II SA/Po 914/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi A.M.i A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2011 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego; oddala skargę Decyzją z [...] 2008. nr [...]Prezydent Miasta P. przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. i A. M. w wysokości po 400 zł miesięcznie na okres od 1 października 2008r. do 30 września 2009 r. W dniu 11 grudnia 2009 r. do organu wpłynęło oświadczenie dłużnika alimentacyjnego T. M. o dokonywaniu bezpośrednich wpłat alimentów na rzecz dzieci A. i A. M.. Dłużnik alimentacyjny przedłożył dowody wpłat za okres od lutego 2009 r. do sierpnia 2009 r. w wysokości: 300 zł za miesiąc luty 2009 r., 300 zł za miesiąc marzec 2009 r., 200 zł za miesiąc kwiecień 2009 r., 300 zł za miesiąc maj 2009 r., 300 zł za miesiąc czerwiec 2009 r., 300 zł za miesiąc lipiec 2009 r. i 300 zł za miesiąc sierpień 2009 r. W tej sytuacji Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] 2010 r. nr [...] ustalił, że kwota 2000,00 zł pobrana przez J. M. tytułem świadczenia pieniężnego z funduszu alimentacyjnego, na rzecz A. i A. M., w okresie od 1 lutego 2009r. do 31 sierpnia 2009r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Poznaniu, decyzją z dnia [...] 2010 r. uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, zalecając zwrócić się do Komornika Sądowego o podanie czy w okresie od 1 lutego 2009r. do 31 sierpnia 2009r. wyegzekwował pełną kwotę alimentów od dłużnika alimentacyjnego na rzecz uprawnionych. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym P. – S. M. w P. poinformował pismem z dnia 17 grudnia 2010 r., że w okresie od 1 lutego 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r. J. M. nie otrzymała z kancelarii żadnych kwot na rzecz uprawnionych. Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] na podstawie art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 lit. d, art. 23 ust.5 i 6 i ust. 7, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009r. nr 1, poz.7 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego ustalił, że kwota 2.000 zł pobrana przez J. M. tytułem świadczenia pieniężnego z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. i A. M. w okresie od 1 lutego 2009r. do 31 sierpnia 2009r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest zobowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Z kolei w myśl art. 2 pkt. 7 lit. d tej ustawy za nienależnie pobrane świadczenia uznać należy świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, przypadku gdy osoba uprawniona, w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Zdaniem organu sytuacja opisana w ostatnim z tych przepisów zaistniała w rozpatrywanej sprawie. Organ podkreślił, iż kwota świadczeń nienależnie pobranych odpowiada kwocie alimentów otrzymanych bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, iż w świetle obowiązujących przepisów nie jest dopuszczalne aby jednocześnie otrzymywać alimenty od osoby zobowiązanej i świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Od chwili podjęcia pierwszej wypłaty z funduszu alimentacyjnego, dług alimentacyjny staje się długiem wobec organu, który przyznał świadczenie z funduszu. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z treścią preambuły ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanym w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, członków ich rodziny. Konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia, od osób należących do kręgu zobowiązanych do alimentacji. W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. J. M. występująca w imieniu A. i A. M. podniosła, iż wpłaty otrzymywane bezpośrednio od T. M. nie stanowiły wpłat na poczet alimentów, a jedynie na poczet dawnego długu lub na małe podarunki dla dzieci. Strona podniosła, iż dłużnik jest jej jeszcze winien kwotę 38.556 zł + odsetki tytułem zaległych alimentów. Kwota ta nie jest spłacana. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] 2011 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy analizując ustalenia dokonane w zaskarżonej decyzji przez Prezydenta Miasta P. - podzielił je w całości - zarówno co do ustaleń faktycznych jak i w prawnych. Kolegium stwierdziło, iż w miesiącach : lutym, marcu, kwietniu, maju, czerwcu, lipcu oraz sierpniu 2009r. T. M. wpłacił do rąk J. M. kwotę w łącznej wysokości 2.000,- zł wskazując w oświadczeniu z dnia 11 grudnia 2009r., iż są to alimenty na rzecz A. i A. M. Bezspornym jest również, iż organ I instancji w powyższym okresie wypłacił na rzecz uprawnionych świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 2.000,- zł. Kolegium wskazało, iż wszystkie wpłaty dokonane na rzecz A. i A. przez T. M. w okresie od dnia 1 lutego 2009r. do dnia 31 sierpnia 2009r. zostały dokonane za konkretne miesiące, co potwierdzili swoimi podpisami przy każdej wpłacie zarówno dłużnik alimentacyjny jak i wierzyciel. W tym stanie organ odwoławczy, powołując się na treść art. 451 § 1 kodeksu cywilnego, uznał, że skoro w dniu 11 grudnia 2009r. dłużnik alimentacyjny skorzystał z swego uprawnienia i wskazał, iż dokonane w okresie od dnia 1 lutego 2009r. do dnia 31 sierpnia 2009r. wpłaty są alimentami za ten okres, to świadczenia pobrane w tych samych okresach przez J. M. należy uznać, na podstawie art. 2 pkt. 