierowania L. S. na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami organ I instancji skierował go na przedmiotowe badania z powodu otrzymania wiarygodnej informacji o zastrzeżeniach w stanie zdrowia tej osoby, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdu. Przybliżając treść odwołania pełnomocnika strony (matki L. S.) organ odwoławczy podał, że Z. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i niekierowanie syna na przedmiotowe badania. Organ wskazał na argumentację odwołania, że brak jest podstaw do przeprowadzenia tych badań, gdyż syn nie ma samochodu i w związku z tym go nie prowadzi, stąd poddawanie syna badaniom jest bezcelowe, a ponadto że w obecnym stanie zdrowia syn powinien unikać wszelkich stresujących sytuacji, a taką są badania, na które został skierowany zaskarżą decyzją. W rozważaniach dotyczących ustaleń faktycznych i prawnych organ odwoławczy przywołał treść art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) oraz wskazał na rozporządzenie wykonawcze Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz.U. Nr 2, poz. 15). Organ powołał się także na treść § 2 ust. 4 i 5 przywołanego rozporządzenia wskazującego na sytuacje, w których starosta wydaje decyzję o skierowaniu na badania. Zdaniem organu bez znaczenia jest czy osoba, co do której starosta powziął wiarygodną informację o zastrzeżeniach w stanie jej zdrowia, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów, posiada w danej chwili pojazd mechaniczny, gdyż przepis ten odnosi się do wszystkich osób, które posiadają uprawnienia do kierowania pojazdami, a z zaskarżonej decyzji wynika, że L. S. posiada uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy kat.: A, B, C i T. W ocenie organu odwoławczego Starosta G. trafnie uznał, że wniosek Sądu Rejonowego w G. wraz z opinią sądowo-psychiatryczną stanowił "wiarygodną informację" w rozumieniu § 2 ust. 5 powołanego rozporządzenia, bowiem z tych dokumentów wynika jednoznacznie, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do zdolności psychofizycznych L. S. do kierowania pojazdami. Stąd też w ocenie organu skierowanie tej osoby na badania lekarskie na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym było prawidłowe. Argumenty odwołania dotyczące aktualnego stanu zdrowia L. S. organ uznał za mające pozaprawny charakter i jako takie nie mogły mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Powyższa decyzja Kolegium została przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przez L. S., działającego poprzez pełnomocnika Z. S., w której domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucono obrazę przepisów Prawa o ruchu drogowym, przede wszystkim art. 122 tej ustawy oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. W uzasadnieniu przywołano zarzuty przedstawione w odwołaniu, wskazano na aktualny stan zdrowia L. S. jako przeciwwskazanie do poddania go przedmiotowym badaniom. Ponadto zwrócono uwagę na to, że decyzja organu I instancji została wydana z przekroczeniem terminu 30 dni, a tryb i termin wydania skierowania jest określony w § 2 ust. 4 i 6 przywołanego rozporządzenia Ministra Zdrowia z 2004 r., które jest rozporządzeniem wykonawczym do art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym. W odpowiedzi na skargę Kolegium, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o jej oddalenie. Kolegium wskazało, iż termin określony w § 2 ust. 6 przywołanego rozporządzenia wykonawczego jest terminem procesowym, a jako taki jest terminem instrukcyjnym, podobnie jak terminie, o którym mowa w art. 35 k.p.a. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik procesowy skarżącego w piśmie procesowym z dnia 15 lutego 2010 r. wniósł o uchylenie decyzji obydwu instancji i przyznanie kosztów pomocy prawnej z urzędu. Pełnomocnik zarzucił naruszenie § 2 pkt 4 i 5 przywołanego rozporządzenia wykonawczego poprzez skierowanie skarżącego na badania pomimo upływu 30 dni od dnia powzięcia wiarygodnej informacji o stanie zdrowia skarżącego i podniósł, że termin wskazany w § 2 ust. 5 rozporządzenia jest terminem materialnoprawnym. Ponadto zarzucił organowi wadliwą wykładnię art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym, gdyż przepis ten dotyczy kierującego pojazdem, którym zgodnie z definicją legalną z art. 2 ust. 20 tej ustawy, zgodnie z którą kierujący pojazdem to osoba aktywnie prowadząca dany pojazd. W ocenie pełnomocnika z urzędu skarżący należy do kręgu osób określonych mianem "kierowców" z art. 2 ust. 21 powołanej ustawy, a restrykcyjnego przepisu art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy nie powinno się wykładać w sposób rozszerzający. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. W myśl art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym badaniu lekarskiemu przeprowadzonemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega kierujący pojazdem, skierowany decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Celem przepisu art. 122 powołanej ustawy jest zagwarantowanie bezpieczeństwa ruchu, przy równoczesnym zachowaniu praw podmiotowych osób, które na badania te są kierowane poprzez określenie przesłanek skierowania na badania. Jedną z takich przesłanek są, w świetle art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy, zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierującego pojazdem. Przez kierującego pojazdem należy również rozumieć osobę, która chociaż w danym momencie nie prowadzi pojazdu do którego kierowania niezbędne jest prawo jazdy określonej kategorii lub inny rodzaj uprawnienia, jednakże, będąc do tego uprawnioną, w każdym momencie taką możliwość posiada. Inne rozumienie, ograniczone do literalnego brzmienia przepisu, prowadziłoby do przyjęcia, że nawet gdyby istniałyby bardzo poważne wątpliwości co do stanu zdrowia danej osoby, starosta nie mógłby podjąć żadnych działań w kierunku przeprowadzenia stosownych badań lekarskich. Z takim rozumieniem powyższego przepisu zgodzić się nie można, bowiem w praktyce w dużej mierze niweczyłoby możliwość zapobiegania sytuacjom, których eliminowanie służy poprawie bezpieczeństwa ruchu drogowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1080/07, LEX nr 516786). Takie rozumienie omawianego przepisu nie stanowi przełamania definicji wskazanych w art. 2 ust. 20 i 21 omawianej ustawy, lecz stanowi interpretację zgodną z celem przepisu art. 122, który służy ochronie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Wobec tego nie można przedstawionej interpretacji art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy uznać za nieuprawnioną, bo rozszerzającą zakres podmiotowy obowiązywania przepisu. Za takim rozumieniem omawianego przepisu przemawia także treść rozporządzenia wykonawczego do wyżej przywołanej ustawy. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r., wydane na podstawie art. 123 Prawa o ruchu drogowym, określa między innymi szczegółowe warunki i tryb kierowania na badania lekarskie, w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami silnikowymi oraz kierowania tramwajami (§ 1 pkt 1). Zgodnie z § 2 ust. 5 powołanego rozporządzenia, który koresponduje z treścią art. 122 ust. 1 pkt 4 powołanej ustawy, starosta może skierować na badanie lekarskie osobę, co do której powziął wiarygodną informację o zastrzeżeniach w stanie zdrowia tej osoby, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów. Warto zauważyć, iż użyto w § 2 ust. 5 rozporządzenia sformułowania "osobę, co do której powziął wiarygodną informację (...)", a nie sformułowania "kierującego pojazdem", wzmacnia wyżej przedstawioną argumentację, iż art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy należy rozumieć, jako dotyczący nie tylko osób kierujących w danych okolicznościach, lecz takich osób, które mogą kierować pojazdami, gdyż są do tego uprawnione. Co do osób, które w określonych okolicznościach kierowały pojazdem (kierujący pojazdem), zastosowanie znajduje art. 122 ust. 1 pkt 3 ustawy. W § 2 ust. 6 rozporządzenia wykonawczego przewidziano, iż starosta wydaje skierowanie, o którym mowa w ust. 4 i 5, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia otrzymania wniosku, zawiadomienia lub informacji. Termin wskazany w § 2 ust. 6, podobnie jak termin, o którym mowa w § 2 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego, jest terminem instrukcyjnym, takim jak terminy wskazane w art. 35 k.p.a., a naruszeniu terminów instrukcyjnych przez organ wydający zaskarżoną decyzję nie można przypisać sankcji nieważności czy też istotnego naruszenia prawa. W konsekwencji decyzji wydanej z przekroczeniem takich terminów nie można skutecznie przypisać cech naruszenia prawa w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi lub rażącego naruszenia prawa rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Treść delegacji (upoważnienia ustawowego) z art. 123 Prawa o ruchu drogowym, jak i wykładnia celowościowa art. 122 ust. 1 pkt 4 tej ustawy i § 2 ust. 5 i 6 powołanego rozporządzenia, nie pozwalają na przyjęcie, że ustawodawca pozostawił do określenia przepisami rangi podustawowej tak istotną kwestię jak materialnoprawny termin do skierowania osoby posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdami na badania lekarskie, którego przekroczenie uniemożliwiałoby poddanie weryfikacji stan zdrowia w zakresie zdolności do kierowania pojazdami (por. także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 3 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 197/07, LEX nr 362077 i z dnia 19 lipca 2007 r. sygn. akt I OSK 883/06, LEX nr 505375). Odnosząc treść powyższych przepisów do niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż