II SA/Po 898/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Kwiecińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 grudnia 2008 r. sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 listopada 2008 r. w przedmiocie przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. S. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia przyznać A. S. prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Poznaniu. Maria Kwiecińska Skarżąca A. S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jest osobą niepełnosprawną w wieku [...] lat. Ponadto oświadczyła, że samodzielnie prowadzi swoje gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł. miesięcznie. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku wnioskodawczyni podała, że: użytkuje na podstawie umowy dożywocia mieszkanie o powierzchni [...] m², które nie stanowi jej własności; posiada oszczędności w wysokości [...] zł. Wnioskodawczyni podała, że ponosi duże wydatki na leki – około 200 zł miesięcznie, na rehabilitację i masaże – 100 zł miesięcznie, opłaty za media – ponad 350 zł miesięcznie. Na bieżące wydatki (żywność, ubranie) pozostaje jej więc niewielka kwota. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 20 listopada 2008 r. ustanowiono dla wnioskodawczyni adwokata, a w pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalono. Skarżąca nie zgodziła się z tym rozstrzygnięciem co do pkt 2 i wniosła w terminie sprzeciw domagając się zwolnienia jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu powołała okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy i podkreśliła, iż na opłacenie bieżących wydatków pozostaje jej niewielka kwota, czasem mniej niż 300 zł miesięcznie. Co do wskazanych we wniosku oszczędności w kwocie [...] zł skarżąca stwierdziła, iż był to prezent imieninowy od [...] na nową pralkę (którą w ostatnich dniach przed nadejściem postanowienia Sądu kupiła), a nie kwota, którą samodzielnie zaoszczędziła z emerytury; z oszczędności nie zostało zatem już nic. Skarżąca podkreśliła, iż opłacenie wpisu i innych kosztów sądowych byłoby dla skarżącej "przeogromnym wyrzeczeniem", zmuszając ją do np. do rezygnacji z zakupu leków, tym bardziej, że zbliżają się święta, które chciałaby godnie przeżyć, a trudno poczynić oszczędności z niewielkiej emerytury i bez dodatkowych dochodów. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z dyspozycją art. 260 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej p.p.s.a., skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres, powoduje utratę mocy wiążącej (całego) postanowienia wydanego przez referendarza sądowego i przejście sprawy będącej jego przedmiotem (rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy) do właściwości sądu. Wobec tego stwierdzić należy, iż ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J.P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2006, str. 534; post. NSA: z dnia 28 września 2005 r., I OZ 942/05, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz z dnia 23 grudnia 2004 r., FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119). Zgodnie z art. 246 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (§ 1 pkt 1). Z kolei dla przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym konieczne jest wykazanie, iż osoba fizyczna nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (§ 1 pkt 2). Prawo pomocy ma charakter szczególny i wyjątkowy, a skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby w rzeczywiście ciężkiej sytuacji finansowej, pozbawione majątku, stałego miesięcznego dochodu lub uzyskujące go w takiej wysokości, że nie są w stanie uiścić nawet najmniejszej należności sądowej (bezrobotni, emeryci, renciści, osoby samotnie wychowujące dzieci). Z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach wynika, że wnioskodawczyni samodzielnie utrzymuje się z emerytury w wysokości niespełna [...] zł miesięcznie. Ponosi wszystkie swoje wydatki bieżącego utrzymania oraz zwiększone wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją. Wnioskodawczyni nie wskazała by miała jakieś zaległości w bieżących płatnościach, zarazem jednak, ze względu na okoliczności podane w sprzeciwie, uznać należy, iż nie posiada także żadnych oszczędności. Biorąc pod uwagę wiek skarżącej, wysokość jej miesięcznych dochodów, stan majątkowy oraz uzasadnione potrzeby lecznicze i rehabilitacyjne, należy uznać, iż jej sytuacja jest na tyle trudna, że uzasadnia przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie. Sytuacja osobista i materialna skarżącej wskazuje, iż środki, którymi dysponuje są bardzo ograniczone, bowiem skarżąca zaspokaja tylko niezbędne potrzeby egzystencjalne. Wysokość uzyskiwanych dochodów oraz stan majątkowy uniemożliwiają skarżącej pokrycie kosztów sądowych, a tym bardziej rynkowego wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika ustanowionego z wyboru. Wobec tego należało przyznać skarżącej prawo pomocy zakresie całkowitym poprzez zwolnienie jej do kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (art. 246 §1 pkt 1 i art. 245 § 2 p.p.s.a.), co zagwarantuje jej dostęp do sądu. W związku z powyższym, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia. Maria Kwiecińska