II SA/Po 885/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Maria Kwiecińska Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2009 r. sprawy ze skargi C. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych oddala skargę. /-/ W. Batorowicz /-/ A. Zieliński /-/ M. Kwiecińska Decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w P. na podstawie art. 93 §1 ustawy z dnia 06.09.01 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2004 r. nr 204, poz. 2088 z późn. zm.) nałożono na C. B. karę pieniężną w kwocie [...] zł z tytułu wykonywania przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych. Z uzasadnienia wynikało, że w dniu [...].11.06 r. funkcjonariusze Wydziału Zwalczania Przestępczości Izby Celnej w P. – G. M. działający z upoważnienia Naczelnika Urzędu Celnego w P., zatrzymali do kontroli samochód ciężarowy marki M. B. wraz z przyczepą, należący do J. J.. Samochód prowadził C. B., który nie posiadał karty opłaty drogowej za przejazd po drogach krajowych. Organ ustalił, że kierowca nie prowadził działalności gospodarczej i przewóz dokonywał na potrzeby własne. Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym do przewozów wykonywanych przez podmioty nie będące przedsiębiorstwami – stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. W myśl art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym podmiot wykorzystujący na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej przewóz drogowy obowiązany jest do uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych. Pojęcie przewozu drogowego obejmuje m. in. każdą podróż odbywaną na drogach publicznych przez pojazd, załadowany lub nie, służący do przewozu osób lub rzeczy (art. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3820/85 z dnia 20.12.1985 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego Dz. Urz. WEL 370 z 31.12.1985 r.). Zgodnie z art. 87 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym podczas przejazdu wykonywanego w ramach transportu drogowego kierowca pojazdu samochodowego jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie upoważnionego organu kontroli m. in. kartę opłaty drogowej. Kierowca takiej karty nie posiadał, dlatego nałożenie na niego kary pieniężnej w kwocie [...]zł było uzasadnione. Odwołanie od decyzji złożył C. B., domagając się uchylenia decyzji. W odwołaniu podkreślił, iż samochód prowadził jako osoba prywatna, na potrzeby własne, nie jest także przedsiębiorcą i wymierzona oplata jego nie dotyczy. W piśmie uzupełniającym odwołanie dodatkowo zakwestionował legalność kontroli wykonanej przez funkcjonariuszy organów celnych, którzy na podstawie § 12 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie kontroli ruchu drogowego z dnia 30.12.02 r. (Dz. U. 2003 Nr 14, poz. 144) uprawnieni są do kontroli ruchu drogowego w stosunku do pojazdów przekraczających granicę Rzeczpospolitej Polskiej oraz innych pojazdów w strefie nadgranicznej. Decyzją z dnia [...]08.2008r. Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie organu do osoby C. B., który nie prowadzi działalności gospodarczej, prawidłowo zastosowano przepis art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym. Do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty nie będące przedsiębiorcą stosuje się odpowiednio przepisy ustaw dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. Skoro odwołujący wykonywał niezarobkowy przewóz drogowy pojazdem przekraczającym 3,5 tony to zastosowanie mają przepisy ustawy o transporcie drogowym dotyczące przewozów drogowych wykonywanych nieodpłatnie przez podmioty nie będące przedsiębiorcami. Na gruncie przepisów tej ustawy, przewóz drogowy jest to transport drogowy lub niezarobkowy przewóz drogowy, a także inny przewóz drogowy w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady (EWG) nr 3820/85 z dnia 20.12.1985 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego (Dz. U. WEL 370 z 31.12 1985 r.). W myśl definicji zawartej w art. 1 w/w rozporządzenia, "przewóz drogowy" oznacza każdą podróż, odbywana na drogach publicznych przez pojazd, załadowany lub nie, służący do przewozu osób lub rzeczy. Wskazane rozporządzenie odnosi się do kwestii związanych z czasem pracy kierowcy, okresów prowadzenia pojazdów, czasu przerwy i wypoczynków kierowców wykonujących transport drogowy. Wobec tego, zdaniem organu odwołujący na podstawie art. 4 pkt 12 rozporządzenia jest zwolniony z zakresu stosowania tego rozporządzenia. Nie zmienia to oceny, że na podstawie art. 42 ust. 1 ustawy, na mocy którego podmioty wykonujące na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej przewóz drogowy, zobowiązane są do uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych za wyjątkiem sytuacji w przepisie wymienionych, których sprawa niniejsza nie dotyczy. Organ wyjaśnił również, iż organy celne były upoważnione do przeprowadzenia kontroli w oparciu o przepisy art. 89 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym. Skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej wniósł C. B., domagając się jej uchylenia i zasądzenia kosztów postępowania. W skarze zakwestionowano kompetencje organów celnych do prowadzenia kontroli również poza strefą nadgraniczną oraz zasadność nałożenia kary pieniężnej. Skarżący powołał się na przepis art. 129 ust. 4a prawa o ruchu drogowym i § 12 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie kontroli ruchu drogowego. Zdaniem skarżącego powołane przepisy ograniczają uprawnienia do kontroli ruchu drogowego w stosunku do pojazdów przekraczających granicę Rzeczpospolitej Polskiej oraz innych pojazdów w strefie nadgranicznej. Skarżący zarzucił nadto błędna wykładnię przepisów art. 4 ust. 4 pkt 6 ustawy o transporcie drogowym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutu przekroczenia, przez funkcjonariuszy celnych , uprawnień w zakresie prowadzenia kontroli drogowych poza strefą nadgraniczną, organ wskazał, że na mocy art.7 pkt. 2 ustawy z dnia 23.05.2005 r. o zmianie ustawy o Straży Granicznej oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. z 2005r., nr 90, poz.757) która weszła w życie 23 czerwca 2005 r. funkcjonariusze służby celnej otrzymali kompetencje do przeprowadzania kontroli na terenie całego kraju. Odnośnie braku podstawy prawnej do przyjęcia, że skarżący wykonywał przewóz drogowy i z tego tytułu zobowiązany był do uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych w trybie art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, organ wskazał, że obowiązek taki istniał mimo, iż nie posiadał statusu przedsiębiorcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna a zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. W ramach tej kontroli Sąd ocenia, czy organ administracyjny prawidłowo ustalił stan faktyczny, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy i czy prawidłowo zastosował właściwe normy prawne. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja wydana została z poszanowaniem prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło naruszenie przez stronę skarżącą przepisów ustawy o transporcie drogowym, polegające na wykonywaniu transportu drogowego - przewozu na potrzeby własne, z naruszeniem obowiązku wykupienia karty opłaty drogowej. Bezspornym w sprawie jest, że dnia [...]11.2006 r. podczas kontroli pojazdu nie stanowiącego własności skarżącego nie okazał on karty opłaty drogowej. Ustawa o transporcie drogowym, w jej brzmieniu obowiązującym w dacie przeprowadzenia kontroli pojazdu, określa w art. 1, iż reguluje zasady podejmowania i wykonywania krajowego transportu drogowego (pkt 1) oraz niezarobkowego krajowego przewozu drogowego (pkt 3). Definicja niezarobkowego przewozu drogowego przewozu na potrzeby własne została zawarta w art. 4 pkt 4 omawianej ustawy. Jest to każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie warunki zawarte w lit.a-d omawianego przepisu. Zgodnie z art. 3 ust. 1 przedmiotowej ustawy jej przepisów nie stosuje się do przewozu drogowego wykonywanego pojazdami samochodowymi lub zespołami pojazdów: przeznaczonymi konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą: w niezarobkowym przewozie drogowym osób (pkt 1), o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony w transporcie drogowym rzeczy oraz niezarobkowym przewozie drogowym rzeczy (pkt 2), zespołów ratownictwa medycznego oraz w ramach usług transportu sanitarnego (pkt 3). Skarżący nie jest przedsiębiorcą, a w dniu kontroli wykonywał przewóz o cechach przewozu na potrzeby własne, zespołem pojazdów (samochód z przyczepą) o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony (łącznie 4,7 tony). W myśl art. 3 ust. 2 pkt 3 do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga na czym polega odpowiednie stosowanie przepisów ustawy dotyczących niezarobkowego przewozu drogowego do wykonywania przewozów drogowych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami a więc do sytuacji w jakiej znalazł się skarżący. Dla odpowiedniego do osoby niebędącej przedsiębiorcą zastosowania przepisu art.4 pkt. 4 tej ustawy niezbędna jest modyfikacja niektórych pojęć, ich pominięcie lub selektywne wykorzystanie przy odpowiednim stosowaniu do podmiotów niebędących przedsiębiorcami. Istota unormowania w art. 3 ust.2 pkt.3 ustawy polega bowiem na obowiązku uiszczenia opłaty za powyższy przejazd, wynikającym z odpowiedniego stosowania do podmiotów niebędących przedsiębiorcami jej art. 4 pkt. 4 w związku z art. 42 ust. 1 i art.92 ust. 1 i 4. ( por. wyrok NSA z 14.10.2008r., sygn. II GSK 372/08). Kolejnego wyjaśnienia wymaga użyte w art. 42 ust. 1 pojęcie – przewóz drogowy. Zgodnie z przepisem art. 4 pkt. 6a ustawy o transporcie drogowym w brzmieniu aktualnym na dzień 30.11.2006 r., przewóz drogowy jest to - transport drogowy lub niezarobkowy przewóz drogowy, a także inny przewóz drogowy w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady (EWG) nr 3820/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego (Dz. Urz. WE L 370 z 31.12.1985). Już