II SA/Po 878/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 12 września 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku uczestnika postępowania A. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Stowarzyszenia na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2016r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie wyłączenia gruntów rolnych z produkcji postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Uczestnik A.S. wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w części oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. We wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF podał jedynie, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochód z zatrudnienia w wysokości [...] zł. Susza i grad w ubiegłym roku spowodowały zmniejszenie dochodów z gospodarstwa rolnego o połowę. Oświadczył, że nie posiada żadnego wartościowego sprzętu rolniczego ani samochodu. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i dochód miesięczny w całości przeznaczony jest na opłaty i podatki, telefon środki czystości, odzież oraz utrzymanie domu i wyżywienie. Podał, że posiada dom o powierzchni [...] m², mieszkanie [...] m², inne zabudowania gospodarskie grunt rolny o powierzchni 9 ha, na którym prowadzi uprawy polowe oraz 3 ha łąk. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej uczestnik został wezwany, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369, dalej "P.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wezwanie skierowane do uczestnika odebrał w dniu 28 lipca 2017r. dorosły domownik (E. S.). Uczestnik odpowiedział pismem z 03 sierpnia 2017r., nie dołączył żadnej dokumentacji źródłowej. Uczestnik zobowiązany do podania wszystkich źródeł dochodów stałych, jak i dorywczych oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (rodziców, żony, innych domowników) wraz z wysokością uzyskiwanego dochodu podał, że dochód miesięczny z zatrudnienia wynosi [...]zł, zaś z gospodarstwa rolnego wynosi [...]zł rocznie za 2016r. Podał, że nie składał zeznań rocznych PIT. Oświadczył, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Jedyny rachunek bankowy obsługuje dopłaty do produkcji rolnej. Posiadane nieruchomości stanowi [...] ha upraw polowych, [...] ha łąk, dom i zabudowania gospodarskie. W odpowiedzi na wezwanie do opisania prowadzonej działalności rolniczej, podania przychodów brutto oraz kosztów jej prowadzenia, uczestnik podał, że uprawy polowe stanowią ziemniaki. Nie podał jednak wysokości osiąganych przychodów z produkcji rolnej oraz kosztów jej prowadzenia. Pomimo wezwania nie podał też wysokości otrzymywanych dopłat rolniczych do produkcji rolnej twierdząc, że są to dopłaty do produkcji rolnej, a nie do opłat sądowych. Powtórzył, że nie posiada żadnych samochodów, ani wartościowego sprzętu rolniczego. Wymagane jest również podanie spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania uczestnika i rodziny, co również pozwala na ustalenie jakimi środkami finansowymi rzeczywiście dysponuje. Tymczasem w odpowiedzi uczestnik ogólnie, bez wyszczególnienia kwot, podał jedynie, ż wydatki miesięcznie bilansują się z dochodami i są następujące: opłaty i podatki, utrzymanie domu (gaz, prąd, woda, opał, remonty), telefon, środki czystości, odzież oraz lekarstwa i wyżywienie. Uczestnik nie przedłożył żadnych rachunków, czy faktur na poparcie tych twierdzeń. Zauważyć jednak należy, że ustalenie wszystkich aktualnych rzeczywistych przychodów, jakie uzyskuje uczestnik i jego rodzina oraz ponoszonych kosztów uzyskania tych przychodów w sposób istotny rzutuje na możliwości finansowe uczestnika w zakresie przyznania prawa pomocy. Przepis art. 246 §1 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest uczestnik). W zakresie częściowym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania uczestnika i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawca powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym i uiszczenie chociażby stałego wpisu sądowego, jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. W związku z tym, że przedstawione na formularzu dane okazały się niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych uczestnika, na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwano go do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów oraz stanu rodziny. Oświadczenie majątkowe przedstawione przez uczestnika, zawarte w treści formularza o prawo pomocy, nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej braku zdolności do poniesienia kosztów sądowych chociażby w części. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. uczestnik w istocie nie złożył żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego i majątkowego oraz rodzinnego, a także nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy jego sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać go chociażby na uiszczenie części kosztów postępowania. Udzielona odpowiedź była ogólna, nieprecyzyjna i nie wyjaśniła wątpliwości co do istotnych okoliczności stanu rodzinnego i finansowego uczestnika oraz jego rodziny. Wyjaśnienia wymagało bowiem z kim uczestnik, prowadzi gospodarstwo domowe, skoro korespondencję adresowaną do uczestnika odbiera dorosły domownik uczestnika (k. 255 akt sąd.). Sytuację finansową uczestnika współtworzy bowiem sytuacja finansowa wszystkich domowników, osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe; dochody i koszty utrzymania wszystkich domowników, chociażby poprzez partycypację w kosztach utrzymania domu. Wyszczególnienia wymagało zatem jakie uczestnik i jego rodzina rzeczywiście uzyskuje dochody, czy mają one charakter stały, a w szczególności jakie dokładnie (kwoty) ponosi koszty swojego utrzymania, skoro de facto mieszka z innymi osobami. Wobec powyższego opierając się o treść formularza i jego uzupełnienie przyjąć należy, że złożone oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej uczestnika. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej uczestnika. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa uczestnika i jego rodziny, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie w istocie, jak w niniejszej sprawie, wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, wniosek uczestnika o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska