II SA/Po 844/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 02 kwietnia 2009r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2008r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Poznania z dnia [...] lutego 2008r. Nr [...], II. zasądza od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżącego kwotę -200,zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ J. Szaniecka /-/ M. Kwiecińska Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. ([...]) Wojewoda Wielkopolski odmówił potwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa lub właściwą jednostkę samorządu terytorialnego z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. części nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej geodezyjnie: obręb [...], arkusz mapy [...], działka nr [...] o pow. [...]ha, zapisanej w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P., stanowiącej w dniu 31 grudnia 1998 r. własność P.S., (działka nr [...] o powierzchni [...]m², z arkusza mapy [...] obrębu [...]); Wojewoda wyjaśnił, iż przedmiotowa działka nie znajduje się w liniach rozgraniczających ulice [...] i [...], a w dniu 31 grudnia 1998 r. nie była zajęta pod drogę publiczną. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, iż powyższe ustalenia faktyczne wynikają z przedstawionego przez Zarząd Dróg Miejskich zaświadczenia z dnia 25 czerwca 2007 r. znak [...], wobec czego organ uznał, iż objęta wnioskiem część nieruchomości w powyższej dacie nie stanowiła fragmentu drogi publicznej. Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. ([...]), wydaną na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego GEOPOZ, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Poznania jako prezydenta miasta na prawach powiatu, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte na wniosek P.S. z dnia 19 grudnia 2005 r., o ustalenie odszkodowania za część nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej działkę nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...]. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż ustalenie przejścia własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne oraz odszkodowania reguluje art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), a zgodnie z przepisem art. 73 ust. 4 tej ustawy odszkodowanie jest ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości. Organ podkreślił, iż w toku postępowania ustalono, iż decyzją ostateczną z dnia [...]sierpnia 2007 r. nr [...]Wojewoda Wielkopolski odmówił potwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa lub właściwą jednostkę samorządu terytorialnego z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999 r., części przedmiotowej nieruchomości, która nie znajduje się w liniach rozgraniczających ulicę[...] i ulicę [...], a w dniu 31 grudnia 1998 r. nie była zajęta pod drogę publiczną. Organ I instancji odnosząc powyższe do treści art. 73 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 13 października 1998 r. zauważył, iż część opisanej nieruchomości nie stała się własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego na podstawie tego przepisu, stąd też brak podstaw do ustalenia za nią odszkodowania w trybie wskazanym w przepisie art. 74 ust. 4 powołanej ustawy. Z tych względów postępowanie wszczęte na wniosek P.S. jest bezprzedmiotowe i zgodnie z art. 105 § 1 kpa podlega umorzeniu. P.S. wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. ([...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), Wojewoda Wielkopolski utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, iż przyznanie odszkodowania w trybie art. 73 ust. 2, ust. 4 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) jest możliwe wyłącznie po uprzednim wydaniu decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy tj. decyzji wojewody, stwierdzającej przejęcie nieruchomości na własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Skoro zatem Wojewoda Wielkopolski w decyzji z dnia [...] sierpnia 2007 r. znak [...]odmówił potwierdzenia nabycia własności przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa lub właściwą jednostkę samorządu terytorialnego, to właściciel nieruchomości nie może dochodzić odszkodowania przewidzianego w art. 73 powołanej ustawy. Stąd też organ odwoławczy zaskarżoną decyzję uznał za prawidłową. Skargę na powyższą decyzję organu II instancji z dnia [...] lipca 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł P. S., który zaskarżonej decyzji zarzucił, iż jest sprzeczna z decyzją wydana w równolegle toczącej się sprawie, w której Wojewoda Wielkopolski wydał decyzję nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r., w której stwierdził, iż część nieruchomości położonej w P., stanowiącej w dniu 31 grudnia 1998 r. fragment ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P., w dniu 31 grudnia 1998 r. stanowiącej własność P. S., oznaczona w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz mapy [...], działka nr [...], która w projekcie podziału będącym integralną częścią tej decyzji została oznaczona jako działka nr [...]o pow. [...]ha i pozostająca w tej dacie we władaniu Skarbu Państwa, z dniem 1 stycznia 1999 r. stała się z mocy prawa za odszkodowaniem własnością Miasta P., jako grunt zajęty pod drogę publiczną - drogę gminną. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż zgodnie z zaświadczeniem Naczelnika Wydziału Zarządzania i Ewidencji Dróg znak [...] z dnia 28 kwietnia 2008 r. przedmiotowa nieruchomość w dniu 31 grudnia 1998 r. zajęta była pod drogę gminną, co potwierdza treść załącznika nr 2 do Uchwały Nr XV/116/86 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 10 października 1986 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg na terenie województwa poznańskiego do kategorii dróg gminnych oraz lokalnych miejskich (Dz.Urz. Woj. Poznańskiego z dnia 27 grudnia 1986 r. Nr 13, poz. 178). W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Organ odwoławczy wskazał, iż P. S. w dniu 24 czerwca 2007 r. złożył odwołanie od decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] czerwca 2008 r. ([...]). Odwołanie skarżącego zostało wraz z aktami tej sprawy przesłane do Ministra Infrastruktury. W związku z tym, wprawdzie w obrocie prawnym pozostają dwie decyzje Wojewody Wielkopolskiego dotyczące stwierdzenia przejścia własności części przedmiotowej nieruchomości z mocy prawa na rzecz Miasta P., jednakże decyzja wydana w dniu [...]sierpnia 2007 r. ma charakter ostateczny i to na niej organ oparł swoje rozstrzygnięcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż z treści art. 73 ust. 1 ww. ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) wynika, że nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, niestanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Zatem przepis art. 73 ust. 1 i ust. 2 powołanej ustawy nakłada na wskazane w tym przepisie prawa podmioty, władające w dniu 31 grudnia 1998 r. nieruchomościami zajętymi pod drogi publiczne, obowiązek wypłaty dotychczasowym właścicielom odszkodowań. Przepis ten niewątpliwie wiąże uwłaszczenie gmin i Skarbu Państwa z obowiązkiem wypłaty odszkodowań. Podstawą żądania wypłaty tego odszkodowania może być tylko ostateczna decyzja administracyjna wydana na podstawie art. 73 ust. 3 powołanej ustawy, stwierdzająca nabycie prawa własności ex lege, a stanowiąca wyłączny dowód nabycia własności konkretnej nieruchomości. Decyzja taka jest w stosunku do sprawy o odszkodowanie zagadnieniem wstępnym (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 maja 2007 r., I SA/Wa 1405/06, LEX nr 346967). W niniejszej sprawie w obrocie prawnym funkcjonują dwie decyzje Wojewody Wielkopolskiego dotyczące stwierdzenia nabycia prawa własności części wyżej opisanej nieruchomości skarżącego. Pierwsza decyzja z dnia [...] sierpnia 2007 r. ([...]), na którą powołały się organy obydwu instancji w niniejszej sprawie, odmawia stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego części przedmiotowej nieruchomości, stanowiącej działkę nr [...] o pow. [...]ha, zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...]. Druga decyzja z dnia [...] czerwca 2008 r. ([...]), potwierdza, iż część przedmiotowej nieruchomości stanowiącej w dniu 31 grudnia 1998 r. fragment ul. [...], oznaczona w projekcie podziału będącym integralną częścią tej decyzji jako działka nr [...] o pow.[...]ha, pozostawała w tej dacie we władaniu Skarbu Państwa i z dniem 1 stycznia 1999 r. stała się z mocy prawa za odszkodowaniem własnością Miasta P., jako grunt zajęty pod drogę publiczną - drogę gminną. Decyzja ta ze względu na uruchomienie przez skarżącego trybu odwoławczego nie uzyskała przymiotu ostateczności na dzień wydania decyzji zaskarżonej w niniejszej sprawie. Niewątpliwie treść obydwu wyżej wskazanych decyzji deklaratoryjnych w przedmiocie stwierdzenia przejścia prawa własności jest sprzeczna. Obydwie decyzje dotyczą tej samej części nieruchomości skarżącego. Powyższe prowadzi do wniosku, że wprawdzie nie doszło do formalnej zmiany decyzji z dnia [...] sierpnia 2007 r., jednakże nieostateczna decyzja z dnia [...] czerwca 2008 r. stanowi de facto zmianę poprzedniej decyzji. Obydwie decyzje dotyczące stwierdzenia przejścia prawa własności w obrocie prawnym ostać się nie mogą. Dopiero z chwilą ostatecznego wyeliminowania decyzji możliwe jest orzekanie o odszkodowaniu dla skarżącego. Podkreślić należy, iż w niniejszej sprawie organ II instancji już w lipcu 2008 r. – w czasie rozpatrywania odwołania – wiedział (lub powinien wiedzieć) o wydanej przez siebie decyzji w przedmiocie stwierdzenia przejścia prawa własności części nieruchomości na rzecz Miasta P. Wobec powyższego, mając wiedzę o sprzeczności rozstrzygnięć obydwu decyzji, powinien był zawiesić postępowanie, a następnie rozstrzygnąć sprawę na podstawie tej decyzji, która ostałaby się, jako ostateczna (po uchyleniu decyzji z dnia [...] czerwca 2008 r. w postępowaniu odwoławczym, względnie po wyeliminowaniu tej decyzji w trybie stwierdzenia nieważności bądź wyeliminowaniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2007 r. w trybie wznowienia postępowania). Powyższe prowadzi do wniosku, że organ II instancji rozpatrzył sprawę z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 kpa, bowiem nie ocenił znaczenia wydania dwóch decyzji w przedmiocie stwierdzenia przejścia prawa własności - zagadnienia wstępnego w stosunku do rozstrzygnięcia o odszkodowaniu, o którym mowa w art. 73 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. W konsekwencji organ odwoławczy nietrafnie uznał, iż organ I instancji zasadnie zastosował umorzenie postępowania w trybie art. 105 § 1 kpa - umorzenie postępowania uznać należy za co najmniej przedwczesne. Rozstrzygając sprawę w ten sposób organ odwoławczy pomimo wystąpienia podstaw do zawieszenia postępowania (istnienie zagadnienia wstępnego) nie zastosował art. 97 § 1 pkt 4 kpa. W ocenie Sądu, wyżej wymienione naruszenia prawa procesowego organ II instancji mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem dopiero wyeliminowanie jednej z dwóch wyżej określonych decyzji w przedmiocie stwierdzenia przejścia prawa własności, a zatem rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego, pozwoli na rozpatrzenie sprawy w przedmiocie ustalenia odszkodowania. Sąd w niniejszej sprawie uznał, iż zachodzą podstawy do uchylenia tak zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji ze względu na treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę organy administracji powinny wziąć pod uwagę wyżej poczynione spostrzeżenia co do podstaw zawieszenia postępowania do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia, która z dwóch decyzji w przedmiocie przejścia prawa własności (zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § pkt 4 kpa), ostanie się obrocie prawnym. W tym stanie rzeczy Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w pkt. I sentencji; o kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. (pkt II); co do wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. (pkt III). /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ J.Szaniecka /-/ M.Kwiecińska MK