II SA/Po 804/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Hrycaj Sędziowie Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus As.sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak ( spr ) Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2004 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Wojewody z dnia [...]marca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie statusu bezrobotnego ; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatowego w J. z dnia [...]stycznia 2002 r. nr [...], II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę 10 ( dziesięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ M.Hrycaj /-/ E.Makosz-Frymus JFS Zgłaszając się w dniu [...] grudnia 2001 r. w celu rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy w J. J. S. przedłożył oświadczenie, że zamieszkuje na terenie gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej 2 ha przeliczeniowe oraz, że nie jest jego właścicielem, decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nr [...]z dnia [...] listopada 2001 r. stwierdzającą, że nie podlega on ubezpieczeniu społecznemu rolników, świadectwo pracy z dnia [...] listopada 2001 r. wystawione przez PKP S.A. Zakład Linii Kolejowych w O., z którego treści wynika, że w Zakładzie tym był zatrudniony w okresie od [...] grudnia 1976 r. do [...] listopada 2001 r., stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Decyzją z dnia [...] stycznia 2002 r. nr [...] działający z upoważnienia Starosty Powiatu w J. Kierownik Powiatowego Urzędu Pracy w J. odmówił przyznania J. S. statusu osoby bezrobotnej, w uzasadnieniu wyjaśniając, iż w dniu rejestracji zamieszkiwał on na terenie gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej 2ha przeliczeniowe, które wraz z żoną w dniu [...] listopada 2001r. przekazał umową darowizny na rzecz małoletniej córki M. Powołując się na zeznania złożone przez skarżącego do protokołu organ wskazał, iż do przekazania gospodarstwa rolnego córce doszło w związku z rozwiązaniem z nim stosunku pracy oraz w celu uzyskania statusu osoby bezrobotnej. Przytaczając przepis art. 2 ust. 1 pkt 2 lit d) ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. Nr 6 poz. 56 z późniejszymi zmianami) oraz powołując się na stanowisko Krajowego Urzędu Pracy organ wyjaśnił, iż w przypadku przekazania tytułu własności gospodarstwa rolnego małoletniemu dziecku istnieje uzasadnione domniemanie istnienia władztwa dotychczasowych właścicieli nad cudzą rzeczą, stąd skarżący uznany został za posiadacza zależnego przedmiotowego gospodarstwa rolnego, stąd nie spełnia wymogów do przyznania mu statusu bezrobotnego. Organ wyjaśnił ponadto, iż wydając decyzję nie uwzględnił przedłożonych przez skarżącego opinii lekarza o niemożności wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, uznając iż przez 10 lat po przebytym zawale nie podjął starań o uzyskanie renty z tytułu niezdolności do pracy, a gospodarstwo to przez cały ten czas prowadził. Składając odwołanie od powyższej decyzji J. S. wniósł o jej zmianę i przyznanie mu statusu osoby bezrobotnej, zarzucając organowi I instancji błędną interpretację dokonanej przez niego darowizny gospodarstwa rolnego oraz pominięcie przy rozstrzyganiu sprawy przedłożonej dokumentacji stanu jego zdrowia. Wyjaśnił, iż w 1985r. miał zawał serca, a Zakładowa Komisja Lekarska PKP warunkowo dopuściła go do pracy, mając na uwadze jego młody wiek, zalecając wykonywanie wyłącznie pracy siedzącej, umysłowej. Do odwołania załączył zaświadczenie lekarskie z dnia [...] stycznia 2002 r. o całkowitej niezdolności do wykonywania ciężkiej pracy fizycznej, w tym wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Decyzją z dnia [...] marca 2002 r. Nr [...] Wojewoda decyzję organu I instancji utrzymał w mocy, w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia w całości podzielając argumentację organu I instancji co do domniemania trwającego władztwa nad darowanym córce gospodarstwem rolnym, dodatkowo wyjaśniając, iż czynność przekazania nieruchomości na rzecz małoletniej córki powinna być oceniana zgodnie z art. 5 k.c. Zdaniem organu II instancji wskazane zachowanie nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. W skardze na powyższą decyzję J. S. wniósł o jej uchylenie, powtarzając argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji I instancji, dodatkowo podnosząc, iż jest zdolny i gotowy do podjęcia zatrudnienia, zgodnie z wskazaniami lekarskimi. Zdaniem skarżącego przyjęte przez organy administracji domniemanie jest błędne i dla niego krzywdzące, w konsekwencji pozostaje bez pracy i bez prawa uznania go za osobę bezrobotną. Skarżący powołał się ponadto na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 1996 r. sygn. III ARN 84/95 (OSNAPiUS 1996/21, poz. 313). Na rozprawie w dniu 26 października 2004 r. skarżący dodatkowo wyjaśnił, iż znane mu są osoby, które będąc w takiej samej sytuacji jak on, otrzymali od tego samego organu status bezrobotnego oraz należny zasiłek. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dodatkowo wskazując na jej zgodność z obowiązującymi przepisami prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. W przedmiotowej sprawie decyzje wydane w obu instancjach były wadliwe z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) wyżej wskazanej ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, w jej brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, status bezrobotnego nie przysługuje osobie, która jest właścicielem lub posiadaczem (samoistnym lub zależnym) nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, o powierzchni użytków rolnych przekraczających 2ha przeliczeniowe, lub która podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2ha przeliczeniowe. Przepis ten wskazuje więc przesłanki negatywne, których wystąpienie uniemożliwia przyznanie osobie rejestrującej się w Urzędzie Pracy statusu bezrobotnego. Zgodnie z dyspozycją zawartą w tym przepisie definiując posiadacza nieruchomości rolnej organy obu instancji przytoczyły przepis art. 336 Kodeksu cywilnego, w myśl którego posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jako posiadacz (posiadacz samoistny) jak i ten, kto nią faktycznie włada jako użytkownik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W piśmiennictwie i orzecznictwie przyjęto, że istotę posiadania zależnego w rozumieniu art. 336 KC stanowi władztwo nad cudzą rzeczą w zakresie odpowiadającym innemu niż własność prawu podmiotowemu, które posiadacz wykonuje, w tym jednemu z praw wymienionych w tym przepisie (użytkowania, zastawu, najmu lub dzierżawy, innego prawa, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą). Stan faktyczny sprawy nie pozwala uznać skarżącego za użytkownika, zastawnika, najemcę lub dzierżawcę darowanego małoletniej córce gospodarstwa rolnego. Natomiast innym prawem, które uprawniałoby skarżącego do władztwa nad darowanym córce gospodarstwem, jest prawo zarządu z art. 101§1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9 poz. 59 z późniejszymi zmianami), zgodnie z którym rodzice obowiązani są sprawować z należytą starannością zarząd majątkiem dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Zgodnie z art. 338 k.c., kto rzeczą faktycznie włada za kogo innego, jest dzierżycielem. Z tego względu skarżący mógłby co najwyżej zostać uznany za władającego faktycznie gospodarstwem rolnym za małoletnią córkę, a więc za dzierżyciela w rozumieniu tego przepisu, przy czym dzierżyciel kwalifikowany jest jako jedna z form posiadacza zależnego. Organy administracji publicznej dokonują ustaleń stanu faktycznego nie tylko opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym, ale także na podstawie domniemań. Kodeks postępowania administracyjnego dopuszcza ustalenie okoliczności faktycznych bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, gdy przepisy szczegółowe przewidują uprawdopodobnienie istnienia tych okoliczności. Domniemania prawne wynikają z przepisu prawa, który "nakazuje przyjęcie faktu poszukiwanego na podstawie innego faktu", a można je podzielić na domniemania proste, dopuszczające przeciwdowód, oraz domniemania niezbite, nie dające się obalić przeciwdowodem, bo taki przeciwdowód jest zakazany (por. Barbara Adamiak Janusz Borkowski "Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz" Wyd. C.H. Beck wydanie 6, str. 394). Według art. 336 k.c., o posiadaniu i jego postaci decyduje wyłącznie sposób władania rzeczą - władanie w sposób odpowiadający korzystaniu z rzeczy przez właściciela. Przepis ten jest źródłem domniemania wzruszalnego, co oznacza, że ciężar obalenia tego domniemania spoczywa na stronie wywodzącej z tego faktu skutki prawne. W niniejszej sprawie skarżący takie przeciwdowody podniósł i przedstawił, natomiast organy administracji z naruszeniem art. 77 k.p.a. ich nie rozpatrzyły, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, jak również z naruszeniem art. 107§3 k.p.a. nie