II SA/Po 828/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 kwietnia 2009 r. wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Poznaniu z dnia [...] lipca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy /-/ Aleksandra Łaskarzewska Skarżąca D. K. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jest osobą samotnie wychowującą córkę, a "na współudział w budowaniu domu dwurodzinnego" zaciągnęła kredyt i skróciła okres jego spłaty do 11 lat. Skarżąca oświadczyła, że miesięczna rata wynosi [...] zł i w związku z tym podjęła dodatkową działalność gospodarczą. W odniesieniu do córki skarżąca podała, iż studiuje stacjonarnie i opiekuje się swoimi dziadkami, inwalidami I grupy, stąd nie może podjąć żadnego zatrudnienia. Opisując swoją sytuację materialną skarżąca podała we wniosku, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie, a z prowadzonej działalności [...] zł brutto miesięcznie, co łącznie daje kwotę [...]zł brutto miesięcznie. Ponadto wskazała, że pracuje w odległości 50 km od P . W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku skarżąca wyjaśniła, iż jest współwłaścicielką w ½ udziału domu dwurodzinnego oraz jest właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni [...]ha; nie posiada żadnych oszczędności, czy wartościowych ruchomości. Wezwana w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) do uzupełnienia swojego oświadczenia o stanie majątkowym i finansach oraz poparcia podanych informacji dokumentami źródłowymi skarżąca powtórzyła informacje zawarte we wniosku, a nadto podała, że z rozliczenia podatkowego za 2007 rok wynika, że jej średnie, łączne dochody netto wyniosły [...] zł miesięcznie. Następnie wyjaśniła, że najniższe stany na rachunku bankowym w poszczególnych miesiącach wynoszą około [...] zł, co nie wynika z dobrej kondycji finansowej, ale z dbałości o jej wizerunek w banku, w którym posiada kredyty. Ponadto skarżąca oświadczyła, że dla poprawienia kondycji finansowej sprzedała samochód osobowy (swój oraz córki) i spłaciła [...] zł kredytu, aby obniżyć raty kredytowe oraz że jest współwłaścicielką domu, a także posiada działkę rolną o powierzchni [...]m², którą zakupiła dla celów ogrodniczo-rekreacyjnych, z którego to gruntu nie czerpie żadnych korzyści. Opisując miesięczne koszty i wydatki skarżąca wskazała, że na utrzymanie domu składa się kwota około 700 zł rocznie z tytułu podatku, 700 zł rocznie z tytułu ubezpieczenia, co dwa miesiące media w wysokości od 1000 zł w lecie do 2000 zł w zimie (ogrzewanie), spłata kredytu w wysokości około 2 700 zł miesięcznie oraz inne koszty, gdy starczy środków (dojazdy, wyżywienie, remonty, odzież, materiały na studia itp.). Na uzasadnienie swoich twierdzeń skarżąca załączyła kserokopie następujących dokumentów: - kserokopie dwóch zawiadomień o wysokości raty z tytułu kredytu hipotecznego i mieszkaniowego kredytu konsolidacyjnego zaciągniętych w PKO BP S.A. w P. w łącznej wysokości przekraczającej [...] zł miesięcznie, dwa wydruki z serwisu internetowego iPKO; - kserokopie dwóch umów sprzedaży z 14 października 2008 r. - samochodu osobowego marki [...] z 14 sierpnia 2008 r. – samochodu [...]na łączną kwotę [...] zł, - wyciągi z rachunku bankowego skarżącej prowadzonego przez PKO BP S.A. w P. za okres od maja 2008 r. do października 2008 r., z których wynika, że uzyskuje stałe miesięczne wpływy z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł oraz [...]zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, a miesięczne salda wynosiły [...]zł na koniec maja, [...]zł na koniec czerwca, [...] zł na koniec lipca, [...]zł na koniec sierpnia, [...]zł na koniec września i [...]zł na koniec października, - kserokopię zeznania podatkowego skarżącej o wysokości osiągniętych dochodów w roku podatkowym 2007 r., z którego wynika przychód skarżącej w wysokości [...] zł. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 11 grudnia 2008 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. Skarżąca nie zgodziła się z tym rozstrzygnięciem i w terminie wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, domagając się jednocześnie rozłożenia opłaty sądowej na 3 raty oraz przyznania pomocy prawnej. Skarżąca podniosła, iż zeznanie roczne za rok 2007, wyciągi bankowe za okres maj-październik 2008 r. zostały nieprawidłowo zinterpretowane. Skarżąca podkreśliła, iż jej dochody netto z umowy o pracę wynoszą ok. [...] zł, a wykazany przychód [...]zł dotyczy działalności gospodarczej, a po odliczeniu wydatków z tytułu działalności, potrąceniu VAT, opłaceniu ZUS i podatku dochodowego zostaje dochód netto ok. [...] zł, co razem daje ok. [...]zł. Skarżąca podkreśliła, że wszystkie wpływy na rachunek bankowy dokonywane są ostatniego dnia miesiąca, w związku z czym saldo na rachunku na koniec miesiąca jest najwyższe; z tych pieniędzy pokrywane są wydatki osobiste i na działalność gospodarczą. Skarżąca zauważyła, iż jej dochody od marca 2008 r. znacznie zmalały (rozwiązanie umowy o pracę) i wydatki zaczęły przerastać wpływy - sprzedała dwa samochody, a pieniądze uzyskane ze sprzedaży jednego miały pokryć deficyt finansowy, a z drugiego miały obniżyć zadłużenie, aby przy rosnącym oprocentowaniu utrzymać ratę na niezmienionym poziomie. Skarżąca podkreśliła, iż nie może czerpać dodatkowych dochodów z majątku nieruchomego, a wydatki związane z postępowaniem administracyjnym są dużym, niespodziewanym obciążeniem, z którym trudno się uporać. W ocenie skarżącej wydatki związane ze sprawą niekorzystnie wpłyną na zaspokojenie najpilniejszych jej wydatków bytowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z dyspozycją art. 260 § 1 p.p.s.a. skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, a ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J.P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2006, str. 534; post. NSA: z dnia 28 września 2005 r., I OZ 942/05, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz z dnia 23 grudnia 2004 r., FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119). Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w całkowitym zakresie następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (§ 1 pkt 1). Z kolei dla przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym konieczne jest wykazanie, iż osoba fizyczna nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (§ 1 pkt 2). Powołany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Oznacza to, że w niniejszej sprawie na skarżącej spoczywał ciężar wykazania, iż jej sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, że skarżąca nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych, ewentualnie sfinansowania pomocy prawnej. W tym miejscu należy podkreślić wyjątkowość instytucji prawa pomocy, która może być stosowana jedynie wobec osób rzeczywiście ubogich, a więc ze względu na okoliczności życiowe pozbawionych środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalne. Instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem, a zatem zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu, osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Tymczasem dochodów skarżącej nie można uznać za minimalne, skoro wysokość uzyskiwanych środków pozwala jej na pokrycie wszystkich swoich wydatków oraz spłacanie rat kredytu zaciągniętego na budowę domu, w kwocie około [...] zł miesięcznie. Zwrócenia uwagi wymaga, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą dającą jej stały miesięczny przychód w kwocie około [...] zł. Nie poddała przy tym, iżby miała jakiekolwiek zaległości płatnicze. Utrata pracy, choć nie udokumentowana nie miała wpływu na kwotę przyjętego do badania przychodu, który dotyczy wyłącznie prowadzonej działalności gospodarczej. Wysokość przychodu, ponoszonych i udokumentowanych wydatków, w tym obsługa dwóch kredytów wskazuje, że skarżąca jest w stanie uiścić przewidywane koszty sądowe oraz koszty wynagrodzenia pełnomocnika. Ponoszone przez skarżącą wysokie raty kredytu nie mogą być wystarczającą okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Świadczą wręcz o dobrej kondycji finansowej. Identycznie ocenić należy skrócenie przez skarżącą okresu ich spłacania, co nie rozerwalnie związane jest ze zwiększeniem raty. Decyzja o ponoszeniu większych rat zależała wyłącznie od jej woli. Wobec powyższego, uprawniony jest wniosek, że skarżąca może uiścić koszty sądowe, ewentualnie zaś opłacić niezbędną pomoc prawną, w niniejszej sprawie bez uszczerbku w wydatkach koniecznych dla utrzymania jej rodziny. Koszty sądowe mają charakter należności publiczno-prawnych i skarżąca zobowiązana jest do ich uiszczenia w pierwszej kolejności, zaraz po zaspokojeniu niezbędnych własnych potrzeb egzystencjalnych i osób, które są na jej utrzymaniu. Osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych bieżących wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, bowiem koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, a prawo pomocy powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Wydatki na poczet kredytu zaciągniętego na zakup nieruchomości nie mogą wyprzedzać konieczności uiszczenia przez stronę kosztów sądowych. Skoro skarżąca ma zdolność kredytową i udzielono jej kredytu na zakup nieruchomości, to nie sposób uznać, iżby była w niedostatku. Sama skarżąca podała, że po opłaceniu co miesięcznych wydatków na koncie pozostaje kwota [...] zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż skarżąca nie wykazała, że uzyskiwana przez nią wysokość dochodów i ponoszone koszty utrzymania skarżącej oraz jej pełnoletniej, uczącej się córki uprawniają do skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy chociażby w części, to jest w formie zwolnienia od wpisu lub ustanowienia pełnomocnika procesowego. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega oddaleniu i dlatego na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia. /-/ Aleksandra Łaskarzewska BR