II SA/Po 822/14

Dnia 4 września 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2014 roku sprawy ze skargi A.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] 2013 roku Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. A. H. wniosła o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem J. H.. Decyzją Wójta Gminy R. z [...] 2013r. ([...]), wydaną na podstawie art. 16a ust 1, art. 19 ust. 4 art. 20 ust. 3 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm) oraz § 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 3 stycznia 2013r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, (Dz. U. z 3 stycznia 2013r. poz. 3), odmówiono A. H. przyznania świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż na podstawie art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ podkreślił, iż J. H. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stanie niepełnosprawności od 21 czerwca 2011r, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 18 lutego 2007r. Wyrejestrowanie działalności gospodarczej przez A. H. nastąpiło 14 maja 2010r. Następnie zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy – 17 maja 2010r. jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku dla bezrobotnych. Skoro A. H. najpierw zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy a więc była gotowa do świadczenia pracy, a dopiero później (28 czerwca 2013r.) złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, to nie została spełniona przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. H. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu, iż podzielił stanowisko organu I instancji i wykluczył aby w przedmiotowej sprawie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła A. H. zarzucając, że organ dokonał błędnej interpretacji pojęcia rezygnacji z pracy, bowiem niepodejmowanie pracy jest równoznaczne z rezygnacją z zatrudnienia. Skarżąca podkreśliła, że zrezygnowała z zatrudnienia po to aby opiekować się mężem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, odwołując się do argumentów przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania A. H. specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem – J. H.. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy R. stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) dalej: u.ś.r.. Zgodnie z przepisem art.16a ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu aktualnym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio (ust. 2). Specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, b) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów, c) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego, d) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Rozpoznając przedmiotową sprawę organy orzekające odmawiając skarżącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego stwierdziły, że A. H. nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej aby opiekować się niepełnosprawnym mężem. Już w tym miejscu należy podkreślić, iż nie ma racji skarżąca co do twierdzenia, że niepodejmowanie zatrudnienia jest tożsame z rezygnacją z zatrudnienia. Analiza treści ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazuje, iż ustawodawca dokonał jednoznacznego rozróżnienia tych pojęć. Ustosunkowując się do zarzutów skarżącej oraz do argumentacji wskazanej w zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, iż istotnie przesłanką przyznania świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Ze zgromadzonego materiału dowodowego (k.13 akt administracyjnych) wynika, iż niepełnosprawność J. H. istniała już w 2007r. Tym samym na obecnym etapie postępowania nie można wykluczyć, iż prawdziwe są twierdzenia skarżącej (zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji oraz w skardze) co do tego, iż powodem rezygnacji z zatrudnienia był zamiar sprawowania opieki nad mężem. Skarżąca podała przy tym logiczną argumentację uzasadniającą zwłokę w wystąpieniu o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, (które w uprzednio obowiązującym stanie prawnym było jedynym świadczeniem przysługującym opiekunom), albowiem w siedzibie organu dowiedziała się, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje żonie w związku z opieką sprawowaną nad mężem. W istocie analizując historię obowiązywania przepisów regulujących instytucję świadczenia pielęgnacyjnego, (art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych), rzeczywiście pierwotnie tak sformułowane zostały przez ustawodawcę przepisy dotyczące przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, wykluczając możliwość przyznania świadczenia opiekującemu się małżonkowi osoby niepełnosprawnej. Taki stan prawny istniał aż do czasu zakwestionowania tej normy przez Trybunał Konstytucyjny. Skarżąca wskazała również, że zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna po to, aby uzyskać ubezpieczenie zdrowotne. Wyjaśnienia skarżącej przedstawione w odwołaniu od decyzji organu I instancji oraz w skardze są logiczne i nie zostały przez organy zakwestionowane, co więcej organy nie dokonały jakiejkolwiek ich analizy. To iż organy stosując sprzeczne z Konstytucją przepisy odmawiają obywatelowi należnego mu świadczenia, a w konsekwencji zmuszają go do wykonywania pozornych działań w celu uzyskania świadczeń zdrowotnych (rejestracja w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna), w żadnym razie nie pozwala na automatyczne i niezgodne z doświadczeniem życiowym interpretowanie tych faktów w celu uzasadnienia odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Działanie to w istocie polega na zupełnie dowolnej, a nie swobodnej ocenie dowodów. Jak już powiedziano powyżej organy nie ustosunkowały się do wersji skarżącej, nie przedstawiły logicznej argumentacji, z której wynikałoby, że w istocie skarżąca rezygnując z prowadzenia działalności gospodarczej, kierowała się innymi przesłankami niż konieczność sprawowania opieki nad chorym mężem. Organy nie tylko naruszyły art. 7 i 77 oraz 80 k.p.a. ale także niezwykle istotną zasadę pomocniczości wyrażoną w art. 9 k.p.a. W tym kontekście wydane w sprawie decyzje administracyjne były przedwczesne. Niewątpliwie wyżej opisane naruszenia procedury mogły mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, co skutkować musiało uchyleniem w pkt. I wyroku zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji winien będzie ponownie ocenić zgromadzone dowody i ewentualnie wzbogacić postępowania dowodowe w tym o dowód z przesłuchania w charakterze strony A. H., w razie ziszczenia się przesłanek wymienionych w art. 86 k.p.a. O ile organ zakwestionuje stanowisko skarżącej co do istotnych dla sprawy okoliczności, zobowiązany będzie w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia przytoczyć dowody i argumentację w oparciu o które to uczyni. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.