ustosunkowały się do nich w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji, naruszając tym samym powołane przepisy postępowania. Wskazane przez skarżącego okoliczności i dowody w ocenie Sądu nie pozwalają bowiem automatycznie przypisać skarżącemu statusu dzierżyciela przedmiotowego gospodarstwa. Organy I i II instancji nie rozważyły bowiem, czy do ustalonego stanu faktycznego nadaje się do zastosowania przepis art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) powołanej ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Przepis ten został przytoczony jako podstawa prawna zaskarżonych decyzji, ale pominięto jego wnikliwą analizę na tle nietypowej sytuacji faktycznej występującej w sprawie i nie zastosowano jego wykładni systemowej w zbiegu z innymi przepisami prawa, które umożliwiają szersze spojrzenie na niekompletność tej sytuacji prawnej, wymagającej uwzględnienia także innych okoliczności w niniejszej sprawie. Nietypowość sytuacji faktycznej występującej w sprawie polega na tym, że skarżący do [...] listopada 2001 r. pracował nieprzerwanie poza rolnictwem, jako dróżnik przejazdowy w PKP, a gospodarstwem zajmował i zajmuje się jego żona oraz syn, który jest uczniem szkoły rolniczej, a według oświadczenia skarżącego również zarządza tym gospodarstwem. Poza tym przedstawione zaświadczenia lekarskie wskazują, że w przypadku skarżącego istnieją przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania pracy w rolnictwie. Ponadto skarżący wyjaśniał, iż nie pracuje w gospodarstwie rolnym, a akta sprawy nie zawierają informacji, czy i jakie czerpie dochody z tytułu sprawowania zarządu nad majątkiem małoletniej córki po przejściu na jej rzecz własności przedmiotowego gospodarstwa, co jest o tyle istotne, że zgodnie z art. 103 powołanej ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, czysty dochód z majątku dziecka powinien być przede wszystkim obracany na utrzymanie i wychowanie dziecka oraz jego rodzeństwa, które wychowuje się razem z nim, nadwyżka zaś na inne uzasadnione potrzeby rodziny. W związku z brakiem rejestracji w charakterze bezrobotnego skarżący nie może uzyskać żadnej pracy, nie może także uzyskać zasiłku dla bezrobotnych i bezpłatnych świadczeń zakładów opieki zdrowotnej, nie mając środków nie tylko na leczenie, a nie wykluczone, że i na własne utrzymanie. Wszystkie powyższe okoliczności zostały pominięte przez organy administracji obu instancji, chociaż mają znaczenie prawne z punktu widzenia prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1994 r. sygn. SN III ARN 67/94 OSNP 1995/6/72). W uzasadnieniach zaskarżonych decyzji powołano się przy tym na stanowisko Krajowego Urzędu Pracy, które nie zostało załączone do akt sprawy, jak również nie wskazano miejsca jego publikacji, czym dodatkowo naruszono przepisy art. 75, 77 oraz 107§3 k.p.a. Organ I instancji uznał ponadto, że celem sporządzenia umowy darowizny było otrzymanie przez skarżącego zasiłku dla bezrobotnych. Tymczasem w wyjaśnieniach złożonych do protokołu w dniu [...] stycznia 2002 r. skarżący podał, że jedynym powodem darowania gospodarstwa córce było uzyskanie od PKP odprawy z tytułu zwolnienia z pracy. W tym zakresie do treści złożonego zeznania organ I instancji nie odniósł się, lecz przyjął, że skarżący kierował się zamiarem pobierania zasiłku dla bezrobotnych. W ocenie Sądu wniosek ten jest za daleko idący, nie wynika bowiem z materiału dowodowego akt sprawy, w szczególności organ I instancji nie wyjaśnił, jaki wpływ na decyzję skarżącego o darowiźnie gospodarstwa na rzecz małoletniej córki miały warunki zwolnienia grupowego z pracy w PKP. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) w zw. z art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 z późniejszymi zmianami), należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu w J. z dnia [...] stycznia 2002 r. nr [...]. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepisu art. 152 tej ustawy przy tym nie zastosowano, mając na uwadze charakter rozstrzygnięcia, które ze swej istoty nie podlega wykonaniu. Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji rozpatrzy materiał dowodowy zebrany w aktach sprawy oraz poczyni dodatkowe ustalenia, co do możliwości przypisania skarżącemu statusu posiadacza przedmiotowego gospodarstwa rolnego, kierując się wskazaniami zawartymi w tym zakresie w niniejszym rozstrzygnięciu. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Hrycaj /-/E. Makosz-Frymus JFS