II SA/Po 88/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2010 r. sprawy ze skargi S. B. na akt Prezydenta Miasta K. z dnia [...] maja 2009r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu opłaty za kartę pojazdu; I. uchyla zaskarżony akt, II. zasądza od Prezydenta Miasta K. na rzecz skarżącego kwotę [...] zł. ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżony akt nie może być wykonany. /-/A. Łaskarzewska /-/E. Brychcy /-/B. Drzazga Pismem z dnia 27 kwietnia 2009 r. S. B. zwrócił się o zwrot nienależnie pobranej opłaty w kwocie 425,- zł, za kartę pojazdu wystawioną dla zakupionego w Niemczech samochodu osobowego marki [...]. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że zgodnie z art.92 ust.1 i art.190 ust.4 oraz art.217 Konstytucji opłata jest nienależna. Pismem z dnia 22 maja 2009 r. Prezydent miasta K. odmówił zwrotu żądanej kwoty stwierdzając, że oplata za kartę pojazdu została pobrana w wysokości zgodnej z określoną w § 1 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. Pouczono wnioskodawcę o możliwości zaskarżenia odmowy zwrotu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z tym pouczeniem S. B. złożył skargę do WSA w Poznaniu domagając się zwrotu nienależnie pobranej opłaty. Sąd postanowieniem z dnia 24 września 2009 r. w sprawie II SA/PO 508/09 odrzucił skargę wyjaśniając w uzasadnieniu, że skarżący nie wyczerpał trybu administracyjnego ponieważ nie wezwał organu do usunięcia naruszenia prawa. Wskazano także, że błędne pouczenie przez organ stanowić może podstawę do wystosowania przez skarżącego do tegoż organu wezwania do usunięcia naruszenia prawa z jednoczesnym wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Powyższe postanowienie sądu jest prawomocne. Pismem z dnia 27 października 2009 r. S. B. wezwał do usunięcia naruszenia prawa. Postanowieniem z dnia [...]. listopada Prezydent miasta K. przywrócił skarżącemu termin do złożenia wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Ponieważ skarżący nie otrzymywał odpowiedzi ponownie pismem z dnia 19 listopada 2009 r. wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa. W odpowiedzi na wezwanie organ wskazał, że podtrzymuje swoje stanowisko z dnia 22 maja 2009 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2010r. S. B. wniósł o zwrot nienależnie pobranej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 22.05.2009 r. i zwrot kosztów. Skarżący zarzucił naruszenie przepisu art. 190 Konstytucji RP poprzez niezastosowanie się do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04 oraz art. 92 ust.1 i art. 217 Konstytucji. W odpowiedzi na skargę Prezydent miasta K. wniósł o jej oddalenie. Przedstawił tok dotychczasowego postępowania i wskazał, że rejestracji sprowadzonego z zagranicy pojazdu dokonano zgodnie z obowiązującymi przepisami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Przed przystąpieniem do oceny legalności zaskarżonego aktu zauważyć należy, że w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r. sygn. akt I OPS 3/07 stwierdzono, że skierowane do organu żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu, uiszczonej na podstawie rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. Nr 137 poz. 1310 ze zm.) jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności. Na tego rodzaju akt lub czynność przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej P.p.s.a.). W omawianej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że opłata za wydanie karty pojazdu nie ma charakteru podatkowego, gdyż jej głównym celem jest zrekompensowanie poniesionych przez organ kosztów wytworzenia i wydania karty pojazdu. Skoro uiszczona opłata nie stanowiła realizacji obowiązku o charakterze podatkowym, do załatwienia sprawy o zwrot opłaty nie mogą mieć zastosowania przepisy Ordynacji podatkowej o zwrocie podatku. Nie ma również podstaw do przyjęcia, iż taką sprawę organ może załatwić w drodze decyzji administracyjnej, stosując przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ ustawa Prawo o ruchu drogowym w ogóle nie reguluje spraw dotyczących zwrotu uiszczonych opłat, a z przepisów Kodeksu nie można wyprowadzić zasady, iż każde żądanie skierowane do organu wymaga rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej. Ponieważ obowiązek uiszczenia opłaty za wydanie karty pojazdu powstaje w toku indywidualnej sprawy administracyjnej o rejestrację pojazdu, rozstrzyganej przez organ administracji publicznej w drodze decyzji administracyjnej, to obowiązek uiszczenia opłaty ma charakter obowiązku administracyjnego, który wynika z przepisów prawa. Organ administracji publicznej jest uprawniony do orzekania w przedmiocie tego obowiązku z tym, że nie ma podstawy do rozstrzygania o tym w drodze decyzji administracyjnej. Dlatego odnosząc się do żądania zwrotu opłaty za kartę pojazdu organ odnosi się do obowiązku wynikającego z przepisów prawa, a więc podejmuje akt lub czynność, które nie są decyzją lub postanowieniem, na które jednak przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 ust. 4 ustawy P.p.s.a. Odnosząc się do istoty skargi, należy w pełni podzielić stanowisko skarżącego, iż zwrot opłaty za wydanie karty pojazdu znajduje swoje uzasadnienie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r. sygn. akt U 6/04, który wszedł w życie w dniu 1 maja 2006 r. Trybunał Konstytucyjny przesądził w nim, że określenie w drodze rozporządzenia opłaty za wydanie karty pojazdu, której wysokość nie pozostaje w związku z kosztami świadczonej usługi, jest sprzeczne z art. 217 Konstytucji. Uznanie takiego rozwiązania oznacza uregulowanie przez organ wydający akt wykonawczy materii zastrzeżonej do regulacji ustawowej. Zdaniem Trybunału niezgodność rozporządzenia z ustawą