II SA/Po 832/14

Dnia 12 marca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2015 roku sprawy ze skargi A. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu z dnia [...] maja 2014 roku Nr [...] w przedmiocie stypendium dla najlepszych studentów I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Rektora Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na rzecz skarżącej kwotę 200,- zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r., znak [...], Prorektor U. im. A. M. w P. na podstawie art. 173 ust. 1 pkt 3, art. 174 ust. 1, 2 i 4, art. 175 ust. 2-3 i art. 181 ust. 1, 3 i 4 oraz art. 207 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 164 poz. 1365 z późn. zm.) odmówił A. B. przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2013/2014. W uzasadnieniu organ przytoczył art. 181 ust. 1 powołanej ustawy oraz § 4 ust. 2 i 4 regulaminu stypendium rektora dla najlepszych studentów U. im. A. M. w P. Organ wyjaśnił przy tym, że w toku postępowania kwalifikacyjnego skarżąca uzyskała 224 pkt. Tymczasem stypendium przyznawane było dla osób, które osiągnęły co najmniej 273 pkt. Pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. A. B. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że wyliczona przez organ liczba punktów nie obejmuje jednego osiągnięcia – udziału w międzynarodowej konferencji w Kosowie. Zaznaczyła, iż składając wniosek, zadbała o to, by obejmował on komplet dokumentów. Okoliczność ta ma istotne znaczenie, gdyż w razie uwzględnienia powyższej konferencji, skarżąca uzyskałaby 284 pkt, a tym samym także prawo do stypendium. Ponadto podniosła, że kierunek, na którym studiuje – bałkanistyka, nie został w ogóle uwzględniony w rankingu. Z uzyskanych przez skarżącą informacji wynika, że wspomniany kierunek został połączony z innymi kierunkami, w przypadku których otrzymanie stypendium zależało od uzyskania co najmniej 273 pkt. Takie działanie jest trudne do zaakceptowania dla skarżącej, zważywszy, że uzyskała ona wysoką średnią ocen. Decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2014 r., znak [...], Prorektor U. im. A. M. w P. na podstawie art. 173 ust. 1 pkt 3, art. 174 ust. 4, art. 175 ust. 2 i art. 181 ust. 1 i 4 oraz art. 207 ust. 1 i 2 powołanej ustawy odmówił A. B. przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2013/2014. W uzasadnieniu organ podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. Pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. A. B. zaskarżyła powyższą decyzję z dnia [...] maja 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zarzucając organowi naruszenie: (1) art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. i art. 207 ust. 1 powołanej ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym poprzez wydanie rozstrzygnięcie nieodpowiadającemu żadnemu z rozstrzygnięć wymienionych w art. 138 § 1 k.p.a., (2) art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 207 ust. 1 cytowanej ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym poprzez ponowne rozpatrzenie sprawy przez tego samego pracownika, (3) art. 7, art. 77 k.p.a. w zw. z § 3 pkt 4 regulaminu stypendiów rektora dla najlepszych studentów U. im. A. M. w P. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, (4) art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 207 ust. 1 wymienionej ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym poprzez niewskazanie powodów odmówienia wiarygodności dowodom przemawiającym za uzyskaniem przez skarżącą 284 pkt oraz (5) art. 39 k.p.a. w zw. z § 3 ust. 4 regulaminu stypendiów rektora dla najlepszych studentów U. im. A. M. w P. poprzez niedoręczenie decyzji stronie. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że sentencja decyzji z dnia [...] maja 2014 r. jest wadliwa, gdyż organ rozpatrujący ponownie sprawę powinien wydać jedno z rozstrzygnięć, o jakich mowa w art. 138 § 1 k.p.a., a nie raz jeszcze odmówić przyznania omawianego stypendium. Tym samym organ rażąco naruszył powołany przepis, uchybiając zarazem zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa z art. 8 k.p.a. Ponadto zarówno decyzja z dnia [...] grudnia 2013 r., jak i decyzja z dnia [...] maja 2014 r. zostały wydane przez tę samą osobę, co narusza art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Ponadto organ nie wywiązał się również należycie z obowiązku terminowego załatwienia sprawy, przekraczając tym samym art. 35 § 3 i art. 36 § 1 k.p.a. W pozostałym zakresie skarżąca powtórzyła swoje wcześniejsze stanowisko zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] stycznia 2014 r. W odpowiedzi na skargę Rektor U. im. A. M. w P. wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że art. 207 ust. 1 powołanej ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym nakazuje jedynie odpowiednie stosowanie przepisów ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Z tej perspektywy nie można zatem uznać, że sentencja decyzji z dnia [...] maja 2014 r. została sformułowana z rażącym naruszeniem art. 138 § 1 k.p.a. Z wymienionego rozstrzygnięcia wynika bowiem, że organ ponownie rozpatrzył sprawę, a zatem uczyniono zadość zasadzie dwuinstancyjności. Ponadto organ wskazał, że ze względu na wspomniane odpowiednie stosowanie przepisów o postępowaniu administracyjnym należy uznać, iż art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie znajdował w niniejszej sprawie zastosowania. Jednocześnie rozważane stypendium przyznaje się za osiągnięcia dokonane w trakcie poprzedniego roku akademickiego. W kontekście niniejszej sprawy oznacza to, że pod uwagę mogły być brane tylko osiągnięcia za okres od dnia [...] października 2012 r. do dnia [...] września 2013 r. Tymczasem wskazana przez skarżącą konferencja odbyła się w sierpniu 2011 r. i dlatego nie mogła być uwzględniona. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy nie stanowią inaczej. Jak wynika przy tym z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572 z późn. zm.). Zgodnie z art. 181 ust. 1 powołanej ustawy, stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. Jak wynika przy tym z art. 175 ust. 2 cytowanej ustawy, stypendia dla najlepszych studentów przyznawane są na wniosek studenta przez rektora. W myśl natomiast art. 175 ust. 3 wymienionej ustawy, w przypadku decyzji rektora w sprawie stypendium dla najlepszych studentów przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ustawodawca wskazuje zarazem w art. 186 ust. 1 tejże ustawy, że szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. Należy przy tym od razu zaznaczyć, że decyzja w przedmiocie stypendium rektora dla najlepszych studentów ma charakter uznaniowy, na co wskazuje użycie słowa "może" w art. 181 ust. 1 powołanej ustawy. Tym samym ustawodawca pozostawia organom pewien margines swobody przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Nie oznacza to jednak, że decyzje wydawane przez organy mogą być dowolne. Przeciwnie, w przypadku decyzji uznaniowych na organie spoczywa obowiązek szczególnie dokładnego zgromadzenia materiału dowodowego i rozważenia go wnikliwie jako całości, a nadto stanowisko prezentowane w rozstrzygnięciu powinno być przekonująco uzasadnione. Dopiero wtedy organ zwolniony jest bowiem z zarzutu arbitralności podjętego rozstrzygnięcia. Odnosząc powyższe uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy najpierw zauważyć, że organ nie odniósł się w ogóle do zarzutów przedstawionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] stycznia 2014 r. (k. 9-11 akt adm.). W piśmie tym skarżąca zwróciła tymczasem uwagę na możliwość popełnienia błędu przy obliczaniu liczby uzyskanych przez nią punktów. Argument ten został jednak zupełnie pominięty przez organ, który w decyzji nr [...] z dnia [...] maja 2014 r., znak [...] (k. 17 akt adm.), w istocie ograniczył się jedynie do powtórzenia swojego stanowiska wyrażonego w decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r., znak [...] (k. 8 akt adm.). Takie działanie organu może zatem wskazywać na nierozpoznanie co do istoty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i w konsekwencji także na naruszenie zasady dwuinstancyjności, o jakiej mowa w art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a."). Powyższe uchybienie wskazuje także na wadliwą ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że stypendium rektora U. im. A. M. w P. dla najlepszych studentów przyznawane jest w razie uzyskania w poprzednim roku akademickim co najmniej średniej 4,0 ze zdawanych przedmiotów i wykazania się odpowiednimi osiągnięciami. Okoliczność tę należy uznać za bezsporną, gdyż nie była kwestionowana przez żadną ze stron postępowania. Podobnie wątpliwości nie budzi uzyskanie przez skarżącą odpowiedniej średniej. Wątpliwości w niniejszej sprawie dotyczyły natomiast zaliczenia skarżącej określonych osiągnięć i przyznania wynikających z tego punktów na potrzeby stworzenia listy rankingowej. Z wniosku z dnia [...] października 2013 r. wynika, że skarżąca ubiegała się o przyznanie stypendium na rok akademicki 2013/2014 (k. 1-2 akt adm.). Tym samym uwzględnieniu podlegały osiągnięcia uzyskane przez nią w poprzednim roku akademickim, tj. od dnia [...] października 2012 r. do dnia [...] września 2013 r. Z adnotacji uczynionych na wspomnianym wniosku oraz z odpowiedzi na skargę (k. 19-27 akt sądowych) wynika, że organ przyznał skarżącej punkty za (1) prezentację "Nieznane oblicza Macedonii" na konferencji studenckiej na U. G. z dnia [...] grudnia 2012 r., (2) trzymiesięczny pobyt w Macedonii i uczestnictwo w projekcie badawczym we współpracy z Uniwersytetem im. Cyryla i Metodego w Skopje z dnia [...] marca 2013 r., (3) współpracę z Uniwersytetem im. Eqerme Cabeja w Gjirokastrze (Albania) z dnia 1 września 2011 r. oraz (4) autorską wystawę fotografii w ramach AEGEE Night Macedonia z dnia [...] listopada 2011 r. Odmówiono natomiast zaliczenia skarżącej udziału w międzynarodowej konferencji w Kosowie – Seminarium Języka, Literatury i Kultury Albańskiej na Uniwersytecie w Prisztinie z dnia [...] sierpnia 2011 r. Na tym tle wątpliwości budzi zatem zaliczenie skarżącej współpracy z Uniwersytetem w Gjirokastrze i wystawy fotografii przy jednoczesnej odmowie uwzględnienia wspomnianej konferencji z dnia [...] sierpnia 2011 r. Wszystkie trzy wymienione wydarzenia miały miejsce poza rokiem akademickim, jaki prima facie należałoby wziąć pod uwagę w rozpatrywanej sprawie. Skoro jednak organ zaliczył skarżącej dwa osiągnięcia z 2011 r., to tym większe wątpliwości budzi pominięcie innego osiągnięcia z tego samego okresu. Tym bardziej, że organ nie przedstawił żadnego przekonującego wyjaśnienia dla uzasadnienia tej rozbieżności. Dalsze zastrzeżenia budzi również zaświadczenie z dnia [...] września 2013 r., z którego zdaje się wynikać, że wskazana wyżej konferencja na U. G. odbyła się w dniu [...] grudnia 2011 r., a nie w dniu [...] grudnia 2012 r. (k. 4 akt adm.). Różnica ta ma istotne znaczenie, jeśli osiągnięcia muszą być zrealizowane w określonym roku akademickim. