II SA/Po 856/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Wojewody z dnia 13 listopada 2024 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. Starosta decyzją z dnia 25 sierpnia 2023 r. nr [...] na podstawie art. 104 § 1, art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej jako "k.p.a."), art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 139, art. 142 art. 216 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344, dalej jako "u.g.n."), działając jako organ wyznaczony do załatwienia sprawy postanowieniem Wojewody z dnia 2 listopada 2004 roku, znak: [...] [...], orzekł o: 1. zwrocie na rzecz p. V. P. do [...] części, p. M. S. do [...] części, p. K. P. do [...] części, p. A. P. do [...] części, p. J. P. do [...] części, p. T. A. do [...] części, p. U. D. do [...] części, p. Z. W. do [...] części, p. S. P. do [...] części, p. M. E. P. do [...] części, p. B. W. do [...] części, p. L. Z. do [...] części, p. B. B. C. do [...] części, p. T. N. do [...] części, p. P. B. do [...] części, p. S. M. do [...] części, p. M. J. R. do [...] części, p. E. C. do [...] części, p. D. R. - D. do [...] części, p. M. D. R. - O. po [...] części, p. D. M. - G. do [...] części, p. A. M. do [...] części, p. J. C. do [...] części, p. A. C. do [...] części, p. C. C. do [...] części, p. B. K. do [...] części, p. K. K. do [...] części, p. A. B. do [...] części, p. M. W. do [...] części, p. P. W. do [...] części, p. M. W. do [...] części, p. D. S. do [...] części, p. E. W. do [...] części, p. H. G. do [...] części, p. J. S. do [...] części, p. J. K. do [...] części, p. A. A. do [...] części, p. J. P. do [...] części, p. L. M. do [...] części, p. R. P. do [...] części, p. M. B. do [...] części, p. M. J. do [...] części i p. B. B. do [...] części nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb Ł., ark. mapy [...], działki nr [...],[...],[...], [...] i [...], o powierzchni łącznej 8 353 m2, dla której Sąd Rejonowy P. prowadzi księgę wieczystą nr [...]; 2. niezobowiązywaniu osób wymienionych w punkcie I decyzji do zwrotu na rzecz M. P. należności określonych w art. 140 ust. 1 i 4 u.g.n. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że aktem notarialnym z 17 marca 1961 r., nr rep. A.l [...], W. A., P. P., K. P., M. S., I. E. S. , T. B., W. B., I. A., S. N., S. N., E. P., J. P., J. M., F. A., G. R., J. B. w trybie przepisów ustawy z 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. nr 35, poz. 240) odstąpili bezpłatnie na rzecz Państwa [...] - Prezydium Rady N. M. P. nieruchomości położone w P. przy ul. [...], objęte księgą wieczystą KW nr [...] oznaczone w planie podziału jako działki ewidencyjne nr [...] o powierzchni odpowiednio 3900 m2, 1380 m2, które zostały przeznaczone pod urządzenie ulic oraz działki ewidencyjne oznaczone w planie podziału nr [...] o powierzchni odpowiednio 2620 m2, 2610 m2, 2500 m2, 2630 m2, które zostały przeznaczone na cele polityki budowlanej. Wniosek o zwrot nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...], [...], [...].[...], [...], arkusz mapy [...], obręb Ł. został złożony przez spadkobierców osób wywłaszczonych, co szczegółowo zostało opisane w decyzji (zob. str. [...] decyzji). Starosta ustalił, że decyzją z 23 stycznia 2003 r., znak [...] Dyrektor Zarządu Geodezji i [...] Miejskiego G. w P. dokonał podziału nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] - [...] - [...] - [...] oznaczonej w ewidencji gruntów m.in. jako działki ewidencyjne nr [...]