II SA/Po 912/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus As.sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 listopada 2004 r. sprawy ze skargi K. i W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego ; I. uchyla zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzję Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. z dnia [...] lutego 2002 r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących kwotę 10 ( dziesięć ) zł tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja może być wykonana w zakresie przyznającym świadczenie. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ P.Miładowski /-/ E.Makosz-Frymus JFS Wnioskami z dnia [...] oraz [...]stycznia 2001 r. skarżący K. i W. M. wystąpili do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. o przyznanie zasiłku celowego w wysokości 299,97 zł z przeznaczeniem na opłacenie energii elektrycznej oraz w wysokości 300 zł z przeznaczeniem na zakup żywności i środków czystości, w uzasadnieniu wniosków podając, iż trudna sytuacja życiowa upoważnia ich do korzystania z pomocy społecznej. Skarżący wyjaśnili również, że Sąd Rodzinny nie zezwolił im na sprzedaż składników majątku odziedziczonych przez ich syna K., w rezultacie okoliczność posiadania tego majątku, pomimo że nie przynosi wymiernych korzyści, staje się istotną przeszkodą w korzystaniu z pomocy społecznej. Decyzją z dnia [...] lutego 2002 r. nr [...] działający z upoważnienia Rady Miasta K. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. orzekł o przyznaniu skarżącym zasiłku celowego w kwocie 170 zł, z czego 60 zł z przeznaczeniem na zakup żywności, 10 zł na zakup środków czystości oraz 100 zł na dofinansowanie do opłaty za energię elektryczną. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności, natomiast jako podstawę rozstrzygnięcia organ powołał przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 z 1998 r. poz. 414), w tym art. 32 ust. 1 i 2. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż w oparciu o materiał dowodowy sprawy ustalono, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z 11-letnią córką A. oraz 16-letnim synem K., który w dniu 21 marca 2001 nabył spadek po zmarłej babci. Wartość masy spadkowej oszacowana została na kwotę 62.417,93 zł, a w jej skład wchodzi lokal mieszkalny położony w K. ul. [...], w którym syn skarżących jest zameldowany. Organ wyjaśnił, iż rodzina skarżących ma zapewnioną pomoc rodziców w postaci obiadów, udokumentowany dochód tej rodziny w grudniu 2001 r. wynosił 557,97 zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie 287,22 zł przyznany skarżącej oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 188,35 zł przyznany synowi K., natomiast kryterium dochodowe uprawniające rodzinę skarżących do przyznania pomocy w myśl zasad określonych w art. 4 ust 1 powołanej ustawy wynosi 1180 zł. Organ I instancji wyjaśnił ponadto, iż przyznanie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, wysokość przyznanej pomocy wynika z aktualnych możliwości finansowej Ośrodka oraz, że rodzina skarżących objęta jest pomocą Ośrodka od 1996 r. Składając odwołanie od powyższej decyzji skarżący zakwestionowali ustalenia poczynione przez organ w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym co do miejsca zamieszkiwania syna K., zarzucając oparcie tych ustaleń na informacjach uzyskanych od osób spoza rodziny. Wyjaśnili, iż syn K. prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe i ma własny dochód, na który składają się otrzymywany zasiłek rodzinny oraz dodatek mieszkaniowy, stąd kwoty te oraz jego osoba nie podlegają uwzględnieniu przy ustalaniu kryterium dochodowego ich rodziny. Kwestionując wysokość przyznanej pomocy skarżący podnieśli, że nie zaspokaja ona niezbędnych potrzeb życiowych rodziny, w rezultacie po zliczeniu kwot przyznanych w 2001 r., na jedną osobę w tej rodzinie przypada kwota niższa od kwot przeznaczanych przez władze miasta na utrzymanie zwierząt w schronisku. Decyzją z dnia [...] marca 2002 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy, w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia podkreślając uznaniowy charakter zasiłków celowych oraz możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Organ II instancji wyjaśnił, iż pomocy społecznej nie można traktować jako źródła utrzymania lecz wyłącznie jako pomoc doraźną, świadczoną w przezwyciężaniu okresowej, trudnej sytuacji materialnej, wskazując przy tym na korzystanie przez skarżących z tej pomocy od 1996 r. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II instancji wyjaśnił, iż miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania jego rodziców, stąd organ I instancji zasadnie uwzględnił jego osobę przy ustaleniu kryterium dochodowego właściwego dla rodziny skarżących. W skardze na powyższą decyzję skarżący wnieśli o jej uchylenie, przytaczając argumentację, którą zawarli w odwołaniu od decyzji organu I instancji oraz dodatkowo podnosząc, iż działając w granicach uznania administracyjnego organ państwowy ma obowiązek wyjaśnić wnikliwie stan faktyczny sprawy, co winno znaleźć odzwierciedlenie w treści decyzji. Zarzucając organom obu instancji pominięcie ustaleń co do miejsca zamieszkania syna K. skarżący podnieśli, że okoliczność ta miała wpływ na wysokość przyznanej im pomocy. Wskazując na przepis art. 91 ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy skarżący podkreślili, iż do kumulowania dochodów rodziców i małoletnich dzieci dochodzi jedynie w sytuacji, gdy dziecko mieszka u rodziców. Skarżący wskazali ponadto, iż zaskarżona decyzja podjęta została przed zapoznaniem się przez organ II instancji z pismem MOPR, w których przedstawione zostały możliwości finansowe Ośrodka. