II SA/Po 875/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Dyrektora [...] Służby Więziennej w [...] z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] (znak: [...]) w przedmiocie zwolnienia ze służby; oddala skargę Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., 138, [...] Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej (zwany dalej "Dyrektorem Okręgowym"), po rozpoznaniu odwołania P. G., utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] (zwanego dalej "Dyrektorem Aresztu") z dnia [...] czerwca 2019 r., [...] w przedmiocie zwolnienia odwołującego się ze służby w związku z nieobecnością w służbie spowodowaną chorobą trwającą nieprzerwanie przez okres 12 miesięcy. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach. Pismem wewnętrznym z dnia [...] maja 2019 r. Kierownik Działku Kadr i Płac Aresztu Śledczego w [...] – powołując się na art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (obecnie tekst jednolity Dz. U. 2019 r., poz. 1427 ze zm. – uw. Sądu, dalej "u.S.W.") – zwrócił się do Dyrektora Aresztu o wszczęcie wobec strażnika działku ochrony Aresztu Śledczego w [...] P. G. postępowania w kierunku jego zwolnienia ze służby (k. 1-7 akt administracyjnych). Zaznaczono, że w dniach od [...] września 2016 r. do [...] maja 2019 r. funkcjonariusz przebywał na zwolnieniu lekarskim [...] dni. Kierownik Działku Kadr i Płac odnotował, że pomiędzy zwolnieniami występują przerwy i można zauważyć, iż funkcjonariusz zmierza do uniknięcia możliwości zwolnienia go w trybie art. 96 ust. 2 pkt 6 u.S.W. Wskazał także, że choć przerwy usprawiedliwionej nieobecności występują, to z reguły nie prowadziło to do podjęcia służby. Powrót do pracy wymagał otrzymania zaświadczenia o zdolności do służby albo skierowania na komisję lekarską. Przed podjęciem służby (było to możliwe, gdyż zdolność do służby w niektórych przypadkach stwierdzano – np. [...] stycznia 2017 r. i [...] maja 2017 r. – uw. Sądu) P. G. ponownie przedstawiał zwolnienia lekarskie. Pismem z dnia [...] maja 2019 r., [...] Dyrektor Aresztu, działając na podstawie art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej "K.p.a."), powiadomił P. G. o wszczęciu wobec niego postępowania w sprawie zwolnienia ze służby (k. 8 akt administracyjnych). Kolejnym pismem z tego samego dnia pouczono także zainteresowanego o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji (k. 9 akt administracyjnych). Dnia [...] czerwca 2019 r. P. G. zapoznał się z aktami sprawy, wystąpił o wydanie kopii dokumentacji, jednak nie żądał uzupełnienia materiału dowodowego (k. 16-17 akt administracyjnych). Decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., [...] Dyrektor Aresztu, działając na podstawie art. 31 ust. 1, art. 96 ust. 2 pkt 6, art. 217, art. 218 ust. 1 pkt 1 i art. 218 ust. 3 u.S.W., zwolnił P. G. z dniem [...] czerwca 2019 r. ze służby. Wyjaśnił, że funkcjonariusz przebywał na zwolnieniu lekarskim łącznie [...] dni od [...] września 2016 r. do [...] maja 2019 r. Podkreślił, że mimo przerw w zwolnieniach P. G., w trakcie tych przerw, nie podejmował służby, gdyż konieczne było kierowanie go na badania lekarskie medycyny pracy (art. 229 § 2 i 4 Kodeksu pracy). Odnosząc się do kwestii prawnych Dyrektor Aresztu wskazał, że zgodnie z art. 96 ust. 2 pkt 6 u.S.W. funkcjonariusza można zwolnić ze służby w przypadku nieobecności w służbie spowodowanej chorobą, trwającej nieprzerwanie przez okres 12 miesięcy. Zdaniem organu przepis ten odnosić należy do stanu zdrowia funkcjonariusza, a nie do faktu przedłożenia zwolnienia lekarskiego. Samo stawienie się w jednostce funkcjonariusza po długotrwałym "chorobowym" i skierowanie na obligatoryjne badania lekarza medycyny pracy (to jest dopóki funkcjonariusz nie uzyska zaświadczenia lekarskiego o ustaniu przyczyny zaprzestania służby z powodu choroby – uw. Sądu), nie stanowi przerwania biegu okresu z art. 96 ust. 2 pkt 6 art. 96 ust. 2 pkt 6 u.S.W. Dyrektor Aresztu na potwierdzenie powyższego stanowiska przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych wskazujące, że do przerwania okresu nieobecności w służbie z powodu choroby konieczne jest faktyczne podjęcie służby, a więc nie tylko przerwanie zwolnienia lekarskiego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 24 lutego 2010 r. I OSK 1188/09, orzeczenia.nsa.gov.pl). W dalszej części organ uwypuklił także fakt, że długotrwała nieobecność w służbie P. G. powoduje dezorganizację jednostki organizacyjnej i wiąże się z obciążeniem obowiązkami innych funkcjonariuszy. Od decyzji Dyrektora Aresztu śledczego P. G. złożył odwołanie domagając się jej uchylenia. Zrzucił naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i 80 K.p.a., a także art. 61 § 1 i art. 105 K.p.a. w zw. z art. 96 ust. 2 pkt 6 u.S.W. Akcentował, że wbrew ustaleniom organu przed upływem 12 miesięcy nieobecności zgłosił się do służby. Taki stan rzeczy miał miejsce zwłaszcza, gdy wszczynano postępowanie ([...] maja 2019 r.). Odwołujący się podkreślił, że nie wystąpiła przesłanka z art. 96 ust. 2 pkt 6 u.S.W. pozwalająca na zwolnienie go ze służby. W uzasadnieniu odwołania P. G. przypomniał, że podjął służbę w dniach [...] marca i [...] kwietnia 2019 r. W te dni pełnił ją w godzinach od 7-15 na stanowiskach [...] i [...]. Są to fakty udokumentowane książką rozkładu służby, książką wydania kluczy specjalnych oraz oddziałową książką ruchu, w których znajdują się podpisy pobrane od osadzonych z oddziałów pawilonu [...]. Zdaniem P. G. należy więc stwierdzić, że wykonywał on czynności służbowe na zajmowanym stanowisku. W jego ocenie nieuprawnione jest więc twierdzenie, jakoby miało nie dojść do przerwania biegu terminu z art. 96 ust. 2 pkt 6 u.S.W. Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., 138, [...] Dyrektor Okręgowy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 104 K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję (k. 33-34 akt administracyjnych). Organ odwoławczy co do zasady podzielił stanowisko Dyrektora Aresztu, natomiast odnosząc się do argumentów P. G. zaznaczył, że nie jest kwestionowany fakt podjęcia przez niego służby w dniach [...] marca i [...] kwietnia 2019 r. Dyrektor Okręgowy zauważył zarazem, że zarazem bezspornym jest też fakt, iż od dnia [...] września 2016 r. do dnia [...] lutego 2019 r. funkcjonariusz pozostawał ciągle nieobecny w służbie, co było spowodowane chorobą. Okres nieprzerwanego nieświadczenia pracy trwał łącznie 29 miesięcy, co jest nawet wielokrotnością okresu z art. 96 ust. 2 pkt 6 u.S.W. Dyrektor Okręgowy dodał także, że tak długa nieobecność P. G. w jednostce generowała znaczne obciążenie dla innych funkcjonariuszy, także w zakresie wymiaru ich pracy. Osoba zatrudniona w Służbie Więziennej powinna być dyspozycyjna, co jest wyartykułowane w przepisach pragmatyki służbowej. Zwolniony P. G. nie były dyspozycyjny w wymiarze rażącym, a do tego korzystał przez lata z 80 % uposażenia i nie świadczył pracy. Organ nadmienił ubocznie, że funkcjonariusz, poza nadużywaniem zwolnień, prezentował wątpliwą etycznie postawę (lekceważąco odnosił się do innych funkcjonariuszy, nie odbierał korespondencji i przeciągał prowadzenie czynności). W skardze P. G. powtórzył zarzuty odwołania i argumentację domagając się uchylenia decyzji obu instancji i zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Okręgowy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W trakcie rozprawy sądowej, która odbyła się [...] stycznia 2020 r., pełnomocnik organu zaznaczyła, że także do samego dnia zwolnienia ze służby P. G. korzystał ze zwolnienia lekarskiego, co świadczy o jego planowym działaniu z nadużyciem prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W niniejszej sprawie spór między P. G. a organami Służby Więziennej sprowadza się do wąskiego zagadnienia