II SA/Po 873/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Maria Kwiecińska Protokolant St. sekretarz sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2011 r. sprawy ze skargi M. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] listopada 2010 r. Nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję , II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ W.Batorowicz /-/ A.Łaskarzewska /-/ M.Kwiecińska Decyzją z dnia [...]2010r. Prezydent Miasta K. odmówił przyznania M. A. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na córkę W. P. na okres od [...]11.2010r. do [...]10.2011r., natomiast przyznał zasiłek rodzinny na W. P. w wysokości [...] zł miesięcznie za okres od [...]11.2010r. do [...]10.2010r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w miesiącu wrześniu 2011r. w wysokości 100 zł. Z uzasadnienia decyzji, w części odmawiającej przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, wynikało, że odmowa nastąpiła na podstawie art. 11 a ust. 1-3 w zw. z art. 3 pkt.17 a ustawy z dnia 28.11. 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 139 z 2006r., poz. 992 ze zm.) z tego powodu, że według ustaleń organu Sąd Rejonowy w K. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich, we wyroku z dnia [...]01.2010r. sygn. akt [...] zobowiązał jednego z rodziców - matkę - do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka, nie zobowiązał natomiast drugiego z rodziców - ojca - do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka. Odwołanie od decyzji w części odmawiającej przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka wniosła M. A. wyjaśniając, że we wyroku z dnia [...]01.2010r została zobowiązana do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania córki W. P., natomiast Sąd zwolnił ojca S. P. od ponoszenia kosztów utrzymania córki z powodu ponoszenia przez niego całkowitych kosztów utrzymania drugiego wspólnego dziecka H. P. Decyzją z dnia [...]11.2010r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ podał, że odmowa przyznania dodatku była uzasadniona tym, że odwołująca nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt. 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazany przepis przewiduje, że osobą samotnie wychowującą dziecko nie jest osoba rozwiedziona, która wychowuje co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Zdaniem organu w sprawie niniejszej spełniona została przesłanka wspólnego wychowania dziecka przez oboje rodziców, co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...]09.2010r., w którym dokonując wykładni wyroku z dnia [...]01.2010r. przesądzono, że każde z rodziców zobowiązało się do wychowywania wspólnych dzieci. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła M. A. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania wnioskowanego dodatku do zasiłku. Skarżąca podała, że zaskarżona decyzja oparta została na błędnym założeniu, że skarżąca jest osobą rozwiedzioną co jest nieprawdą, nigdy bowiem nie była zamężna. Jest więc osobą samotną w rozumieniu przepisów prawa. Zdaniem skarżącej również orzeczenie organu I Instancji bezpodstawnie odmówiło dodatku do zasiłku przyjmując, że nie zostały zasądzone alimenty od ojca. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie wniosło o jej oddalenie powołując argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjne w Poznaniu zważył co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Analiza zaskarżonej decyzji sprowadza się do oceny czy prawidłowo zastosowano przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w części ustalającej prawo do dodatku do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. W myśl art. 3 pkt 17a za osobę samotnie wychowującą dziecko uważa się pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Organ drugiej instancji przyjął, że skarżąca jest osobą rozwiedzioną i dokonał ustalenia, że skarżąca wspólnie z ojcem dziecka wychowuje małoletnią W. P., co wynika z treści postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...]09.2010r. Tymczasem według twierdzeń skarżącej zawartych w skardze jest ona panną a nie osobą rozwiedzioną. W aktach administracyjnych zarówno pierwszej jak i drugiej instancji brak jest ustaleń co do stanu cywilnego wnioskodawczyni. Tym samym organy naruszyły reguły postępowania administracyjnego objęte przepisami art. 7, 77§ 1, 80 kpa nakazujące zebranie i ocenę materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Gdyby okazało się, że wnioskodawczyni jest panną ( okoliczność ta wynika ze sprawy o sygn. IISA/Po 632/10 znanej sądowi z urzędu) należałoby przyjąć, że jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, zastosowanie miałby art. 11 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który przewiduje taki dodatek, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców, ponieważ powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Wskazany przepis wymaga dokonania wykładni. Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka bez wątpienia przysługuje wówczas, gdy sąd rodzinny w orzeczeniu swym władczo wypowiada się, że żądanie ustalenia świadczenia alimentacyjnego od rodzica, który nie utrzymuje dziecka nie jest usprawiedliwione. Ta okoliczność jest wystarczająca do stwierdzenia, iż środki utrzymania czerpane przez rodzica faktycznie utrzymującego dziecko nie zostaną zwiększone i jeśli okażą się dostatecznie niskie – spowodują przyznanie dochodzonego dodatku. Dla uzyskania prawa do omawianego dodatku istotne jest bowiem to, że wyczerpano drogę prawną pozwalającą na poprawę sytuacji bytowej rodziny tworzonej przez osobę samotnie wychowującą dziecko. Mając na względzie zarówno obowiązek prokonstytucyjnej wykładni przepisów, zwłaszcza tych, które mają na celu pomoc rodzinom niepełnym, jak również regułę ścisłej interpretacji wyjątków od zasady, która przyznaje dodatek osobom samotnie wychowującym dziecko, które spełniają kryterium dochodowe pojęcie "oddalenia powództwa alimentacyjnego" powinno się rozumieć szeroko. Wyjaśnić trzeba, że istotą obowiązku alimentacyjnego jest dostarczanie środków utrzymania uprawnionemu. Realizacja roszczenia odpowiadającego obowiązkowi zależy od spełnienia ustawowych warunków. Orzeczenie sądu o oddaleniu powództwa alimentacyjnego zapada w szczególności wówczas, gdy sąd dojdzie do przekonania, że nie zachodzą przesłanki realizacji roszczenia alimentacyjnego, np. dłużnik nie ma możliwości zarobkowych i majątkowych. Braku możliwości uzyskania alimentów od drugiego z rodziców nie można wykazywać za pomocą środków dowodowych. Musi on być potwierdzony orzeczeniem sądu. Należy jednak wziąć pod uwagę, że obowiązek alimentacyjny, który został na dłużnika nałożony orzeczeniem zasądzającym alimenty może wygasnąć m.in. wówczas, gdy zobowiązany nie będzie w stanie dostarczać alimentów np. wskutek utraty zdolności do pracy, choroby dłużnika, konieczności realizacji obowiązku alimentacyjnego względem dziecka z nowego związku, utrata pracy w konsekwencji zwolnień grupowych itp. Stąd, jak już wyżej stwierdzono, pojęcie "oddalenia powództwa alimentacyjnego" należy interpretować szeroko, a więc uznać za nie każde orzeczenie sądu, z którego wynika brak możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego na rzecz dziecka od jego rodzica, a więc także np. orzeczenie uchylające obowiązek alimentacyjny. Orzeczenie takie zapada w sytuacji, gdy zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, jednak na skutek zmiany sytuacji obowiązek ten uchylono. Obowiązek alimentacyjny wygasa wówczas z dniem wskazanym w orzeczeniu sądu. Za utrwalony pogląd w orzecznictwie należy uznać to, że materialnoprawny skutek orzeczenia uchylającego obowiązek alimentacyjny wobec jednego z rodziców jest taki sam, jak gdyby powództwo o alimenty zostało oddalone, choć rozstrzygnięcie ma inną treść (por. wyrok NSA z 19 grudnia 2007 r., I OSK 345/07, Lex nr 500976). W niniejszej sprawie doszło do uchylenia świadczenia alimentacyjnego należnego od S. P. na rzecz W. P. wskutek ugody zawartej przez skarżącą M. A. z ojcem Wi. Ugoda ta wyniknęła z faktu, iż rodzice podzielili się opieką nad wspólnymi dziećmi. S. P. sprawuje opiekę nad synem H. P., zaś M. A. nad córką W. P. Mając na względzie powyższe rozważania stwierdzić należy, że uchylenie alimentów należnych małoletniej W. P. od jej ojca S. P. wywarło ten skutek co oddalenie powództwa o alimenty. W związku z tym należało przyjąć, że nie ustało uprawnienie M. A. do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Organy orzekające nie miały więc podstaw do odmowy jego przyznania. Skoro zatem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, to jest art. 11 a pkt. 3 w zw. z art. 3 pkt. 17 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, które miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w punkcie I wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ II instancji winien ustalić stan cywilny skarżącej i orzec na podstawie art. 138 kpa w oparciu o wskazane przepisy oraz ich wykładnie dokonaną w niniejszym uzasadnieniu wyroku. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a. /-/ W. Batorowicz /-/ A. Łaskarzewska /-/ M. Kwiecińska