II SA/Po 868/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Protokolant St. sekretarz sąd. Natalia Sikorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] grudnia 2016 r. sprawy ze skargi K. K. – B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2016r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] lipca 2016r. nr [...] Zaskarżoną decyzją z dnia 6 września 2016 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta M. K. z dnia 4 lipca 2016 r., nr [...], którą organ odmówił K. K. - B. przyznania świadczenia rodzicielskiego na córkę K. B... W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał co następuje: Decyzją z dnia 4 lipca 2016 r. Prezydent M. K. odmówił K. K. -B. przyznania świadczenia rodzicielskiego na dziecko K. B., bowiem ma ona decyzją z dnia 13 stycznia 2013 r. przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego syna K. B., urodzonego [...] 2016 r., na okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2018 r. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia wskazano art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. 2016 r., poz. 23, – dalej k.p.a.), art. 17c, art. 23, art. 24 ust. 9, art. 25, art. 27 ust. 5, art. 32 ust 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2015 r., poz.114 ze zm.) i § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2015 r., poz. 2284.). K. K. - B. odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że niemożliwe jest równoległe pobieranie świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego na to samo dziecko i wtedy strona powinna dokonać wyboru, z którego świadczenia chce skorzystać. Tymczasem w niniejszej sprawie świadczenie rodzicielskie dotyczy jednego dziecka, a świadczenie pielęgnacyjne drugiego. Oba te świadczenia nie mają ze sobą powiązania i są przyznane na różne dzieci. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 6 września 2016 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 17c ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie rodzicielskie przysługuje m.in. matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2 (ust. 1). Natomiast w myśl art. 27 ust. 5 pkt 2 tej ustawy, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego - przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Organ odwoławczy wskazał, że skarżąca w dniu 15 czerwca 2016 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko K. B., ur. [...] 2016 r., a decyzją Prezydenta M. K. z dnia 13 stycznia 2015 r. ma przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko K. B., ur. [...] 2011 r., na okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2018 r. Organ odwoławczy w tej sytuacji uznał, że Prezydent M. K. prawidłowo, na podstawie art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uznał że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i do świadczenia rodzicielskiego, przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Skoro skarżąca nie zrezygnowała ze świadczenia pielęgnacyjnego składając wniosek o świadczenie rodzicielskie, to wybrała świadczenie pielęgnacyjne. K. K. – B. zaskarżyła powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się zmiany decyzji organów obu instancji oraz wypłaty należnego świadczenia rodzicielskiego wraz z odsetkami. Zaskarżonej decyzji zarzuciła obrazę prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, gdyż świadczenie rodzicielskie jest kluczowym wsparciem dla matek oraz nowo narodzonych dzieci. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że fakt pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na syna K. B., który legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności nie powinien być powodem do odmowy świadczenia rodzicielskiego na córkę K. B.. Skarżąca zaznaczyła, że inny cel ma świadczenie pielęgnacyjne a inny świadczenie rodzicielskie. Nie można zatem w sposób dyskryminujący dzielić prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i świadczenia rodzicielskiego - wybierając między nimi, zwłaszcza gdy każde z tych świadczeń dotyczy różnych dzieci. Każde z tych świadczeń ma inne znaczenie, świadczenie pielęgnacyjne - w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, natomiast świadczenie rodzicielskie - w związku ze sprawowaniem opieki nad nowonarodzonym dzieckiem. Nie powinno się dokonywać przedmiotowego podziału między matkami. Skarżąca powołała się także na decyzje innych Kolegiów (w [...], [...], [...] i w [...]), w których organy przyznały świadczenie rodzicielskie matkom, które miały przyznane już świadczenie pielęgnacyjne, uzasadniając to tym, że art. 27 ust. 5 o świadczeniach rodzinnych należy interpretować w połączeniu z art. 17c ust. 9 tej ustawy, z której wynika, że dotyczy on tego samego dziecka, co oznacza, że w przypadku zbiegu świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przysługujących na to samo dziecko, stronie przysługuje świadczenie przez stronę wybrane. W rozpatrywanej sprawie taki zbieg świadczeń nie następuje, a fakt pobierania świadczenia pielęgnacyjnego (na inne dziecko) nie jest przeszkodą w przyznaniu wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Admiracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne (pkt 1). Na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym - zgodnie z art. 135 p.p.s.a. - sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 września 2016 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta M. K. z dnia 4 lipca 2016 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia rodzicielskiego na dziecko – K. B.. Materialnoprawną podstawę ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". W myśl art. 2 pkt 5 ustawy świadczeniem rodzinnym jest m.in. świadczenie rodzicielskie. Świadczenie to zostało wprowadzone do systemu świadczeń rodzinnych na mocy ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2015 r., poz. 1217), która w tym zakresie weszła w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. Świadczenie rodzicielskie (uregulowane w Rozdziale 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych) przyznawane jest na podstawie art. 17c ustawy i przysługuje osobom, które urodziły dziecko, a które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Uprawnieni do pobierania tego świadczenia są więc bezrobotni, studenci, a także osoby wykonujące prace na podstawie umów cywilnoprawnych. W przedmiotowej sprawie świadczenie rodzicielskie, gdy mamy do czynienia z matką dziecka, przysługuje na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy, z uwzględnieniem ust. 2, który enumeratywnie wymienia przypadki, w których świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka. Będą to przypadki: 1) skrócenia na wniosek matki dziecka okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego, po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia, zasiłku lub uposażenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka; 2) śmierci matki dziecka; 3) porzucenia dziecka przez matkę. W ustępie 3 art. 17c ustawy wskazano okresy przysługiwania świadczenia rodzicielskiego, które w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie, tak jak w przedmiotowej sprawie, wynosi 52 tygodnie (art. 17c ust. 3 pkt 1). W przypadku matki dziecka świadczenie rodzicielskie przysługuje od dnia porodu (ust. 4 pkt 1). Świadczenie rodzicielskie – zgodnie z art. 17c ust. 5 ustawy - przysługuje w wysokości [...] zł miesięcznie, z uwzględnieniem ust. 6. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 17c ust. 8 ustawy, osobie uprawnionej do świadczenia rodzicielskiego przysługuje: 1) w tym samym czasie jedno świadczenie rodzicielskie bez względu na liczbę wychowywanych dzieci; 2) jedno świadczenie rodzicielskie w związku z wychowywaniem tego samego dziecka. Oznacza to, że nawet w sytuacji opieki osoby uprawnionej nad więcej niż jednym urodzonym dzieckiem (nawet gdy w trakcie jednego porodu urodzono dwoje i więcej dzieci), przysługuje wyłącznie jedno świadczenie rodzicielskie, do tego w tym samym czasie. Ponadto dostrzega się niepodzielność uprawnienia z uwagi na przypisanie jednego świadczenia do tego samego dziecka. Ustawa w art. 17c ust. 9 wymienia natomiast przypadki, w których świadczenie rodzicielskie nie przysługuje wskazując, że taka sytuacja ma miejsce m.in., gdy w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (art. 17c ust. 9 pkt 4 ustawy). Przepis ten zatem wyłącza prawo do świadczenia rodzicielskiego w przypadku, gdy uprzednio w stosunku do tego samego dziecka zostało już ustalone prawo do innego świadczenia rodzinnego, m.in. w sytuacji ustalenia w związku z opieką nad tym samym dzieckiem świadczenia pielęgnacyjnego. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie występuje, bowiem skarżąca ubiega się o świadczenie rodzicielskie w związku z urodzeniem córki K. B., natomiast świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane na syna K. B.. Nie zaistniała zatem sytuacja wychowywania tego samego dziecka i opieki nad tym samym dzieckiem, tak jak stanowi powyższy przepis. Świadczenie rodzicielskie jest pomocą przysługującą w zamian świadczenia macierzyńskiego dla osób, które nie mogą skorzystać ze tego typu świadczenia. W żadnym przepisie ustawodawca nie wprowadził ograniczenia uprawnień do świadczenia rodzicielskiego w przypadku zbiegu z uprawnieniami do innych świadczeń przysługujących na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku różnych dzieci. Za całkowicie nieprawidłowe należy więc uznać takie właśnie stanowisko organów, które zostało zaprezentowane w kontrolowanych decyzjach, a wywiedzione na podstawie dokonanej wykładni art. 27 ust. 5 ustawy. Przepis ten stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. W ocenie Sądu dokonując wykładni przepisu art. 27 ust. 5 ustawy należy zwrócić uwagę na to, że celem tego uregulowania jest w istocie ustanowienie - dla osób uprawnionych do otrzymywania co najmniej dwu z wymienionych w ust. 5 świadczeń – prawa do wyboru jednego z tych świadczeń, tego które uprawniony zamierza otrzymywać. Przy czym "zbieg uprawnień", o którym mowa w ww. przepisie należy rozumieć jako sytuację, w której ta sama osoba jest uprawniona równocześnie do co najmniej dwu wskazanych tam świadczeń, przysługujących na tego samego podopiecznego (np. dziecko). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się uwagę, że "wskazany w art. 27 ust. 5 ustawie zbieg uprawnień do określonych w nim świadczeń ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie, jak i osoby wymagającej opieki. Innymi słowy przytoczony wyżej przepis art. 27 ust. 5 ustawy dotyczy prawa do przyznania jednego ze świadczeń rodzinnych na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej w sytuacji wychowania lub opieki nad tym samym dzieckiem, a nie dotyczy przypadku, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień z tytułu wychowywania lub opieki nad różnymi dziećmi. Nie można bowiem przyjąć, że z punktu widzenia normy zawartej w art. 27 ust. 5 ustawy, istotne jest wyłącznie to, czy osoba uprawniona pobiera jedno ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, a bez znaczenia pozostaje okoliczność nad kim sprawowana jest opieka lub wychowanie. Komentowany przepis stanowi bowiem o zbiegu uprawnień, które nie mogą być rozpatrywane bez badania przesłanek uprawnień w przypadku świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, które są uprawnieniami przyznawanymi w stosunku do sprawowania opieki nad konkretnym podmiotem" (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 sierpnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 158/16, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - publ. CBOSA). Innymi słowy, świadczenie rodzicielskie i świadczenie pielęgnacyjne są uprawnieniami przyznawanymi w stosunku do sprawowania opieki nad konkretnym podmiotem, a zatem wyłączenie wynikające z art. 27 ustawy ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy dochodzi do zbiegu uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę, jak i podopiecznego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Bd 617/16, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 października 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 573/16, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - publ. CBOSA). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje stanowisko wyrażone w powołanych orzeczeniach. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zaskarżone decyzje zostały wydane w oparciu o błędną wykładnię prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 ustawy, co obliguje Sąd do uchylenia decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ w związku z art. 135 p.p.s.a. Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji rozpozna wniosek skarżącej z dnia 15 czerwca 2016 r. o przyznanie świadczenia rodzicielskiego, będąc jednocześnie - stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. – związany oceną prawną wyrażoną przez Sąd, a w szczególności dokonaną przez Sąd wykładnią przepisu art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.