. W wyniku dokonanego podziału powstały działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], które zostały przeznaczone pod tereny usług ogólnomiejskich, działka ewidencyjna nr [...] pod teren zieleni publicznej, działki ewidencyjne nr [...], [...], [...] pod ulice lokalne, działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...], [...],[...],[...], [...], [...], pod ulice dojazdowe. W toku postępowania geodeta wykonał mapę stanu prawnego z dnia 9 stycznia 2023 r. z której wynika, że obecne działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...] i [...] stanowią część powierzchni, która została opisana w umowie o bezpłatnym odstąpieniu nieruchomości z dnia 18 marca 1961 r. Działka nr [...] jest częścią działki nr [...] z planu podziału oraz wyszczególnionej w akcie notarialnym, a jednocześnie częścią parceli nr [...] ujawnionej w księgach wieczystych. Działka nr [...] jest częścią działki nr [...] z planu podziału oraz wyszczególnionej w akcie notarialnym, a jednocześnie częścią parceli nr [...] ujawnionej w księgach wieczystych. Działka nr [...] jest częścią działki nr [...] z planu podziału oraz wyszczególnionej w akcie notarialnym, a jednocześnie częścią parceli nr [...] ujawnionej w księgach wieczystych. Działka nr [...] jest częścią działki nr [...] z planu podziału oraz wyszczególnionej w akcie notarialnym, a jednocześnie częścią parceli nr [...] ujawnionej w księgach wieczystych. Działka nr [...] jest częścią działki nr [...] z planu podziału oraz wyszczególnionej w akcie notarialnym, a jednocześnie częścią parceli nr [...] ujawnionej w księgach wieczystych. W księdze wieczystej KW [...] parcele zostały wpisane pod poz. 23 dnia 5 maja 1962 r. a następnie z niej odłączone i przypisane do KW [...] Skarbu Państwa pod poz. 134 dnia 15 lutego 1963 r. Ustalono, że granice działek na planie podziału są tożsame z granicami parcel ujawnionymi w księgach wieczystych. Powyższe ustalenia zostały wykonane m.in. w oparciu o pozyskany z Urzędu M. P., Wydziału Urbanistyki i Architektury w piśmie z dnia 26 października 2022 r., znak [...] plan podziału nieruchomości z dnia 11 sierpnia 1960 r. (w aktach sprawy). Oględziny przeprowadzone w dniu 13 maja 2016 r. wykazały, że teren obejmujący działki nr [...], [...], [...], [...] i [...] jest porośnięty zielenią spontanicznie rosnącą. W części środkowej tego obszaru znajdują się drzewa samosiewy, trawa. Na terenie części działek nr [...] i [...] znajduje się koszony pas około 2 metrów. Działka nr [...] to pozostałość po sadzie, tutaj rosną dzikie drzewa owocowe. Na działce nr [...] powstało dzikie wysypisko odpadów budowlanych - gruz, śmieci oraz kilka drzew ogrodowych. Całość terenu jest mocno zaniedbana. Starosta ustalił, że działki nie są uzbrojone w instalacje wodno-kanakizacyjną, sieć gazową, sieć oświetleniową, infrastrukturę telekomunikacyjną, urządzenia elektroenergetyczne, ani nie znajdują się na nich żadne elementy infrastruktury drogowej zarządzanej przez ZDM. Starosta wskazał, że wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano na podstawie aktu notarialnego z dnia 17 marca 1961 r., rep. A I [...], który został wydany w trybie ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. poz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172) stąd podlega przepisom dotyczącym zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. W wymienionym akcie notarialnym wskazano, że W. A., P. P., K. P., M. S., I. E. S., T. B., W. B., I. A., S. N., S. N., E. P., J. P., J. M., F. A., G. R., J. B. odstąpili bezpłatnie na rzecz Państwa [...] - Prezydium Rady N. M. P. nieruchomości położone w P. przy ul. [...], objęte księgą wieczystą KW nr [...] oznaczone w planie podziału numerami [...], [...], [...] o powierzchni łącznej 4880 m2, które zostały przeznaczone pod urządzenie ulic, oraz działki oznaczone w planie podziału numerami [...],[...],[...], [...] o powierzchni łącznej 10360 m2, które zostały przeznaczone na cele polityki budowlanej. Zgodnie z pismem Urzędu M. P. Wydziału Urbanistyki i Architektury z 7 listopada 2016 roku, znak: [...], w ogólnym planie zagospodarowania przestrzennego M. P. z 1966 r., który obowiązywał w latach 1966-1975 (uchwała Prezydium Rady N. M. P. z dnia 9 września 1966 r., Nr [...]