polegała na tym, że przez zawyżenie wysokości opłaty wykracza ono poza zakres upoważnienia zawartego w ustawie. W ocenie Sądu, pomimo że Trybunał Konstytucyjny uznał za niezbędne odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu do dnia 1 maja 2006 r., przepis ten był niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od samego początku jego obowiązywania. Zgodnie z art. 178 Konstytucji RP sędziowie w sprawowaniu swego urzędu są niezawiśli i podlegają jedynie Konstytucji i ustawom. Oznacza to, że jeżeli sąd orzekający stwierdzi niekonstytucyjność aktu niższej niż ustawa rangi, może odmówić z tego powodu jego stosowania. Nie ma rozbieżności zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie co do tego, że sąd może w toku rozpoznawania sprawy ocenić, czy przepisy rozporządzenia są zgodne z przepisami ustawy (por. wyrok z 24 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 418/08, LEX nr 518241; uchwała z 30 października 2000 r. sygn. akt OPK 13/00, publ. ONSA z 2001 r. Nr 2, poz. 63 oraz wyrok z dnia 16 stycznia 2006 r. sygn. akt I OPS 4/05, publ. ONSAiWSA Nr 2, poz. 39). To uprawnienie sądów nie pozostaje w kolizji z rolą Trybunału Konstytucyjnego, który na podstawie art. 188 Konstytucji RP jest powołany do orzekania w sprawach zgodności przepisów prawa, wydanych przez centralne organu państwowe, z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami. W przypadku stwierdzenia niezgodności przepisów rozporządzenia z Konstytucją i ustawą różnica polega na tym, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające taką niezgodność wywołuje ten skutek, że zakwestionowane przepisy tracą moc z chwilą wskazaną przez Trybunał, podczas gdy stwierdzenie takiej niezgodności przez Sąd jest podstawą do odmowy zastosowania zakwestionowanego przepisu w toku rozpoznawania określonej sprawy, pomimo że formalnie przepis ten pozostaje w systemie prawnym (ponownie wyrok z 24 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 418/08, LEX nr 518241). W konsekwencji należało uznać, że objęty kontrolą sądową akt Prezydenta miasta K. z dnia [...] maja 2009 r. wydany został bez podstawy prawnej, bowiem odwołuje się do mocy obowiązującej przepisu rozporządzenia, którego zastosowania Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę odmawia. Sąd miał również na uwadze fakt, że wydanie przez organ zaskarżonego aktu miało miejsce nie tylko po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku orzekającego o niekonstytucyjności przepisu rozporządzenia, ale także po upływie terminu, do którego Trybunał odroczył utratę mocy obowiązującej tego przepisu. Dodatkowo Sąd wskazuje, że takie załatwienie sprawy przez organ narusza art. 90 TWE przez zastosowanie przepisów sprzecznego z nim Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r., w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu. Postanowienia Traktatu są bezpośrednio stosowane i mają walor nadrzędności nad prawem krajowym państw członkowskich, co znajduje odzwierciedlenie w art. 87 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 3 i art. 91 Konstytucji RP oraz Traktatu akcesyjnego dotyczącego przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 2 Aktu o warunkach przystąpienia stanowiącego część Traktatu, od dnia przystąpienia do Unii Europejskiej Polska jest związana postanowieniami Traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez instytucje Wspólnot. Art. 90 TWE stanowi, że żadne Państwo Członkowskie nie nakłada bezpośrednio lub pośrednio na produkty innych Państw Członkowskich podatków wewnętrznych jakiegokolwiek rodzaju wyższych od tych, które nakłada bezpośrednio lub pośrednio na podobne produkty krajowe (zasada niedyskryminacji w ramach wspólnego rynku). Zgodność krajowych regulacji prawnych odnoszących się do opłat za wydanie karty pojazdu z powołanym przepisem TWE stała się przedmiotem postanowienia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2007 r. w sprawie C-134/07 (Dz.U.UE.C 2008/64/15) wydanego w związku z pytaniem prejudycjalnym Sądu Rejonowego w Jaworznie. W orzeczeniu tym Europejski Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że sporna opłata jest objęta zakazem z art. 90 akapit pierwszy TWE. Stwierdził też, że "art. 90 akapit pierwszy TWE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on opłacie, takiej jak przewidziana w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, która to opłata w praktyce jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany". W świetle przytoczonego wywodu nie ulega wątpliwości, że prawidłowość kierunku wykładni art. 90 TWE została przesądzona przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości. Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że skoro sprzeczność polskiej regulacji z normą prawa wspólnotowego nie budziła wątpliwości Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, to Sąd orzekający w niniejszej sprawie jest w pełni uprawniony i zobowiązany do odmowy zastosowania tego przepisu. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego Prezydent miasta K.powinien uwzględnić powyższe stanowisko Sądu i określić kwotę nadpłaty za wydanie karty pojazdu z uwzględnieniem kosztów i nakładów poczynionych przez organ na ich wydanie. W zakresie tym pomocne mogą okazać się ustalenia Trybunału Konstytucyjnego oraz wyjaśnienia przytoczone w ramach sprawy przez Ministra Infrastruktury, a zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału z dnia 17 stycznia 2006 r. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 146 § 1 P.p.s.a. uchylono zaskarżony akt . O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200 , a o wykonalności aktu - na mocy art. 152 ustawy P.p.s.a. /-/B.Drzazga /-/E.Brychcy /-/ A.Łaskarzewska