II SA/Po 876/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 kwietnia 2011r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi P. J. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2010r. Nr [...] w przedmiocie kary za nieprawidłowości dotyczące budowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący P. J. w skardze kasacyjnej złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając go twierdzeniem o trudnej sytuacji materialnej. W dołączonym formularzu PPF wskazał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości z uwagi na niskie dochody. W części wniosku dotyczącej majątku wskazał, że nie posiada żadnych nieruchomości w postaci domu, gospodarstwa rolnego. Podał, że ma mieszkanie czynszowe o powierzchni [...] m². Nadto wnioskodawca oświadczył, że nie ma żadnych zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. W rubryce dotyczącej dochodów podał, że otrzymuje rentę chorobową w wysokości [...] zł miesięcznie oraz dochody z tytułu okazjonalnych umów zlecenia w wysokości około [...] zł – [...] zł, zatem łączny miesięczny dochód oszacował na kwotę [...] zł – [...]zł. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF budził wątpliwości, był niepełny, nie przedstawiał całościowej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej wnioskodawcy wezwano go, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 513, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Zobowiązano wnioskodawcę przede wszystkim do przedłożenia spisu średnich miesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, kopii odpisów zeznań podatkowych PIT wnioskodawcy i osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami. Nadto zwrócono się o przedłożenie, dotyczących wnioskodawcy i domowników, wyciągów z rachunków bankowych, oświadczenia o posiadanych pojazdach mechanicznych podlegających rejestracji, wykazu nieruchomości wraz z określeniem sposobu ich zagospodarowania. W odpowiedzi pełnomocnik wnioskodawcy z wyboru przedłożyła jego oświadczenie oraz kserokopie PIT-40 za 2009r. i 2010. Wnioskodawca oświadczył, że jego średnie miesięczne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą [...] zł, jest to kwota, którą przekazuje matce na utrzymanie lokalu, w którym wspólnie z nią mieszka, ale nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Następnie podał, że większość czasu spędza u córki poza K., z żoną jest w separacji od 2004r., nie mieszka z nią i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Oświadczył, że nie przedłożył rozliczeń rocznych innych osób, gdyż nie ma domowników, w którymi prowadziłby wspólne gospodarstwo domowe. Nadto podał, że nie posiada rachunków bankowych, ani kart kredytowych. Rachunek osobisty został otwarty z dniu 28 lutego 2011r., ale jeszcze nie funkcjonuje. Nie posiada także żadnych pojazdów mechanicznych. W zakresie nieruchomości wskazał, że posiada łąkę o powierzchni [...] ha, na której nie wykonuje żadnych prac, nie użytkuje jej, ani nie oddał w dzierżawę innym osobom. Z kopii PIT-40 za 2010r. wynika, że w tym roku uzyskał dochód w wysokości [...] zł, a z PIT-40 za 2009r. wynika, że uzyskał dochód w wysokości [...] zł. Kolejny raz w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a. zwrócono się do wnioskodawcy z wezwaniem do uzupełnienia oświadczenia majątkowego poprzez przedłożenie spisu robót budowlanych od 2008r. oraz zakupionych materiałów, udokumentowanie wysokości kosztów poniesionych w związku z prowadzoną inwestycją oraz udokumentowanie źródła pochodzenia środków finansowych na pokrycie kosztów prowadzonej inwestycji budowlanej. W odpowiedzi wnioskodawca oświadczył, że od 2006r. działka została przekazana w formie darowizny córce. Wnioskodawca pozostaje tylko inwestorem formalnym. Faktycznym inwestorem ponoszącym nakłady inwestycyjne jest córka i jej firma. Dodał, że nawet gdyby ponosił nakłady na budowę, to jako osoba fizyczna budująca systemem gospodarczym, nie był zobowiązany do prowadzenia rozliczenia inwestycji, zatem nie byłby w stanie spełnić nieuzasadnionego żądania sądu. Wnioskodawca dołączył kopię notarialnej umowy darowizny nieruchomości z dnia 12 kwietnia 2006r., z której wynika, że znajduje się w związku małżeńskim, w którym panuje ustawowa wspólność majątkowa oraz że umów majątkowych małżeńskich nie zawierał. Zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest obowiązek ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.). Taki szczególny przepis to art. 239 pkt 4 p.p.s.a. zgodnie, z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przyznane zostało prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Ciężar wykazania zasadności wniosku spoczywa, zatem na osobie ubiegającej się o prawo pomocy. Owe wykazanie polegać, więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób wiarygodny i przekonywujący, że nie