II SA/Po 867/20

Dnia 21 lipca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jan Szuma Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 lipca 2021 roku sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...], działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018, poz. 570), art. 107 § 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm. dalej k.p.a.), art. 1 ust 1 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej u.ś.r.), po rozpoznaniu odwołania J. K. (dalej jako strona lub skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] wydanej dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...], w której odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną: panem W. K.. Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu [...] maja 2020 r. skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy [...]- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem: panem W. K. ur. [...] r., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] wydanym na stałe dnia [...].07.2013 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. . W dniu [...] maja 2020 r. przeprowadzono rodzinny wywiad środowiskowy, z którego wynika, że skarżąca jest żoną W. K. urodzonego [...] r. Skarżąca sprawuje stałą, systematyczną opiekę nad niepełnosprawnym mężem. J. K. ma obecnie [...] lat, jest w wieku poprodukcyjnym, ale nigdy nie pracowała zawodowo, podejmowała się tylko prac dorywczych. Pozostaje na utrzymaniu męża, który pobiera emeryturę. Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji Wójt wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W aktach sprawy znajduje się ww. orzeczenie nr [...] wydane dnia [...].07.2013 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N., którym zaliczono pana W. K. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W punkcie IV tegoż orzeczenia wskazano, iż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność u pana W. K.. Organ pierwszej instancji uznał więc, że nie została spełniona przesłanka powstania niepełnosprawności nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, co legło u podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ pierwszej instancji wskazał również, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wójt ustalił natomiast, iż pani J. K. nigdy nie podejmowała zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej. Skarżąca podejmowała się jedynie sporadycznie dorywczych prac w ogrodnictwie lub sadownictwie i nigdy nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Zatem pani J. K. nigdy nie rezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Nadto organ pierwszej instancji ustalił, iż skarżąca w momencie ustalenia stopnia niepełnosprawności wobec męża, miała już ukończone 71 lat i tym samym była już w tzw. "wieku poprodukcyjnym". Organ pierwszej instancji ustalił, iż nie istnieje bezpośredni związek między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. W dniu [...] czerwca 2020 r. pani J. K. wniosła odwołanie od ww. decyzji Wójta Gminy [...]. W dniu [...] lipca 2020 r. odwołanie od ww. decyzji Wójta Gminy [...] wniósł także adwokat J. K.. Zaskarżając w całości decyzję organu pierwszej instancji, pełnomocnik pani J. K. zarzucił, że art. 17 ust. 1 b u.ś.r. został uznany za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności i nie może stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu zarzucono również błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W świetle powyższego wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie pani J. K. wnioskowanego świadczenia. Opisaną we wstępie decyzją SKO [...] orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji nieprawidłowo zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r. bowiem Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) stwierdził niezgodność unormowania zawartego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Zdaniem SKO o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji przesądziła jednak okoliczność, że nie istnieje bezpośredni związek między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez panią J. K. a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem, panem W. K.. Organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił bowiem, iż pani J. K. nigdy nie podejmowała zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej. Pani J. K. podejmowała się jedynie sporadycznie dorywczych prac w ogrodnictwie lub sadownictwie i nigdy nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Skarżąca nie posiada własnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu męża, który pobiera emeryturę. Potwierdzenie tych faktów zawarte zostało w znajdującym się w aktach sprawy wywiadzie środowiskowym z dnia [...].05.2020 r., a konkretnie w punkcie II. tegoż wywiadu. Zatem pani J. K. nigdy nie rezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, co uniemożliwia przyznanie jej wnioskowanego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. K., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, zaskarżyła decyzję SKO [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. w całości, wnosząc o jej uchylenie, jak i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 poz. 137), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a. Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej przez organ I instancji Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie stwierdził, by naruszały one prawo. Skarga zatem nie mogła być uwzględniona. Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2020 r., którą to decyzją, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, utrzymano w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] czerwca 2020 r. odmawiającej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Prawidłowo organy rozpoznające sprawę przyjęły, że materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (w tekście jako u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1. matce albo ojcu, 2. opiekunowi faktycznemu dziecka, 3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Niewątpliwie na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny względem męża. W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1. nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2. w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Kolegium słusznie wskazało, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, utracił przymiot konstytucyjności przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1 b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania im świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium. W ocenie organów obydwu instancji skarżąca nie spełnia jednak przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki, a to z tego względu, że skarżąca nigdy nie pracowała. Z powołanego art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wynika, że jednym z wymogów uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jest faktyczna rezygnacja/ niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie. Wskazać należy, że w art. 3 pkt 22 u.ś.r., ustawodawca zawarł – na użytek tej ustawy – legalną definicję pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", jako wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Wobec tego ocena, czy dana osoba nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi być dokonywana z uwzględnieniem art. 3 pkt 22 u.ś.r. Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Skarżąca bowiem nigdy nie pracowała zawodowo, przez całe życie była utrzymywana przez męża. Strona podejmowała się jedynie okazjonalnych prac w ogrodnictwie lub sadownictwie, jednak nie było to "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Trudno też mówić aby w jej wypadku spełniona była przesłanka niepodejmowania zatrudnienia, z uwagi chociażby na wiek w jakim skarżąca się znajduje ([...] lat). Zasadnie więc organy uznały, że skarżąca nie spełniła jednej z przesłanek warunkujących uprawnienie do przedmiotowego świadczenia, co zdecydowało o jego odmowie. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na mocy art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.