podnoszone przez stronę okoliczności nie mogły skutecznie zakwestionować prawidłowości rozstrzygnięć organów obydwu instancji. Niewątpliwie może dojść do sytuacji, że skarżący będzie kierował, niekoniecznie własnym, pojazdem mechanicznym, do którego prowadzenia uprawnia go posiadanie prawa jazdy kilku kategorii. Wyżej powołany przepis art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym dotyczy nie tylko osób, które kierowały w określonej sytuacji pojazdem mechanicznym, ale w ogóle posiadają uprawnienia do kierowania określonymi pojazdami mechanicznymi i mogą prowadzić pojazd. Wydanie w stosunku do skarżącego skierowania na badania lekarskie po upływie 30 dni od dnia powzięcia wiarygodnej informacji o zastrzeżeniach w stanie zdrowia tej osoby (od wpłynięcia wniosku Sądu Rejonowego) nie stanowi naruszenia prawa materialnego, a jedynie przekroczenie terminu instrukcyjnego, dyscyplinującego organ do sprawnego działania, tym samym nie rzutuje na ocenę zgodności z prawem wydanej decyzji. W tym miejscu dodać trzeba, że wniosek Sądu pochodzi od organu, który nie jest wymieniony w przepisach omawianej ustawy Prawo o ruchu drogowym, jako podmiot, który może skierować osobę kierującą pojazdem na przedmiotowe badania, jak również, na którego wniosek starosta kieruje na badania lekarskie osoby wymienione w art. 124 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy. W konsekwencji organy winny z urzędu przeprowadzić postępowanie zgodnie z zasadami wyrażonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego i ocenić, czy zachodzą podstawy do skierowania określonej osoby na badania lekarskie. Tak też się stało w niniejszej sprawie. Wbrew stanowisku strony skarżącej zgromadzony w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy mógł stanowić dla organów orzekających I i II instancji podstawę do powzięcia uzasadnionych wątpliwości, czy stan zdrowia skarżącego pozwala na kierowanie przez niego pojazdami w sposób niepowodujący zagrożenia dla bezpieczeństwa ruchu drogowego. Znajdująca się w aktach sprawy opinia sądowo-psychiatryczne z dnia 18 czerwca 2008 r., wykonana na potrzeby sprawy karnej, wskazuje, że mimo systematycznego leczenia brak zmiany stanu zdrowia psychicznego i badany nadal zdradza objawy zespołu depresyjnego. W opinii końcowej biegli stwierdzili u badanego epizod depresji głębokich w zaburzeniach depresyjnych nawracających. Wprawdzie przedmiotowa opinia służy ustaleniu stanu zdrowia psychicznego na potrzeby postępowania karnego, ale stanowi zarazem uprawdopodobnienie zastrzeżeń co do stanu jego zdrowia w zakresie kierowania pojazdami mechanicznymi. I to właśnie dla wyjaśnienia tych wątpliwości zaskarżoną decyzją zobowiązano go do poddania się badaniom lekarskim we właściwym ośrodku medycyny pracy. Nie sposób zakwestionować stanowiska organów administracji w niniejszej sprawie, iż przedstawione okoliczności zasadnie budzą wątpliwości co stanu zdrowia skarżącego i wpływu na zdolność do prowadzenia pojazdów. Dodać należy, iż strona skarżąca nie zakwestionowała treści przywołanej opinii sądowo-lekarskiej. Badania, na które skierowano skarżącego, mają służyć ustaleniu czy jego stan zdrowia, przede w wszystkim w kontekście stwierdzonych u niego dolegliwości psychiatrycznych, pozwala mu na kierowanie pojazdami, do których prowadzenia skarżący jest uprawniony jako posiadacz prawa jazdy kilku kategorii. Podkreślić należy, iż omawiane specjalistyczne badanie osób posiadających uprawnienia do prowadzenia pojazdów mechanicznych, wykonywane w oparciu o skierowanie w trybie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym, ma na celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem, zatem służy usunięciu stanu niepewności co do stanu zdrowia osób kierowanych na te badania i wpływu ich zdrowia na zdolność do kierowania pojazdami. Reasumując stwierdzić należy, iż informacja uzyskana przez Starostę G. od Sądu Rejonowego w G. o zastrzeżeniach co do stanu zdrowia skarżącego, a oparta na opinii sądowo-psychiatrycznej sporządzonej na potrzeby postępowania karnego, była informacją wiarygodną, a zatem uzasadniała wydanie decyzji w oparciu o art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Stąd też organy obydwu instancji prawidłowo zastosowały omawiany przepis. Wobec faktu, że w toku postępowania organy nie dopuściły się innych naruszeń prawa materialnego lub procesowego, które uzasadniałyby uchylenie lub wyeliminowanie w inny sposób z obrotu prawnego wydanych w sprawie decyzji administracyjnych, skargę należało oddalić. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt I sentencji. O kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł w pkt II wyroku na podstawie art. 250 wyżej powołanej ustawy oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). /-/ E.Podrazik /-/ W.Batorowicz /-/ A.Łaskarzewska MK