dysponuje żadnymi środkami, które mógłby przeznaczyć na uiszczenie kosztów postępowania, chociażby w części. Oświadczenie majątkowe wnioskodawcy zawarte w formularzu nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o prawo pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym. Oświadczenie wnioskodawcy, mimo dwukrotnego wezwania do jego uzupełnienia, dotyczące sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodów okazało się niewiarygodne w świetle wszystkich okoliczności sprawy. Wątpliwości budzi oświadczenie wnioskodawcy dotyczące stanu majątkowego i dochodów. Z obszernych akt administracyjnych zgromadzonych w niniejszej sprawie wynika, że budowa budynku gospodarczego stanowiącego przedmiot postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego prowadzona była od dnia 20 listopada 2002r do dnia 10 czerwca 2010r. (dowód: Dziennik Budowy nr 399/01, k. 3 akt adm.). Obecnie inwestycja została zakończona i wnioskodawca stara się o uzyskanie decyzji o pozwoleniu na jej użytkowanie. Wnioskodawca od początku prowadzenia inwestycji realnie prowadził prace budowlane, uczestniczył w czynnościach kontrolnych prowadzonych przez organy nadzoru budowlanego (dowód: protokół kontroli obowiązkowej z dnia 15 lipca 2010r. k. 26 akt adm.), występował jako strona w postępowaniu nadzorczo-budowlanym (k. 41 akt adm.), występował z wnioskiem o pozwolenie na użytkowanie obiektu (k. 7, 10 akt adm.), a także uiszczał wymagane w toku postępowania administracyjnego opłaty (k. 13). Córka wnioskodawcy dopiero w drodze umowy darowizny stała się do 12 kwietnia 2006r. właścicielem działki, na której prowadzona była przedmiotowa inwestycja. W toku postępowań administracyjnych dotyczących samowolnej budowy przedmiotowego budynku usługowego wyraźnie wskazano, że wstrzymano roboty budowlane realizowane na przedmiotowej działce przez wnioskodawcę. To na wnioskodawcę jako inwestora nałożono obowiązek wykonania wymienionych czynności, czy uiszczenia opłaty legalizacyjnej (dowód: postanowienie z 7 kwietnia 2008 k. 28 akt adm.). Wobec tego powoływanie się przez wnioskodawcę na fakt bycia inwestorem jedynie formalnym stanowi próbę ominięcia prawa i wynikającego z niego obowiązku ponoszenia przez stronę kosztów sądowych niniejszego postępowania. Skoro, jak twierdzi wnioskodawca, córka i jej firma ponosiła koszty wzniesienia inwestycji, to tym bardziej konsekwentnie może ponieść koszty postępowania sądowego, którego przedmiotem jest pozwolenie na użytkowanie finansowanej przez nią inwestycji. Wątpliwości budzi twierdzenie wnioskodawcy dotyczące jego rzeczywistego miejsca zamieszkania i osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Przesyłki adresowane w toku postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych na adres w K. przy ul. S. odbierane są przez jego matkę (dowód: k. 12, 43, 46, 51, 54). Natomiast przesyłki kierowane do wnioskodawcy, jak i jego córki – K. J. na adres P., odbierane są przez samego wnioskodawcę. Przesyłki adresowane do jego córki wnioskodawca osobiście odbiera podając, że jest domownikiem. Rzeczywiście, więc mieszka pod adresem P. i jedynie na potrzeby niniejszego postępowania twierdzi, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Zmierza bowiem do uniknięcia przedłożenia oświadczenia wnioskodawcy o sytuacji majątkowej i finansowej jego córki. Wnioskodawca tak kształtuje swoją sytuację faktyczną, by uzyskać korzystne dla siebie rozstrzygnięcie. Tymczasem zgodnie z tezą wyrażoną w postanowieniu NSA z dnia 10 marca 2011r. w zakresie, w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym kształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (sygn. akt II FZ 67/11). Nadto należy podkreślić, że strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny, którzy są zobowiązani do jej alimentacji (art. 252 p.p.s.a.). Przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, regulujące stosunki między rodzicami i dziećmi nakładają na rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 k.r.o.). Do obowiązków tych zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji. Wnioskodawca potwierdził, że córka zapewnia mu miejsce zamieszkania oraz pokrywa niezbędne koszty bieżącego utrzymania związane w zakupem żywności. Wobec powyższego w postępowaniu o prawo pomocy, w przedmiocie możliwości uiszczenia kosztów sądowych, ocenie podlega również sytuacja majątkowa jego córki. Stąd wnioskodawca winien poddać się obowiązkowi przedstawienia oświadczenia o jej stanie majątkowym, rodzinnym i dochodach. Wobec powyższego przedłożone oświadczenie budziło istotne wątpliwości co do rzetelności jego sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodów. W konsekwencji brak było podstaw do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy chociażby w części, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska