II SA/Po 877/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 maja 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi I.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2016r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie wyłączenia gruntów rolnych z produkcji postanawia zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. /-/ E. Brychcy Skarżący I. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosek o przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w części oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu (k.60, 60v i 34 akt sąd.). Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu postanowieniem z dnia 22 maja 2017 r. odmówił przyznania prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia referendarz przedstawił stan faktyczny sprawy i wskazał, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Utrzymują się z gospodarstwa rolnego zajmującego się uprawami rolnymi (polowymi) o powierzchni [...] ha, z którego dochód wynosi [...]zł. miesięcznie. Nie opisał tych upraw, nie podał wysokości osiąganych przychodów z produkcji rolnej oraz kosztów jej prowadzenia. Pomimo wezwania nie podał też wysokości otrzymywanych dopłat rolniczych do produkcji rolnej. Podał, że otrzymywane dopłaty są do produkcji rolnej, a nie do opłat sądowych. Podał, że nie dotyczy go składanie zeznań rocznych o wysokości dochodów. Oświadczył, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Oświadczył, że nie posiada żadnych akcji, udziałów i obligacji, ani oszczędności. Miesięczny dochód w całości przeznacza na opłaty i podatki, telefon, środki czystości, odzież, wyżywienie i utrzymanie domu. Skarżący oświadczył, że posiada ciągnik "Ursus" i "New Holland", samochód dostawczy "Peugeot" oraz samochód osobowy "Toyota". Skarżący posiada jedyny rachunek bankowy do obsługi dopłat do produkcji rolnej. Nie przedłożył wyciągów z tego rachunku, nie podał wysokości obrotów na tym rachunku, ani aktualnego salda. Wydatki miesięcznie bilansują się z dochodem i są następujące: opłaty i podatki, utrzymanie domu (gaz, prąd, woda, opał, remonty), telefon, środki czystości, odzież i wyżywienie – razem na dwie osoby – [...]zł. Skarżący nie przedłożył żadnych rachunków, czy faktur na poparcie tych twierdzeń. Uzasadniając rozstrzygnięcie referendarz przyjął, że przepis art. 246 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, ze zm., dalej "P.p.s.a.") wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący). W zakresie częściowym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania skarżącego i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a). Wnioskodawca powinien zatem poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym i uiszczenie chociażby wpisu sądowego jest obiektywnie niemożliwe. W ocenie referendarza oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego, zawarte w treści formularza o prawo pomocy, nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej braku zdolności do poniesienia kosztów postępowania sądowego chociażby w części. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący w istocie nie złożył żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego i majątkowego oraz rodzinnego, a także nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy jego sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać go na uiszczenie chociażby części kosztów sądowych. Udzielona odpowiedź była ogólna, nieprecyzyjna i nie wyjaśniła wątpliwości co do istotnych okoliczności stanu rodzinnego i finansowego skarżącego oraz jego rodziny. Wyjaśnienia wymagał bowiem stan rodziny skarżącego, skoro korespondencję kierowana do skarżącego odbiera dorosły domownik (P. K.) i w związku z tym w jakim zakresie partycypuje w kosztach utrzymania domu. Sytuację finansową skarżącego współtworzy bowiem sytuacja finansowa wszystkich domowników, osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe; dochody i koszty utrzymania wszystkich mieszkańców, chociażby poprzez partycypację w kosztach utrzymania domu. Wyszczególnienia wymagało zatem jakie skarżący i jego rodzina rzeczywiście uzyskuje dochody, czy mają one charakter stały, a w szczególności jakie dokładnie ponosi koszty swojego utrzymania (kwoty). Skarżący uchylił się także od przedstawienia jakiejkolwiek dokumentacji źródłowej na poparcie twierdzeń o jego sytuacji finansowej, w szczególności nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, które najpełniej obrazują wysokość środków jakimi skarżący dysponuje i na co je przeznacza. Struktura obrotów na rachunku bankowym pozwala na dość dokładną ocenę, jaka jest rzeczywista możliwość skarżącego uiszczenia kosztów sądowych chociażby w części. Skarżący uniemożliwił dokonanie takiej merytorycznej oceny. Wobec powyższego opierając się o treść formularza i jego uzupełnienie referendarz przyjął, złożone oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej skarżącego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego i jego rodziny, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W terminowo wniesionym sprzeciwie na powyższe postanowienie referendarza, skarżący domagał się jego uchylenia w całości, uzupełnienia i sprostowania części orzekające zaskarżonego postanowienia, ustanowienia pełnomocnika prawnego z urzędu. Skarżący podkreślał, że zaskarżone postanowienie zawiera błąd formalnoprawny, polegający na braku określenia, że postępowanie dotyczy budowy turbin wiatrowych na terenie Gminy. Ponadto oświadczył, że nie zbadano wnikliwie sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego i nie zauważono, że sytuacja to w 2017r. uległa pogorszeniu we wspólnych dochodach z gospodarstwa, ze względu na chorobę żony. Jednocześnie wniósł o pełnomocnika, gdyż nie ma wykształcenia prawniczego i nie posiada odpowiedniej praktyki procesowej celem zapewnienia sobie konstytucyjnego prawa