/66) przedmiotowe działki ewidencyjne znajdowały się na terenie oznaczonym symbolem [...]. Dalej wskazano "Stan w 1960 r. uprawy ogrodnicze. Przeznaczenie w planie perspektywicznym na rok 1980 - uprawy ogrodnicze, garaże zbiorowe tymczasowe na 120 stanowisk. (...) Następnie uchwałą Nr 47/433/66 Prezydium Rady N. M. P. z dnia 23 grudnia 1966 r., w sprawie wyrażenia zgody na dokonanie odstępstw od planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego M. P. w § 1 ww. uchwały w pkt 1 wyrażono zgodę na dokonanie odstępstw od ww. planu ogólnego polegających na tym, że w dzielnicy [...] teren przeznaczony w planie pod uprawy rolniczo- ogrodnicze położony między ulicami [...], [...], [...] oraz granicami ogrodów działkowych (oznaczony na planie symbolami [...], [...], [...]) przeznacza się obecnie pod usługi nauki i otrzymuje on nowe oznaczenie [...].". Dyrektor Zarządu Geodezji i [...] Miejskiego G. w P. decyzją z dnia 23 stycznia 2003 r., znak [...] zatwierdził projekt podziału przedmiotowej nieruchomości. Zgodnie z tym podziałem działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...] i [...] przeznaczone zostały pod tereny usług ogólnomiejskich. Organ I instancji w toku postępowania pozyskał zdjęcie lotnicze z dnia 3 lipca 1976 r., na którym obszar objęty wnioskiem o zwrot stanowił w tej dacie teren niezagospodarowany. Przeprowadzone kilkukrotnie oględziny wykazały, że przedmiotowa nieruchomość stanowi teren zaniedbany, z dzikim wysypiskiem odpadów i gruzu budowlanego. Zgodnie ze wskazaniami zawartymi w akcie notarialnym, na mocy którego wywłaszczono przedmiotową nieruchomość, część działek ewidencyjnych (oznaczonych w planie podziału jako działki ewidencyjne nr [...] i [...]) została przeznaczona pod urządzenie ulic, a pozostała część (oznaczonych w planie podziału jako działki ewidencyjne nr [...] i [...]) na cele polityki budowlanej. Na nieruchomości nie wzniesiono jednak żadnych budynków, a także przez żadną jej cześć nie przebiega droga, co potwierdził Zarząd Dróg Miejskich w piśmie z dnia 2 września 2016 roku, znak: [...] Ponadto pozostałości po owocowych drzewach (zdziczałych) nie wskazują na to, że mogłyby tam być później (po nieodpłatnym odstąpieniu działek ewidencyjnych) usytuowane ogrody działkowe czy usługi nauki, przytaczane w planie z 1966 roku. Nieruchomość nie stanowi także terenu usług ogólnomiejskich (o którym mowa w decyzji podziałowej Dyrektora ZGiKM G. z dnia 23 stycznia 2003 r.), gdyż pozostaje niezagospodarowana. Starosta ustalił, że w ewidencji Archiwum Zakładowego UMP oraz w elektronicznej bazie danych MOPIN (Modułu Obsługi Procesu Inwestycyjnego), nie odnaleziono dokumentacji z lat 1961-1971, ani innej dokumentacji dotyczącej inwestycji na przedmiotowym terenie. Na przedmiotowej nieruchomości nie znajduje się także żadna infrastruktura techniczna służąca doprowadzaniu mediów. Mając na uwadze powyższe okoliczności Starosta uznał, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Przejęcie spornej nieruchomości nastąpiło pod budowę ulic i budownictwo, natomiast inwestycje te nie powstały. Nie utworzono także garaży zbiorowych, upraw ogrodniczych i nie stworzono przestrzeni pod usługi nauki. Zgodnie z pierwotnym i później zmienionym planem zagospodarowania przestrzennego z 1966 r. jak również zgodnie z ponownym podziałem z dnia 23 stycznia 2003 r., zmieniającym poprzednie przeznaczenie, nie powstały żadne usługi ogólnomiejskie. Przedstawione okoliczności dotyczące dokonywanych na przestrzeni lat zmian w przeznaczeniu nieruchomości wskazują, że pomimo różnych koncepcji na zagospodarowanie przedmiotowych