II SA/Po 801/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 stycznia 2013r. wniosku Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2012r. [...] w przedmiocie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Stowarzyszenie wniosło o dopuszczenie do udziału w przedmiotowej sprawie w charakterze uczestnika. Jednocześnie Stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy i zwolnienie od kosztów sądowych w całości. We wniosku o prawo pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPPr wskazano, że nie posiada kapitału zakładowego, środków trwałych, ani żadnych zysków czy strat z działalności, a także rachunku bankowego. Na skutek wezwania w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej "p.p.s.a.") odpowiedziano, że Stowarzyszenie zostało założone 7 listopada 2012r. w związku z powyższym nie ma sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy. W okresie od stycznia do listopada 2012r. Stowarzyszenie nie ponosiło żadnych wydatków. Wskazano, że zgodnie z przyjętym Regulaminem składki członkowskie są dobrowolne i w chwili obecnej Stowarzyszenie nie posiada żadnych środków. Nadto przedstawicielka Stowarzyszenia wskazała również liczbę jego członków. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony został przez podmiot działający w formie stowarzyszenia i choć w oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach strona podała, że nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, prawo pomocy nie może zostać przyznane. Należy zauważyć, że stroną skarżącą jest stowarzyszenie zwykłe i ten fakt ma istotny wpływ na możliwości zdobywania przez taką organizację społeczną środków finansowych, niemniej jednak nie może to prowadzić do uprzywilejowania stowarzyszeń zwykłych. Przepis art. 42 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 roku - Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.) wszak określa, że stowarzyszenie zwykłe wprawdzie nie może prowadzić działalności gospodarczej, ani przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej, lecz jednak może uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Stąd uprawniony jest wniosek, że stowarzyszenie zwykłe nie jest pozbawione jakiegokolwiek źródła finansowania. Zatem ustalenie odpowiedniej wysokości składek członkowskich oraz ich egzekwowalność leży w dobrze pojmowanym interesie Stowarzyszenia. Zaś stwierdzenie strony, że działalność Stowarzyszenia jest realizowana społecznie przez jego członków prowadzi do wniosku, że obciążenia wynikające z kosztów sądowych na rzecz Stowarzyszenia mogą ponosić jego członkowie. Z treści § 12 ust. 2 a) regulaminu Stowarzyszenia wynika jasno, że członek Stowarzyszenia obowiązany jest do opłacania składek i innych świadczeń na rzecz Stowarzyszenia. Oznacza, że członkowie zobowiązani są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej Stowarzyszenia, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Bowiem członkowie Stowarzyszenia przystępujący do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, muszą liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Podkreślić przy tym należy, że zawarty w przepisie art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Chcąc uzyskać prawo pomocy Stowarzyszenie powinno wykazać, że podjęło wszelkie, niezbędne kroki zmierzające do wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania, jednakże nie przyniosły one zamierzonego efektu. Udzielenie Stowarzyszeniu prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Raz jeszcze należy zatem podkreślić, że istnieją instrumenty prawem przewidziane, które umożliwiają zgromadzenie środków finansowych na funkcjonowanie podmiotu, w tym na jego udział w postępowaniach przed sądem. Skoro samo Stowarzyszenie, pomimo wynikającego z Regulaminu obowiązku, nie wykazuje zamiaru zgromadzenia środków finansowych od swoich członków, a więc osób bezpośrednio zainteresowanych działalnością Stowarzyszenia, w wysokości umożliwiającej prowadzenie sporu sądowego, to brak jest podstaw, aby przerzucać ciężary związane z jego funkcjonowaniem na Państwo, czyli ogół obywateli. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r., II OZ 1433/06, należy stwierdzić, że powyższe działanie rodzi ten skutek, że faktycznie działalność Stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasadzie, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja RP przewiduje wprawdzie prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje to jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło czynności zmierzające do ustalenia odpowiedniej wysokości składek członkowskich oraz wyegzekwowania ich od członków w taki sposób, aby uzyskać środki na opłacenie kosztów postępowania chociażby w części. Opłacenie kosztów postępowania ma charakter incydentalny, ale nienadzwyczajny, a Stowarzyszenie powinno się do ponoszenia takich wydatków przygotować. Skoro Stowarzyszenie realizuje cel upowszechniania idei społeczeństwa obywatelskiego m.in. przez występowanie na prawach strony w postępowaniach sądowo-administracyjnych, to powinno - ustalając składki członkowskie - uwzględnić sytuację, w której konieczna będzie realizacja powyższych celów przed sądem administracyjnym. Zatem Stowarzyszenie mogło zgromadzić niezbędne środki na opłacenie kosztów niniejszego postępowania – zwłaszcza gdy nie posiada innych wydatków. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji. /-/ K. Witkowicz-Grochowska