II SA/Po 879/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 27 września 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku uczestnika postępowania Stowarzyszenia B o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2016r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie wyłączenia gruntów rolnych z produkcji postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Uczestnik postępowania Stowarzyszenie B z siedzibą w R. wniosło o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w części oraz o ustanowienie radcy prawnego (k. 172 v akt sąd.). Przedstawiciel Stowarzyszenia argumentowała, że Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, nieruchomości i ruchomości, jak również nie posiada żadnych akcji, udziałów, obligacji i kosztowności. Stowarzyszenie nie ma żadnych kont bankowych, zaś swoją działalność opłaca z dobrowolnych składek członkowskich. Przedstawiciel Stowarzyszenia działa społecznie i nie pobiera żadnego wynagrodzenia za pełnioną funkcję. Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie ma żadnych zysków ze swojej działalności o charakterze "non profit". Stowarzyszenie nie otrzymuje żadnych dotacji od Skarbu Państwa bądź instytucji samorządowych, jak również od Unii Europejskiej. Przekreślono rubryki wniosku dotyczące majątku, posiadanych środków trwałych i dochodów Stowarzyszenia (k. 173 akt sąd.). Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369, dalej "P.p.s.a.") wezwano Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez podanie dodatkowych informacji oraz złożenie oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej Stowarzyszenia oraz o przedłożenie dokumentacji źródłowej obrazującej tą sytuację. W szczególności zwrócono się o sprawozdanie finansowe za ostatni rok obrotowy, odpisy zeznań rocznych podatkowych złożonych przez Stowarzyszenie rok 2015 2016, uchwały określającej wysokość składek członkowskich, aktualnego wykazu członków. Zobowiązano Stowarzyszenie do złożenia oświadczenia na temat wydatków poniesionych w 2017r., oświadczenia o aktualnym stanie środków finansowych w kasie Stowarzyszenia, czy oświadczenia wyjaśniającego jakie działania podejmuje Stowarzyszenie w celu gromadzenia środków finansowych na realizację zadań określonych w regulaminie. Nadto zwrócono się o podanie, czy Stowarzyszenie zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia, w jakiej wysokości i z jakich środków Stowarzyszenie ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby. W odpowiedzi Stowarzyszenie oświadczyło, że jest organizacją o charakterze zwykłym i swoją działalność opiera na regulaminie, nie dotyczy go zatem składanie sprawozdań finansowych oraz zeznań podatkowych, stan majątkowy uległ zmianie bowiem ilość członków zmniejszyła się do 16 osób. Koszty działalności sprowadzają się do opłat za korespondencję oraz opłat sądowych w sprawach toczonych przed WSA. Aktualny stan środków w kasie wynosi 0, członkowie opłacają wyłącznie dobrowolne składki członkowskie, Stowarzyszenie nie zatrudnia pracowników i nie ponosi kosztów utrzymania siedziby. Prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Powołane we wniosku okoliczności powinny uzasadniać to wyjątkowe traktowanie, bowiem instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane z udziałem w sprawie. Nie można jednak odmówić prawa pomocy, jeżeli wiązałoby się to z ograniczeniem prawa do sądu, gdy na skutek braku środków finansowych (w tym wypadku na koszty sądowe), strona nie miałaby możliwości dochodzenia swych praw. Z powyższego wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca zatem musi przedstawić argumentację, która potwierdzałaby niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie kosztów sądowych chociażby w części. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, zawierający szczegółowe informacje o wszelkich posiadanych przez stronę aktywach albo ich braku jest warunkiem koniecznym do dokonania prawidłowej oceny i przyjęcia, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. W związku z tym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów (art. 255 P.p.s.a.). Stowarzyszenie pomimo precyzyjnego wezwania nie wyjaśniło podstawowych okoliczności dotyczących stanu finansowego, a w konsekwencji możliwości poniesienia pozostałych kosztów postępowania. Okoliczności te nie mogą stanowić domniemania, zwłaszcza gdy mają stanowić podstawę udzielenia pomocy finansowej ze środków publicznych. Rodzi to obowiązek wszechstronnego ich wyjaśnienia, zwłaszcza, gdy dane zawarte na formularzu budzą wątpliwości lub po prostu okazują się niewystarczające dla dokonania tej oceny. Prawo pomocy ma charakter wyjątkowy, z czym związany jest ścisły rygoryzm. Jeśli strona, mimo nie budzącej wątpliwości treści wezwania, nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji musi się przez to liczyć się z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Wezwano Stowarzyszenie w szczególności do złożenia oświadczeń na temat poniesionych w 2016 i 2017r. wszelkich wydatkach oraz oświadczenia o aktualnym stanie środków w kasie Stowarzyszenia. Wyjaśnienia w tym względzie wskazują bowiem jakimi środkami Stowarzyszenie rzeczywiście dysponuje i na jakie cele je przeznacza. Pozwala to na ocenę możliwości płatniczych Stowarzyszenia w przedmiocie kosztów niniejszego postępowania. Istotne jest natomiast wskazanie wysokości tych wydatków i wpływów, czego Przedstawiciel Stowarzyszenia uporczywie nie przestawia. Jakkolwiek Stowarzyszenie przyznało, że wydatki takie ponosi na opłaty korespondencji oraz opłaty sądowe w związku z zainicjowaniem innych spraw sądowych. Pomimo wyraźnego wezwania Stowarzyszenia nie podało natomiast wysokości tych wydatków. Uchylając się od udzielenia żądanej odpowiedzi, zasłoniło się stwierdzeniem, że sytuacja uległa zmianie, albowiem zmniejszyła się liczba członków Stowarzyszenia. Nie przedstawiono w jakim zakresie zmiana ta wystąpiła. Stowarzyszenie powoływało się na okoliczność, że środki jakim dysponuje pochodzą ze składek członkowskich, zatem zobowiązano do przedstawienia aktualnej listy członków wraz z uchwałą określającą wysokość tych składek. Ustalenie odpowiedniej wysokości składek członkowskich oraz ich egzekwowalność leży w dobrze pojmowanym interesie Stowarzyszenia. Obciążenia wynikające z kosztów postępowania sądowego prowadzonego przez Stowarzyszenie w związku z działalnością statutową powinni zatem ponosić jego członkowie. Zobowiązani są oni bowiem do zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej Stowarzyszenia, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Członkowie Stowarzyszenia przystępujący do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, muszą liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Stowarzyszenie nadal poprzestaje na stwierdzeniu, że wydatki pokrywane są wyłącznie z dobrowolnych składek, ale uchyla się od poda wysokości tych składek. Dodać przy tym należy, że zgodnie z oświadczeniem Przedstawiciela Stowarzyszenia, nie jest ono obciążone kosztami wynagrodzeń pracowników ani utrzymania siedziby. Uzyskane więc środki może przeznaczyć na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które zaliczyć należy do kosztów działalności Stowarzyszenia. Należy przy tym zauważyć, że uczestnik postępowania jest Stowarzyszeniem, które wprawdzie nie może prowadzić działalności gospodarczej, lecz może uzyskiwać środki na swoją działalność także z innych źródeł, jak zbiórki, darowizny i dotacje. Stąd uprawniony jest wniosek, że Stowarzyszenie nie jest pozbawione jakiegokolwiek źródła finansowania. Wyjaśnienie okoliczności w tym zakresie jest niezbędne dla prawidłowej oceny możliwości finansowych Stowarzyszenia w niniejszym postępowaniu. Podkreślić przy tym należy, że zawarty w przepisie art. 246 § 2 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Chcąc uzyskać prawo pomocy Stowarzyszenie powinno wykazać, że podjęło wszelkie, niezbędne kroki zmierzające do wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych, jednakże nie przyniosły one zamierzonego efektu. Udzielenie Stowarzyszeniu prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których strona wykaże, iż zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Stowarzyszenie tymczasem odmawiając udzielenia właściwej odpowiedzi w zakreślonym w wezwaniu zakresie i wyjaśnienia wątpliwości uchyla się od przedstawienia rzeczywistej sytuacji finansowej, pozwalającej ocenić możliwości płatnicze Stowarzyszenia w niniejszym postępowaniu. Wobec powyższego opierając się o treść formularza i jego uzupełnienie przyjąć należy, że złożone w nim oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej Stowarzyszenia. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej Stowarzyszenia. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa uczestnika, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie, a także niepełne wykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy wniosek Stowarzyszenia o prawo pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie i należało go oddalić. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska