II SA/Po 874/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 grudnia 2013r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...] lutego 2013r. Nr [...] w przedmiocie wznowienia studiów postanawia 1. zwolnić J. L. od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, 2. ustanowić dla J. L. radcę prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych, 3. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. /-/ K.Witkowicz-Grochowska Skarżący J. L. w dniu 1 października 2013r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata. W uzasadnieniu wniosku o prawom pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący argumentował, że jest osobą niepełnosprawną, pobiera zasiłek socjalny w wysokości [...] zł miesięcznie z pomocy społecznej. Nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych oraz profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Podał, że płaci czynsz za mieszkanie w wysokości [...] zł miesięcznie, około [...] zł za leki, resztę przeznacza na odzież i wyżywienie. Oświadczył, że samodzielnie prowadzi swoje gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku nieruchomego, wartościowych ruchomości, czy oszczędności. Skarżący dołączył kserokopie orzeczenia o niepełnosprawności, zaświadczenia z 13 stycznia 2011r. o wysokości uzyskiwanej pomocy materialnej oraz umowy najmu mieszkania z 31 grudnia 2006r. Zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest obowiązek ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm. - dalej "p.p.s.a."). Wniosek o prawo pomocy można wnieść w każdym czasie i obejmuje on koszty sądowe aktualne na dzień wniesienia wniosku oraz na przyszłość (art. 243 §1 p.p.s.a.). Zatem w niniejszej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie obejmuje już wpisu od skargi, gdyż w tym zakresie postępowanie zostało zakończone odrzuceniem skargi z uwagi na brak uiszczenia wpisu. Wniosek o zwolnienie od kosztów obejmuje zatem przyszłe koszty sądowe, których obowiązek poniesienia powstanie na dalszym etapie niniejszego postępowania. Zwrócić przy tym należy uwagę, iż w świetle przepisów art. 243 § 1 p.p.s.a. wniosek złożony po upływie terminu do uiszczenia opłaty sądowej, z uwagi na swą bezskuteczność, nie może mieć wpływu na istnienie obowiązku w zakresie uiszczenia tej opłaty. Zgodnie bowiem z orzecznictwem sądowym, wezwanie do uiszczenia opłaty sądowej traci aktualność, jedynie wtedy, gdy strona po doręczeniu jej tego wezwania, ale przed upływem 7-dniowego terminu do uiszczenia tej opłaty sądowej, złoży wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (zob. postanowienie NSA z dnia 26 kwietnia 2005 r., sygn. akt II FZ 125/05, opubl.: ONSAiWSA 2006 r. nr 1 poz. 12). Warunkiem zaistnienia skutku, o jakim mowa powyżej, jest zatem złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w terminie otwartym do uiszczenia tej opłaty sądowej. Tym samym wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest skuteczny od chwili jego wniesienia, tj. obejmuje opłaty i wydatki, co do których termin na ich uiszczenie jest otwarty na dzień złożenia wniosku, nie obejmuje natomiast zwolnienia od kosztów, do których uiszczenia strona obowiązana jest przed jego złożeniem (postanowienie NSA z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. FZ 125/04, postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., II FSK 1658/06, Lex nr 471036). Po upływie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, niemożliwe jest zwolnienie strony z obowiązku jej poniesienia, a złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy może odnosić skutek jedynie na dalszy etap postępowania sądowego. Zwolnienie od kosztów sądowych, wpisu od skargi, nie ma bowiem mocy wstecznej (P. Gołaszewski [w:] Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Komentarz pod redakcją prof. R. Hausera i prof. M.Wierzbowskiego, 2. wydanie, Warszawa 2013 r., s. 865 i powołane tamże orzeczenia sądowe). Wobec powyższego, w niniejszej sprawie przyznanie prawa pomocy skarżącemu należy rozpoznać w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych poza wpisem od skargi oraz o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy skarżący wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Ciężar wykazania zasadności wniosku spoczywa, zatem na wnioskodawcy ubiegającym się o prawo pomocy. Owe wykazanie polega w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że nie dysponuje środkami, które mógłby przeznaczyć na uiszczenie kosztów postępowania w części. Z przedłożonego oświadczenia o stanie majątkowym, finansowym i dochodach wynika, że sytuacja wnioskodawcy pozwala na przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Utrzymuje się jedynie z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego. Uzyskiwane dochody w całości przeznaczone są na poniesienie koniecznych i niezbędnych kosztów bieżącego utrzymania. Wnioskodawca nie ma także majątku, z którego mógłby czerpać dodatkowe dochody. Wobec powyższego przyjąć należy, że aktualnie skarżący nie ma środków na pokrycie pozostałych kosztów sądowych oraz wolnorynkowego wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika w niniejszej sprawie. Również z powodu stanu zdrowia odgraniczone są jego możliwości zarobkowania. Wnioskodawca złożył także wniosek o ustanowienie adwokata i radcy prawnego. W pierwszej kolejności należy wskazać, że z treści przepisu art. 246 §3 p.p.s.a. nie można wnioskować, że dopuszczalne jest ustanawianie więcej niż jednego pełnomocnika z urzędu do reprezentowania wnioskodawczyni w danej sprawie. Wniosek taki wydaje się racjonalny z punktu widzenia szeroko rozumianej gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, zasad ekonomii procesowej, w tym treści art. 200 p.p.s.a. przewidującego zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, czy art. 205 p.p.s.a. określającego, że do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się wynagrodzenie i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego. Oddalić należy więc wniosek o przyznanie więcej niż jednego pełnomocnika z urzędu. Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. /-/ K.Witkowicz-Grochowska