działek ewidencyjnych, nie dokonano na tej nieruchomości żadnych inwestycji, spełniając chociażby późniejsze założenia organów co do jej przeznaczenia. Zachodzą więc podstawy do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości obecnym spadkobiercom wywłaszczonych. Końcowo organ zauważył, że poprzedni właściciele odstąpili nieruchomość bezpłatnie na rzecz Państwa [...], w związku z powyższym osoby, na rzecz których następuje zwrot nieruchomości, nie zostały zobowiązane do zwrotu żadnych kwot. Odwołanie od powyższej decyzji złożyło M. P., które wniosło o uchylenie decyzji Starosty [...] z dnia 25 sierpnia 2023 r. nr [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wojewoda decyzją z dnia 13 listopada 2024 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w pkt 1, w części orzekającej o zwrocie na rzecz E. W. [...] części nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Ł., arkusz mapy [...], działki nr [...], [...], [...], [...] oraz [...] o łącznej powierzchni 8 353 m2, dla której Sąd Rejonowy P. prowadzi księgę wieczystą nr [...] i w to miejsce orzekł o zwrocie na rzecz M. W. [...] części ww. nieruchomości, a w pozostałym zakresie utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. Zdaniem Wojewody zaskarżona decyzja Starosty odpowiada prawu, jednakże z uwagi na śmierć jednej ze stron, organ II instancji obowiązany był orzec na postawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Organ odwoławczy ustalił bowiem, że doszło do śmierci jednej ze stron postępowania – E. W. i ustalił, że spadek po niej nabył w całości jej syn M. W., który podtrzymał wniosek o zwrot nieruchomości. Pozostałe strony postępowania lub ich spadkobiercy zostali prawidłowo ustaleni przez Starostę. Wojewoda stwierdził, że zasadniczy spór sprowadza się do problemu, czy na obecnych działkach nr [...], [...], [...], [...] oraz [...] został zrealizowany cel publiczny stanowiący podstawę wywłaszczenia, czy może stała się ona zbędna na ten cel zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 u.g.n. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, stanowiące przedmiot niniejszej sprawy nieruchomości zostały bezpłatnie odstąpione na rzecz Państwa [...] - Prezydium Rady N. M. P.. Działki oznaczone w planie podziału numerami [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 4880 m2 zostały przeznaczone pod urządzanie ulic, natomiast działki oznaczone w planie podziału numerami [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 10360 m2 zostały przeznaczone na cele polityki budowlanej. W ogólnym planie zagospodarowania przestrzennego M. P. z 1966 r., obowiązującym w latach 1966-1975, zatwierdzonego uchwałą z dnia 9 września 1966 r., nr 33/283/66, Pezydium Rady N. M. P. przedmiotowe działki znajdowały się na terenie oznaczonym symbolem [...]. Jak wskazano w piśmie z 7 listopada 2016 r. "Stan w 1960 r. uprawy ogrodnicze. Przeznaczenie w planie perspektywicznym na rok 1980 - uprawy ogrodnicze oraz możliwość realizacji garaży zbiorowych na 120 stanowisk. (...) Następnie uchwałą Nr 47/433/66 Prezydium Rady N. M. P. z dnia 23 grudnia 1966 r. w sprawie wyrażania zgody na dokonanie odstępstw od planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego M. P. w §1 ww. uchwały w punkcie 1 wyrażono zgodę na dokonanie odstępstw od ww. planu ogólnego polegających na tym, że w dzielnicy [...] teren przeznaczony w planie pod uprawy rolno-ogrodnicze położony między ulicami [...], [...], [...] oraz granicami ogrodów działkowych - oznaczony symbolem [...], [...], [...]) przeznacza się obecnie pod usługi nauki i otrzymuje on nowe oznaczenie [...]". Następnie na mocy decyzji z 23 stycznia 2003 r., Dyrektor Zarządu Geodezji i [...] Miejskiego G. zatwierdził projekt podziału przedmiotowej nieruchomości. Zgodnie