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ naruszył w rozpatrywanej sprawie art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek strony podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Uchybienia w tym zakresie doprowadziły również do naruszenia art. 77 § 1 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, oraz art. 80 k.p.a., w myśl którego, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wady te miały istotne wpływ na wynik sprawy. Tym bardziej, że decyzja w przedmiocie stypendium rektora dla najlepszych studentów ma charakter uznaniowy. Należy przy tym podkreślić, że ewentualne, przynajmniej częściowe, usunięcie powyższych uchybień w odpowiedzi na skargę nie może sanować wadliwości samego rozstrzygnięcia. W obrocie prawnym funkcjonuje bowiem jedynie decyzja, a nie odpowiedź na skargę, i to decyzja stanowi podstawę do konkretyzacji prawa i obowiązków stron w niej wymienionych. Odpowiedź na skargę ma natomiast jedynie walor informacyjny, a nie normatywny. Poza tym należy przychylić się do stanowiska skarżącej, w świetle którego sentencja decyzji z dnia [...] maja 2014 r. została skonstruowana w sposób wadliwy. Ustawodawca wskazuje bowiem w sposób wyraźny w art. 138 § 1 i 2 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. jakie rozstrzygnięcia może być wydane przez organ rozpatrujący ponownie sprawę. W kontekście niniejszej sprawy organ powinien był zatem wydać decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r., jeżeli nie zamierzał uchylać swojego rozstrzygnięcia, a nie orzec raz jeszcze o odmowie przyznania skarżącej stypendium dla najlepszych studentów. Wada ta również uzasadniała uchylenie zaskarżonej decyzji. Podobne stanowisko prezentowane jest także w judykaturze (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 marca 2014 r., IV SA/Po 96/14; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 sierpnia 2014 r., III SA/Łd 488/14 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd pragnie zarazem wskazać, że zarówno decyzja z dnia [...] grudnia 2013 r., jak i decyzja z dnia [...] maja 2014 r. zostały wydane przez tę samą osobę, pełniącą funkcję Prorektora. Należy przy tym zauważyć, że kwestia możliwości rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie stypendium dla najlepszych studentów przez tą samą osobę, która wydała decyzję w I instancji budziła pewne wątpliwości w orzecznictwie. Obecnie jednak przyjmuje się w judykaturze, że art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie znajduje zastosowania w rozpatrywanym zakresie jedynie w przypadku, gdy decyzja została wydana przez piastuna organu. W kontekście omawianej sprawy oznacza to, że Prorektor jako pracownik organu podlegał wyłączeniu na mocy powołanego przepisy. Rozpoznanie przez niego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowiło zatem kwalifikowaną wadę, uzasadniającą wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., co dodatkowo przemawiało za wyeliminowaniem zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Należy przy tym zaznaczyć, że art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie znajdowałby zastosowania tylko w razie wydawania decyzji przez samego rektora. Powyższe stanowisko znajduje również swoje potwierdzenie w orzecznictwie (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 listopada 2014 r., II SA/Po 734/14; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 września 2014 r., IV SA/Wr 121/14; wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 16 lipca 2014 r., II SA/Bd 344/14; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 czerwca 2014 r., II SA/Bd 492/14; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2014 r., II SA/Wa 295/14; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 marca 2014 r., IV SA/Po 96/14, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2014 r., I OSK 2959/13 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję z uwagi na naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 15, art. 24 § 1 pkt 5, art. 77 § 1, art. 80 i art. 138 § 1 i 2 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Rozpatrując ponownie sprawę organ powinien poprawnie wyliczyć liczbę punktów uzyskanych przez skarżącą, a swoje stanowisko w tym zakresie wyczerpująco uzasadnić, wskazując które osiągnięcia skarżącej zostały zaliczone do punktacji, ewentualnie których organ nie zaliczył i z jakich powodów. Sąd orzekł o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Sąd orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 p.p.s.a.