do obrony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. W pierwszej kolejności wskazać należy, że przedmiotem rozpoznania jest sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Takim zakresem skarżący objął bowiem wniosek o przyznanie prawa pomocy wyrażony w piśmie (k. 34) i na formularzu PPF (k. 60 i 60v) i w takim zakresie został on przez referendarza rozpoznany. Wyrażony w sprzeciwie kolejny wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu zostanie przekazany do jego rozpoznania referendarzowi sądowemu (art. 258 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."). Stosownie do treści art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sprzeciw skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie wskazuje referendarz, że stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej generalnej zasady stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania siebie i rodziny. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy strona wnioskodawca rzeczywiście nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania udziału w postępowaniu, a przez to nie może zrealizować przysługującego jej prawa do sądu. Jak jednoznacznie wynika z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na skarżącym spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy chociażby w części. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe i majątkowe (post. NSA z 9 stycznia 2015 r., II GZ 886/14, LEX nr 1634804). Zasadą jest obowiązek stron do ponoszenie kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Domaganie się przez wnioskodawcę przyznania mu prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów Skarbu Państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma przy tym charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację rodzinną, majątkową i finansową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Podkreślić również należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli strona wykaże, że zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w części oraz ustanowienie pełnomocnika. W opinii Sądu, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnieniu, nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że skarżący nie dysponuje środkami na poniesienie tych kosztów postępowania w niniejszej sprawie chociażby w części. Sąd nie kwestionuje prawdziwości tych oświadczeń, tylko stwierdza, że są one niepełne dla ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i to takiej, z której wynika, że nie stać go na uiszczenie chociażby części kosztów w niniejszej sprawie. W tym miejscu powtórzyć należy, że przykładowe dokumenty źródłowe o jakie należy wzywać osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy wynikają z treści §4 obecnie obowiązującego Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (Dz.U. z 2015r., poz. 1257). Pomimo wezwania skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, ograniczył się do swoich ponawianych oświadczeń o tej samej treści nie popierając ich żadnymi innymi dowodami. W przypadku wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu PPF danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, skutkują zobowiązaniem strony do przedstawienia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów strony ubiegającej się o skorzystanie z dobrodziejstwa prawa pomocy (art. 255 P.p.s.a.). Skarżący, tymczasem pomimo wezwania nie podał żadnych dodatkowych informacji o swoim stanie rodzinnym, majątkowym i finansowym poza tymi wskazanymi uprzednio we wniosku na formularzu PPF, a te były niewystarczające dla ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny. Słusznie zatem przyjął, referendarz sądowy, że skarżący swoim działaniem uniemożliwił wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji materialnej. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego i jego rodziny, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy, chociażby w części. Brak rzeczywistej współpracy skarżącego, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Niezasadny zatem okazał się podniesiony w sprzeciwie zarzut braku wnikliwej analizy sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego. W treści wniosku o prawo pomocy na formularzu PPF, jak i jego uzupełnieniu, skarżący nie podnosił okoliczności pogorszenia swojej sytuacji finansowej, kwestia choroby żony została wskazana dopiero w sprzeciwie. Nadto skarżący w tym zakresie nie przedstawił żadnych dokumentów, czy rachunków na poparcie tego twierdzenia, podobnie jak poprzednio poprzestał jedynie na swoich ogólnych oświadczeniach. W sprzeciwie skarżący w istocie ograniczył się do polemiki i kwestionowania ustaleń i oceny referendarza zarzucając brak wnikliwego zbadania sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego i pominięcie że sytuacja ta w 2017r. uległa pogorszeniu, przy jednoczesnej i konsekwentnej odmowie przedłożenia jakichkolwiek oświadczeń i dokumentów źródłowych, które mogłyby podlegać ocenie, czy na ich podstawie uzasadnione jest przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy chociażby w części. W tym stanie rzeczy sprzeciw nie mógł odnieść zamierzonego przez skarżącego skutku. Na marginesie Sąd wskazuje, że argumenty podniesione przez skarżącego w sprzeciwie, dotyczące błędu formalnoprawnego zaskarżonego postanowienia, polegającego na braku wskazania, że postępowanie dotyczy budowy turbin wiatrowych są bezzasadne i nie mają żadnego wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie oceny sytuacji finansowej skarżącego i przyznania prawa pomocy. Sądowi z urzędu znane są powyższe okoliczności, a w części wstępnej postanowienia wskazuje się ostateczną decyzję organu II instancji (nazwę organu, datę wydania, numer akt administracyjnych) zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. orzeczono, jak postanowieniu. /-/ E. Brychcy