z podziałem przedstawionym w ww. decyzji, działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...] i [...] przeznaczono pod tereny usług ogólnomiejskich. W aktach sprawy znajdują się protokoły z przeprowadzonych oględzin, z których wynika, że działki pozostają niezagospodarowane, stanowią teren zaniedbany a części wysypisko śmieci. Na potrzeby postępowania pozyskano również zdjęcia lotnicze z dnia 3 lipca 1976 r., zgodnie z którymi obszar objęty wnioskiem o zwrot nieruchomości stanowił w tej dacie teren niezagospodarowany. Zdaniem Wojewody ze zgromadzonego materiału dowodowego jasno wynika, iż w przedmiotowej sprawie zostały spełnione obie przesłanki z art. 137 ust. 1 u.g.n. Po pierwsze na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot w terminach przewidzianych w ww. przepisie nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia jakim początkowo było przeznaczenie pod urządzanie ulic (dawne działki nr [...]) oraz przeznaczenie na cele polityki budowlanej (dawne działki nr [...]). Po drugie owe cele nie zostały na tych nieruchomościach zrealizowane. Nie został również zrealizowany cel po zmianie przeznaczenia usługi nauki (oznaczenie [...]). Odstąpienie na rzecz Państwa [...] - Prezydium Rady N. M. P. nieruchomości nastąpiło bezpłatnie, wobec powyższego osoby, osoby na rzecz których następuje zwrot nieruchomości, nie zostały zobowiązane do zwrotu żadnych należności. Odnosząc się do zarzutów odwołania Wojewoda stwierdził, że Starosta P. w sposób wyczerpujący zbadał zebrany w sprawie materiał dowodowy. P. przez organ I instancji zdjęcia lotnicze z 3 lipca 1976 r. jednoznacznie wskazują, że obszar objęty wnioskiem o zwrot w tej dacie stanowił teren niezagospodarowany. Taki stan faktyczny został również potwierdzony informacjami pozyskanymi z zarządu Dróg Miejskich w P. oraz z Urzędu Miasta Wydziału Urbanistyki i Architektury. W ocenie Wojewody organ I instancji pozyskał wszystkie niezbędne dowody w sprawie, które pozwoliły prawidłowo ocenić stan faktyczny i prawny i dojść do konkluzji, że nie doszło do realizacji celu, na jaki wywłaszczona została stanowiąca przedmiot postępowania nieruchomość. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. P. zaskarżyło w całości decyzję Wojewody, domagając się jej uchylenia, bowiem zdaniem skarżącego organy nie wykazały, że nie został spełniony cel wywłaszczenia. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się niezasadna. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb Ł., ark. mapy [...], działki nr [...],[...],[...], [...] i [...], o powierzchni łącznej 8 353 m2, dla której Sąd Rejonowy P. prowadzi księgę wieczystą nr [...] Zasady i tryb zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uregulowane zostały przepisami art. 136 - 142 zawartymi w rozdziale 6 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm., dalej jako u.g.n.) i miały one zastosowanie w niniejszej sprawie, gdyż, jak wynika z treści art. 216 ust. 1 tej ustawy, przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio m. in. do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. nr 35, poz. 240). Z art. 136 u.g.n. wynika, iż nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości (ust. 1). W razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części (ust. 2). Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (ust. 3). Stosownie zaś do treści art. 137 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (ust. 1). Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (ust. 2). Powyższe oznacza, że nieruchomość nie może być użyta na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, a to z kolei oznacza, iż na organie prowadzącym postępowanie ciąży obowiązek dokonania porównania celu wywłaszczenia zawartego w decyzji (umowie) ze stanem, który istnieje bądź też istniał na nieruchomości. Zarazem organ zobligowany jest również ustalić, czy cel ten w ogóle został zrealizowany (art. 137 ust. 1 u.g.n.). Pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest obiektywnie stwierdzona jej zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. W orzecznictwie akcentuje się, że cel wywłaszczenia powinno się w pierwszej kolejności odkodowywać z treści decyzji wywłaszczeniowej (umowy sprzedaży) lub z innych aktów poprzedzających bezpośrednio proces wywłaszczenia (np. zezwolenia na nabycie nieruchomości, decyzji lokalizacyjnej, decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego). Dopiero w sytuacji, gdy na podstawie wskazanych wyżej dowodów nie da się ustalić celu wywłaszczenia należy sięgnąć do innych dowodów, w szczególności dokumentacji poprzedzającej proces inwestycyjny i tej zgromadzonej w postępowaniu wywłaszczeniowym, planu zagospodarowania przestrzennego i na podstawie całokształtu okoliczności sprawy cel ten zrekonstruować (zob. wyrok NSA z 4 sierpnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1044/14). Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać przyjdzie, że zdaniem skarżącego M. P. organy w sposób wystarczający nie wykazały, że nie został spełniony cel wywłaszczenia. Sąd powyższego stanowiska nie podziela. Jak wynika z akt sprawy nieruchomości stanowiące przedmiot niniejszego postępowania zostały nieodpłatnie przekazane na rzecz Państwa [...] – Prezydium Rady N. M. P. aktem notarialnym z 17 marca 1961 r., nr rep. A.l [...]. Zgodnie z planem podziału, działki oznaczone numerami [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 4 880 m˛ zostały przeznaczone pod budowę dróg, natomiast działki o numerach [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 10 360 m˛ przeznaczono na realizację celów związanych z polityką budowlaną. Jak ustaliły organy, zgodnie z ogólnym planem zagospodarowania przestrzennego M. P. z 1966 r., obowiązującym w latach 1966–1975 i zatwierdzonym uchwałą z dnia 9 września 1966 r., nr 33/283/66 Prezydium Rady N. M. P., przedmiotowe działki znajdowały się na terenie oznaczonym symbolem [...]. Z pisma Urzędu M. P. Wydziału Urbanistyki i Architektury z dnia 7 listopada 2016 r. (nr [...]) wynika, iż w 1960 r. ww. działki wykorzystywane były jako uprawy ogrodnicze, natomiast w planie perspektywicznym na rok 1980 przewidziano dalsze użytkowanie ogrodnicze oraz możliwość realizacji garaży zbiorowych na 120 stanowisk. Z akt sprawy nie wynika by na tym terenie kiedykolwiek zrealizowano garaże. Następnie, Uchwałą Nr 47/433/66 Prezydium Rady N. M. P. z dnia 23 grudnia 1966 r. w sprawie wyrażenia zgody na dokonanie odstępstw od planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego M. P., w § 1 pkt 1 wyrażono zgodę na odstępstwo od ww. planu polegające na zmianie przeznaczenia terenu położonego w dzielnicy [...], pierwotnie oznaczonego symbolami [...], [...] oraz [...], z przeznaczenia rolno-ogrodniczego na usługi nauki, z jednoczesnym nadaniem nowego oznaczenia – [...]. Również z ustaleń organów niezbicie wynika, że usługi nauki nigdy na ww. działkach nie powstały. Powyższe potwierdza m.in. zdjęcie lotnicze z dnia 3 lipca 1976 r., wskazujące, że w tej dacie, a więc 10 lat od wydania zgody na odstępstwo od planu ogólnego, stanowił nadal teren niezagospodarowany. Decyzją z dnia 23 stycznia 2003 r. Dyrektor Zarządu Geodezji i [...] Miejskiego G. zatwierdził projekt podziału przedmiotowej nieruchomości. Zgodnie z ww. decyzją, działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...] oraz [...] zostały przeznaczone pod tereny usług ogólnomiejskich. Z oględzin terenu przeprowadzonych przez organ I instancji nie wynika by na przedmiotowych działkach zrealizowano usługi ogólnomiejskie. Wręcz przeciwnie, przedmiotowa nieruchomość pozostaje terenem niezagospodarowanym, na którym zlokalizowano dzikie wysypisko odpadów oraz gruzu budowlanego. Na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot nie wzniesiono żadnych budynków, ani nie wybudowano dróg. Nieruchomość nigdy nie została także uzbrojona w instalację wodną, elektryczną czy inne media. Reasumując, na nieruchomości nie wzniesiono żadnych budynków, a także nie wybudowano drogi, co potwierdził Zarząd Dróg Miejskich w piśmie z dnia 2 września 2016 roku, znak: [...] Cel wywłaszczenia określony w akcie notarialnym z 17 marca 1961 r.- urządzenie ulic czy cele polityki budowlanej, nie został zrealizowany. Z akt sprawy nie wynika by na działkach usytuowano ogrody działkowe czy usługi nauki, a więc cele wskazane Uchwałą Nr 47/433/66 Prezydium Rady N. M. P. z dnia 23 grudnia 1966 r. Nie świadczą o jego realizacji pojedyncze dziko rosnące drzewa owocowe, które występują na nieruchomości. Co więcej, z ustaleń organów nie wynika by na działkach zrealizowano kolejny już zmodyfikowany cel tj. przeznaczenia nieruchomości pod teren usług ogólnomiejskich (o którym mowa w decyzji podziałowej Dyrektora ZGiKM G. z dnia 23 stycznia 2003 r.), gdyż pozostaje niezagospodarowana. Mając powyższe na uwadze, na podstawie tak zgromadzonego materiału dowodowego, organy były uprawnione do uznania, ze nieruchomości objęte wnioskiem stały się zbędne na cel wywłaszczenia, który w rozpoznawanej sprawie nigdy nie został zrealizowany. Jak wskazano wyżej cel wywłaszczenia powinno się w pierwszej kolejności odczytywać z treści decyzji wywłaszczeniowej (umowy sprzedaży) lub z innych aktów poprzedzających bezpośrednio proces wywłaszczenia. Organy dysponowały powyższymi aktami i prawidłowo ustaliły, że żaden z kolejno proponowanych celów nie został zrealizowany. Co się tyczy zarzutu braku wyjaśnienia jak wykorzystywana była nieruchomość w latach 1961-1976 to Starosta pozyskał informację z Urzędu M. P. Wydziału Urbanistyki i Architektury z dnia 9 maja 2023 r., znak [...], że brak jest dokumentacji z lat 1961-1971, ani innej dokumentacji dotyczącej inwestycji na przedmiotowym terenie. Zdjęcia lotnicze z 1976 r. wskazują również na fakt braku zainwestowania działki. Wobec powyższego zarzut skargi był niezasadny. Zdaniem Sądu, zgromadzony materiał dowodowy tj. zdjęcia lotnicze, oględziny, zebrane w toku sprawy dokumenty jednoznacznie wskazują, że celu wywłaszczenia nie zrealizowano. Tym samym organy obu instancji zasadnie orzekły o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości w częściach określonych w decyzji Starosty. Należy mieć na uwadze, iż zasada zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, która stała się zbędna do realizacji celu publicznego, ma także charakter konstytucyjny i stanowi oczywistą, logiczną konsekwencję przyjętego przez ustrojodawcę w art. 21 ust. 2 Konstytucji założenia, iż wywłaszczenie dopuszczalne jest wyłącznie na cel publiczny i za słusznym odszkodowaniem. W każdym przypadku, gdy cel publiczny uzasadniający przymusowe przejęcie własności prywatnej ulega dezaktualizacji albo okazuje się być fikcyjny, wywłaszczenie traci legitymację konstytucyjną. Aktualizuje się wtedy obowiązek uruchomienia procedur służących odwróceniu skutków przymusowego przejęcia własności prywatnej. Powyższa zasada znajduje wyraz w dotychczasowym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego ("T.K"), choćby wyrok TK o sygn. akt SK 39/15 z dnia 12 grudnia 2017 r., czy wyrok TK o sygn. akt SK 7/13 z dnia 23 września 2014 r. Wywłaszczenie powinno być stosowane tylko w sytuacjach koniecznych, uzasadnionych celami publicznymi, których nie można zrealizować za pomocą innych środków prawnych. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) skargę oddalił.