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wyjaśniając, iż podnoszone w skardze argumenty nie dają organowi odwoławczemu podstaw prawnych do uwzględnienia skargi. Organ II instancji podkreślił, że zaskarżona decyzja wydana została w wyniku prawidłowo ustalonej sytuacji bytowej i rodzinnej skarżących, z uwzględnieniem możliwości finansowych organów pomocy społecznej oraz pomocy dotychczas udzielonej skarżącym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadną. W przedmiotowej sprawie decyzje wydane w obu instancjach były wadliwe z uwagi na naruszenie przepisów prawa procesowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Artykuł 32 ust. 1 wyżej wskazanej ustawy o pomocy społecznej stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Z brzmienia tego przepisu wynika, że decyzja podejmowana w tej kwestii przez organ administracji ma charakter uznaniowy, nie znaczy to jednak, że organ administracji może podejmować decyzję w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1980 r. Nr 9, poz. 26 ze zm.), w tym art. 7 i 77 § 1 k.p.a., jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 2. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka, przy czym według wskazań art. 2 ust. 4, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Warunkiem przyznania tego zasiłku jest spełnianie przez osoby lub rodziny ubiegające się o jego otrzymanie kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy. Kryterium to dla rodziny skarżących ustalone zostało z uwzględnieniem osoby ich syna K., który zameldowany jest pod innym adresem, aniżeli skarżący. Okoliczność ta jest w niniejszej sprawie bezsporna, rozbieżności w ocenie dotyczą natomiast uznania przez organ, iż skarżący wraz z synem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Artykuł 7 k.p.a. stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Art. 77 §1 k.p.a. nakłada na organa administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. W przedmiotowej sprawie organ I instancji wymogów tych nie zachował, dokonując ustaleń co do wskazanej okoliczności z pominięciem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zameldowania syna skarżących oraz z pominięciem jego osoby, pomimo że w czasie wywiadu przeprowadzonego w dniu 23 stycznia 2002 r. skarżący W. M. oświadczył, że syn prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Do tego oświadczenia organy obu instancji nie ustosunkowały się, nie przeprowadziły również dowodów pozwalających na ustalenie, gdzie w istocie znajduje się centrum życiowe K. M., co w konsekwencji nie pozwala ocenić, czy syn skarżących prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Okoliczność ta w konsekwencji może mieć wpływ na ustalenie dochodu rodziny skarżących i w rezultacie rozmiar przyznanej im pomocy w postaci zasiłku celowego. Obowiązek wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy dotyczy nie tylko ustalenia przesłanek, jakie powinna spełniać osoba zainteresowana w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej, ażeby przyznać jej świadczenie, ale również i postępowania wyjaśniającego dotyczącego pozostałych okoliczności, decydujących o odmowie przyznania pomocy w żądanym zakresie. Ustalenie organów obu instancji zawarte w wydanych decyzjach, że Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie nie dysponuje odpowiednimi środkami finansowymi na wypłatę świadczeń o charakterze fakultatywnym, nie znalazło potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy, jakim organy dysponowały w dacie wydawania zaskarżonych decyzji. Informacja o tej treści załączona została do akt sprawy (karta 55 akt I instancji) dopiero w dniu 13 marca 2002 r., a więc dzień po wydaniu decyzji przez organ II instancji. Przepis art. 107 §3 k.p.a. nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zachowania określonych wymagań co do uzasadnienia decyzji, a wadliwość uzasadnienia decyzji, polegająca na tym, że organ nie wskazał dowodów, na podstawie których ustalił fakty, będące podstawą rozstrzygnięcia, narusza ten przepis (por wyr. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2002 r. sygn. I S.A. 3098/01, LEX nr 83731). Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) w zw. z art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 z późniejszymi zmianami), należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia [...] lutego 2002 r. nr [...]. Zgodnie z przepisem art. 152 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono o dopuszczalności wykonania decyzji w zakresie przyznającym świadczenie. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 tej ustawy. Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji winny uzupełnić postępowanie dowodowe i dokonać wyczerpujących ustaleń faktycznych, dotyczących okresu z daty wniesienia wniosku, a następnie rozpatrzyć zebrany materiał dowodowy i podjąć stosowną decyzję. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ P.Miładowski /-/E. Makosz-Frymus JFS