mającego wymiar po części faktyczny i prawny. Wyrazić można je w formie pytania: czy można uznać, że w okresie zatrudnienia w Areszcie Śledczym w [...] skarżący pozostawał w sposób ciągły (nieprzerwanie przez okres 12 miesięcy) nieobecny w służbie z powodu choroby w rozumieniu art. 96 ust. 2 pkt 6 u.S.W.? Ziszczenie się stanu faktycznego opisanego wyżej upoważnia przełożonego funkcjonariusza Służby Więziennej (art. 32, art. 217, art. 218 ust. 1 pkt 1 u.S.W.) do wydania decyzji o zwolnieniu tego funkcjonariusza ze służby na podstawie art. 96 ust. 2 pkt 6 u.S.W. P. G. konsekwentnie (w odwołaniu i w skardze) zaznacza, że podjął służbę aktywnie w dniach [...] marca i [...] kwietnia 2019 r. i że wobec tego nie można uznać, iż zachodzi przesłanka z art. 96 ust. 2 pkt 6 u.S.W. Organ z kolei nie przeczy, że funkcjonariusz przez wymienione dwa pojedyncze dni pełnił służbę, jednak akcentuje, że funkcjonariusz chociażby w okresie od [...] września 2016 r. do [...] lutego 2019 r. pozostawał nieobecny w służbie z powodu choroby, a więc nieobecność ciągła trwała przez wówczas aż 29 miesięcy. To z kolei upoważniło przełożonego do zastosowania art. 96 ust. 2 pkt 6 u.S.W. W ocenie Sądu okoliczności stanu faktycznego sprawy nakazują uznać stanowisko organów obu instancji za trafne. W oparciu przedstawione Sądowi akta administracyjne nie sposób zaprzeczyć, że w dniach od [...] września 2016 r. do [...] lutego 2019 r. P. G. będąc zatrudnionym (w stosunku służbowym), na skutek korzystania z kolejnych zwolnień lekarskich, nie pełnił ani jednego dnia czynnej służby. Jak zostało już wyżej sygnalizowane, pomiędzy zwolnieniami lekarskimi następowały przerwy, jednak ze względu na uwarunkowania pracy (art. 229 § 2 i 4 Kodeksu pracy) powrót do aktywnych czynności strażnika działu ochrony Aresztu Śledczego wymagał po dłuższych okresach choroby poddania zainteresowanego kontrolnemu badaniu lekarskiemu, a w niektórych przypadkach oceny jego stanu zdrowia przez komisję lekarską. W opisywanym okresie (w dniach od [...] września 2016 r. do [...] lutego 2019 r.) za każdym razem zanim doszło faktycznie do aktywnego podjęcia służby, funkcjonariusz przedstawiał kolejne zwolnienie lekarskie. Ostatecznie więc służby przez 29 miesięcy w ogóle aktywnie nie pełnił. W kontekście przedstawionych przyczyn organy miały zatem podstawę, aby przyjąć, że ziściła się przesłanka fakultatywnego zwolnienia P. G. na podstawie art. 96 ust. 2 pkt 6 u.S.W., gdyż jego nieobecności w służbie spowodowana chorobą trwała znacząco ponad 12 miesięcy (sumarycznie 29 miesięcy). Powyższa konkluzję należy uzupełnić o dwie uwagi. Po pierwsze, Sąd nie miał wątpliwości, że bieg terminu z art. 96 ust. 2 pkt 6 u.S.W. nie został przerwany w przypadkach, gdy przerwane zostały kolejne zwolnienia lekarskie, jako że samo to nie otwiera automatycznie obowiązku (i uprawnienia) funkcjonariusza Służby Więziennej do podjęcia aktywnej służby. W dniach od [...] września 2016 r. do [...] lutego 2019 r. zwolnienia lekarskie nie obejmowały niektórych dni, ale w tym to czasie – co nie jest przedmiotem sporu – skarżący nie pełnił służby, gdyż jej podjęcie wymagało zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego zdolność do odbywania służby. Następnie, zanim spełnione były warunki do powrotu P. G. do pracy, tenże przedstawiał kolejne zwolnienia lekarskie. W tym miejscu należy przypomnieć, że powyższe stanowisko – iż nie tylko przerwanie zwolnienia lekarskiego, ale także spełnienie warunków pełnienia i podjęcie aktywnej służby jest niezbędne do przerwania biegu terminu z art. 96 ust. 2 pkt 6 u.S.W. – znajduje umocowanie w art. 117 u.S.W., § 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 sierpnia 2010 r. w sprawie stosowania do funkcjonariuszy Służby Więziennej przepisów kodeksu pracy w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r., poz. 1168) oraz art. 229 § 2 i § 4 Kodeksu pracy. Według art. 229 § 2 Kodeksu pracy, w przypadku niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni spowodowanej chorobą pracownik podlega kontrolnym badaniom lekarskim w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy. Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku (art. 229 § 4 Kodeksu pracy). Przełożony funkcjonariusza w takiej sytuacji byłby zatem zobligowany do skierowania skarżącego na badania lekarskie, a więc musiał zlecić kontrolę jego stanu zdrowia. Innymi słowy, należy przyjąć, że funkcjonariusz przebywający na zwolnieniu lekarskim jest "nieobecny w służbie z powodu choroby" (w rozumieniu art. 96 ust. 2 pkt 6 u.S.W.) tak długo, jak długo nie zakończy zwolnienia, przejdzie badań dopuszczających i aktywnie nie przystąpi do czynności służbowych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2010 r., I OSK 1188/09, orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak zaznaczono, w okresie w dniach od [...] września 2016 r. do [...] lutego 2019 r. P. G. był nieobecny w służbie przez 29 miesięcy. Drugą kwestią, na którą należy zwrócić uwagę jest fakt, że Dyrektor Aresztu wszczął postępowanie w kierunku zwolnienia P. G. ze służby [...] maja 2019 r., po tym – co odnotowano w skardze – jak przez dwa pojedyncze dni ([...] marca i [...] kwietnia 2019 r.) skarżący służbę podejmował. Rodzi się zatem pytanie, czy w takich przypadkach mogło to stanowić przeszkodę do zastosowania art. 96 ust. 2 pkt 6 u.S.W. W ocenie Sądu co do zasady fakt, że funkcjonariusz Służby Więziennej, w stosunku do którego ziściła się przesłanka z art. 96 ust. 2 pkt 6 u.S.W., aktywnie podejmuje służbę zanim wszczęte zostanie postępowanie w kierunku jego zwolnienia, może powoływać się na fakultatywny charakter zwolnienia (art. 96 ust. 2 ab initio) i wywodzić, że potrzeba zwolnienia ustąpiła. W niniejszej sprawie Sąd, podobnie jak organy, nie znalazł podstaw, dla których – po tym jak obiektywnie P. G. w dniach od [...] września 2016 r. do [...] lutego 2019 r. pozostawał nieobecny w służbie przez 29 miesięcy – należałoby odstąpić od jego zwolnienia. Skarżący "pojawił się" w służbie przez zaledwie dwa pojedyncze dni, aż do momentu zwolnienia nadal realnie nie świadczył pracy, co potwierdza potrzebę rozwiązania z nim stosunku służbowego. Przekonujące są wywody organów obu instancji, że jest zdecydowanie niepożądanym, aby przez bardzo długi czas funkcjonariusz w służbie zajmował stanowisko w jednostce, pobierał wynagrodzenie, a przy tym nie realizował przypisanych mu czynności, obciążając przez to pozostałych funkcjonariuszy. Uporządkowaniu takiego stanu rzeczy służy właśnie art. 96 ust. 2 pkt 6 u.S.W. Podkreślić należy, że Służba Więzienna, tak jak inne służby mundurowe, realizują w trybie ciągłym odpowiedzialne i zorganizowane zadania Państwa. Muszą wobec tego w dłuższej perspektywie opierać się na kadrach dyspozycyjnych. Przepisy, takie jak wymieniony powyżej, dają i tak funkcjonariuszom szeroką ochronę przed zwolnieniem, a nadto pozwalają na indywidualną ocenę każdego przypadku (zwolnienie fakultatywne). Racjonalne podejście do ochrony trwałości stosunku służbowego prowadzi do wniosku, że ochrona ta ma jednak pewne granice. W przypadku P. G., tenże był nieobecny w jednostce przez 29 miesięcy, a następnie przystąpił do służby na dwa pojedyncze dni. W trakcie postępowania o zwolnienie i do zwolnienia nadal w służbie był nieobecny. W ocenie Sądu czasowe przesłanki zwolnienia z art. 96 ust. 2 pkt 6 u.S.W. w stosunku do P. G. ziściły się, a zarazem okoliczności sprawy nie skłaniają ku temu, aby organy miały podstawy do odstąpienia od przyznanego im fakultatywnego uprawnienia do rozwiązania stosunku służbowego (mogło by to mieć miejsce, gdyby na przykład skarżący powrócił do regularnej służby, co jednak nie nastąpiło). Z tych wszystkich przyczyn Sąd – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – oddalił skargę.