sama redakcja przepisu pozwala na przyjęcie, że ustawodawca przewidział trzy odrębne kategorie przewozów : transport drogowy, niezarobkowy przewóz drogowy i inny przewóz drogowy. Dwa pierwsze pojęcia są definiowane w samej ustawie o transporcie drogowym. Kategoria innych przewozów drogowych wymagała dookreślenia i dlatego ustawodawca odwołał się do terminologii i pojęć zawartych w innym akcie normatywnym, regulującym inną materię - Rozporządzeniu Rady ( EWG) nr 3820/85. Brak podstaw do przyjęcia, że również do dwóch pierwszych rodzajów przewozów odnosi się ustawowe sformułowanie "w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady (EWG) nr 3820/85". Zastosowanie w niniejszej sprawie będzie miało drugie z wymienionych w omawianym przepisie pojęć to jest – niezarobkowy przewóz drogowy precyzyjnie definiowany w art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym. Taka interpretacja przepisu wyklucza zastosowanie w niniejszej sprawie rozporządzenia Rady ( EWG) nr 3820/85, czego domaga się skarżący, z tego powodu, że stosowanie zawartych w nim pojęć dotyczy jedynie innych niż transport drogowy lub niezarobkowy przewozów drogowych. Dodatkowo wyjaśnić należy, że powołane Rozporządzenie dotyczy ujednolicenia przepisów socjalnych kierowców a nie opłaty drogowej. Reasumując, nie ma zastosowania art. 4 pkt. 12 Rozporządzenia stanowiący, że Rozporządzenie nie dotyczy przewozów dokonywanych pojazdami używanymi do niehandlowych przewozów towarów w celach prywatnych. W ocenie Sądu w myśl art. 42 ustawy o transporcie drogowym skarżący wykonywał przewidziany tym przepisem przewóz drogowy i nie był zwolniony od uiszczenia opłaty drogowej ani z mocy przepisów wskazanej ustawy ani przepisów powołanego Rozporządzenia. Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut skarżącego w którym poddaje w wątpliwość kompetencje funkcjonariuszy celnych do zatrzymania i kontroli pojazdu poza strefą nadgraniczną, a tym samym i Naczelnika Urzędu Celnego w P. do wydania decyzji o nałożeniu kary pieniężnej. W ocenie Sądu przepis art. 89 ust. 1 pkt. 3 ustawy o transporcie drogowym w brzmieniu obowiązującym w dniu przeprowadzonej kontroli stanowi samodzielną podstawę normatywną kompetencji funkcjonariuszy organów celnych do dokonywania kontroli dokumentów, o których mowa w art. 87 wskazanej ustawy, w tym dokumentu karty opłaty drogowej oraz warunków w niej określonych. Przepis ten przewiduje ograniczenia co do zakresu kontroli, jednak ograniczenia te nie dotyczą funkcjonariuszy organów celnych i to ani w zakresie przedmiotowym ani miejscowym. Ograniczenia terytorialnego nie można zatem wprowadzać w oparciu o przepisy wykonawcze, jak to wskazuje w skardze skarżący. Podkreślenia wymaga, że w dniu kontroli obowiązywało rozporządzenie Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 19.01.2006 r. w sprawie warunków i trybu wykonywania kontroli w zakresie przewozu drogowego,( Dz. U. 2006r., Nr 19, poz. 153), wydane na podstawie art. 89 ust. 2 ustawy o transporcie drogowym. W § 1 rozporządzenie określiło warunki i tryb wykonywania kontroli w zakresie przewozu drogowego między innymi przez funkcjonariuszy organów celnych bez jakichkolwiek ograniczeń w tym terytorialnych. Takie ograniczenie nie byłoby możliwe z uwagi na zakres określony w rozporządzeniu to jest warunki i tryb wykonywania kontroli. Kompetencja do wykonywania kontroli wynika natomiast z art. 89 ustawy transportowej. W tych warunkach zastosowanie miał art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym w którym sformułowano zasadę, iż kto wykonuje przewóz drogowy, naruszając obowiązki lub warunki wynikające z przepisów ustawy podlega karze pieniężnej. ) Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd miał na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 marca 2008 r. sygn. TK-SK 75/06, w którym orzeczono, iż art. 92 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874, Nr 176, poz. 1238 i Nr 192, poz. 1381) jest zgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 1 Konstytucji (Dz.U. 2008/57/349). W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał uznał, iż kary określone w przepisach tej ustawy nie mają charakteru represyjnego, lecz mają na celu zapewnienia bezpieczeństwa na drogach, także poprzez ochronę stanu dróg. Taka też jest idea i taki jest prewencyjny cel sankcji ustanowionej w kwestionowanym w rozpatrywanej przez Trybunał sprawie art. 92 ust. 1 pkt 2 ustawy (Lex nr 358077, opubl. OTK – A/2008/2/30). W niniejszej sprawie decyzja o nałożeniu kary została wydana w oparciu o wystarczający materiał dowodowy - prawidłowo przeprowadzoną kontrolę pojazdu, a w uzasadnieniu decyzji organu II instancji w sposób szczegółowy wyjaśniono, z jakich powodów argumenty podnoszone w odwołaniu od decyzji wydanej przez organ I instancji nie mogły być uwzględnione. Z wymienionych przyczyn, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) skarga podlega oddaleniu. /-/W. Batorowicz /-/A. Zieliński /-/M. Kwiecińska