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, za nienależnie pobrane. J. M. działając w imieniu A. i A. M. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Pełnomocnik skarżących podniosła, iż dłużnik alimentacyjny wciąż jest winien jej dzieciom kwotę 30.000,- zł tytułem zaległych alimentów i w pierwszej kolejności winien spłacić alimenty zaległe a dopiero później bieżące i nie rozumie dlaczego wierzyciele mają oddać kwotę 2.000 zł organowi. Zdaniem J. M. dłużnik winien spłacać alimenty zaległe, a w tym czasie wierzyciele powinni otrzymywać z funduszu alimentacyjnego świadczenia z tytułu nieuiszczonych alimentów bieżących. Skarżąca podnosi, iż jej dzieci nie posiadają środków, z których mogłyby zwrócić orzeczoną kwotę. Nie pracują (uczą się) są schorowane przewlekle i wymagają leczenia. Również stan zdrowia skarżącej nie jest najlepszy. Strona skarżąca zaznaczyła, iż z pisemnych potwierdzeń przekazanych jej przez T. M. kwot, nie wynika z jakiego tytułu zostały one zapłacone. Czy na poczet zaległych lub bieżących alimentów czy na poczet innego długu lub na drobne prezenty dla dzieci. Ponadto kwoty te zostały uiszczone skarżącej, a nie wierzycielom, o czym świadczą widniejące na potwierdzeniach wpłaty podpisy J. M. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 6 grudnia 2011 r. strona skarżąca podtrzymała swoje stanowisko wyrażone w skardze podkreślając, iż dokonane przez T. M. w okresie od lutego do sierpnia 2009 r. wpłaty nie były wpłatami na poczet zaległych lub bieżących alimentów (nie wynika to z załączonych do sprawy potwierdzeń wpłat) a stanowiły spłatę innego długu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W pierwszym rzędzie zauważyć należy, że kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na badaniu, czy w toku rozP. sprawy organy administracji nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego stosownie do unormowania art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) obejmuje wszystkie, a nie tylko podniesione w skardze kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym. Obejmuje więc to, czy organy administracji dokonały prawidłowych ustaleń odnośnie do obowiązywania zastosowanych norm prawnych, czy normy te właściwie zinterpretowały i czy nie naruszyły zasad ustalania określonych faktów za udowodnione. Kwestią sporną w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym jest prawidłowość oceny dokonanej przez organy administracji, iż wystąpiły okoliczności uzasadniające orzeczenie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimenatcyjnego przyznanych na rzecz A. i A. M., decyzją Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2008r., w kwocie 2000,- zł wraz z ustawowymi odsetkami. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. nr 1, poz. 7 ze zm. dalej zwana jako" "ustawa") osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Definicję ustawową pojęcia "nienależnie pobranego świadczenia" zawiera art. 2 pkt 7 ustawy. Zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d - który został wskazany przez organy administracji - nienależnie pobrane świadczenie to świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Sformułowanie "w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" oznacza, że uprawniony w tym samym okresie musi pobierać jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł. Obydwa świadczenia muszą być także wypłacone za ten sam okres. Świadczenia alimentacyjne są świadczeniami okresowymi przyznawanymi i płatnymi najczęściej miesięcznie i podobnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na podstawie ww. ustawy, wypłacane są w okresach miesięcznych (art. 20 ust. 1 ustawy). Aby można było mówić o jednoczesności pobierania obu świadczeń – co zdaniem organów zachodzi w niniejszej sprawie - musi zachodzić tożsamość okresu, za który świadczenia wypłacono, a więc świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego musi dotyczyć tego samego miesiąca, co wypłacone równocześnie alimenty. Odmienna interpretacja niweczyłaby cel ustawy, jakim było zapewnienie niezbędnych środków na bieżące utrzymanie osobom uprawnionym do alimentów, gdyż nawet jednorazowe dobrowolne wypłacenie przez dłużnika alimentacyjnego uprawnionemu niewielkiej części zaległych alimentów w trakcie pobierania świadczenia z ustawy, skutkowałoby utratą tego świadczenia w okresie świadczeniowym (por. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2010r., sygn. akt I OSK 597/10, oraz wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 września 2011 r. sygn. akt II SA/Lu II SA/Po 395/11 publ. na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Należy zwrócić uwagę, iż świadczenia alimentacyjne są świadczeniami okresowymi. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 stycznia 2009 r. II CSK 409/08 stwierdził, że tym różni się świadczenie okresowe od jednorazowego, spełnianego sukcesywnie lub ratalnie, że wpłacane okresowo kwoty nie są zaliczane na poczet jednego świadczenia. Mamy więc do czynienia z wieloma świadczeniami okresowymi, z których każde wymagalne jest w innym terminie, w innym też terminie ulega przedawnieniu. W rezultacie, każde z tych świadczeń stanowi odrębny dług, chociaż jest to dług tego samego rodzaju. Zasady zarachowania zapłaty i kolejności spłaty długów są uregulowane w art. 451 § 1-3 Kodeksu cywilnego. Przepis ten przewiduje m.in., że dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju, może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce zaspokoić. To zaś, co przypada na poczet tego długu (za konkretnie wskazany okres), wierzyciel może zarachować na związane z tym konkretnym świadczeniem należności uboczne. Jeżeli z kolei dłużnik nie wskazał, który z kilku długów chce zaspokoić, wierzyciel może wystawiając pokwitowanie zaliczyć otrzymane świadczenie na poczet jednego z tych długów. W braku zaś oświadczenia dłużnika lub wierzyciela, spełnione świadczenie zalicza się na poczet najdawniej wymagalnego długu. Reasumując, zawsze zatem konieczne jest w takiej sytuacji ustalenie, na poczet którego długu (za który miesiąc) uiszczona dobrowolnie przez dłużnika kwota ma być zaliczona. Dopiero wówczas będzie możliwa ocena czy osoba uprawniona otrzymała alimenty w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Tylko w przypadku ustalenia, że wpłacona tytułem alimentów kwota obejmowała należności alimentacyjne pokrywające się czasowo z należnościami przyznanymi z funduszu alimentacyjnego, można uznać, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego były świadczeniami nienależnie pobranymi. (patrz ponownie wyrok NSA z dnia 28 lipca 2010r., sygn. akt I OSK 597/10 oraz wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 września 2011 r. sygn. akt II SA/Lu II SA/Po 395/11). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, iż bezspornym jest fakt otrzymania przez J. M. w miesiącach od lutego 2009 r. do sierpnia 2009 r. bezpośrednio od T. M. kwot w łącznej wysokości 2000,- zł. Wpłaty te zostały potwierdzone pisemnie. Bezspornym jest również, iż w tym okresie J. M. pobierała na rzecz swoich dzieci A. i A. M. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 800 zł miesięcznie (na oboje dzieci). Z treści ww. potwierdzeń podpisanych przez J. M. jak i T. M. (za wyjątkiem potwierdzenia wpłaty z miesiąca czerwca 2009 r. – ta wpłata została dokonana przekazem pocztowym) wynika, iż wpłaty te były dokonywane za konkretne miesiące 2009 r. Jakkolwiek na wspomnianych potwierdzeniach brak jest wyraźnego wskazania, iż wpłaty te stanowią bieżące alimenty, to jednakże zawarte w nich stwierdzenie, że wpłaty te były dokonywane za konkretny miesiąc ("za miesiąc luty 2009 r. otrzymałam od T. M. wpłatę [...]" ) prowadzi do wniosku, ze wpłaty te wierzycielka zakwalifikowała na poczet spłaty należności przypadających na ten konkretnie wskazany w potwierdzeniu miesiąc. Złożenie na pokwitowaniach podpisu przez dłużnika alimentacyjnego wskazuje, że taki był również jego zamiar. Bezspornym jest również, iż T. M. wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia 30 sierpnia 2002 r. zobowiązany jest do comiesięcznej wpłaty do rąk J. M. renty alimentacyjnej na rzecz A. i A. M. w łącznej wysokości 800 zł. Z akt sprawy nie wynika natomiast żeby po stronie T. M. istniało we wskazanych miesiącach 2009 r. wobec J. M. inne zobowiązanie, ponad obowiązek zapłaty bieżący i zaległych alimentów na rzecz jego dzieci. Jakkolwiek J. M. w swoim odwołaniu, jak i skardze, wskazała na istnienie jakiegoś długu, który wobec niej posiada T. M. jednakże nie wskazała jakiegokolwiek dowodu istnienia tego zobowiązania. Tym samym stwierdzenie zawarte na wspomnianych potwierdzeniach wpłaty należy uznać za oświadczenia wierzyciela oraz dłużnika o zakwalifikowaniu tych wpłat na poczet bieżącej należności, z tytułu alimentów w danym miesiącu. Jakkolwiek na znajdującym się w aktach sprawy potwierdzeniu wpłaty z czerwca 2009 r. (przekaz pocztowy) kwoty 300,- zł brakuje wyrażanego oświadczenia J. M. i dłużnika, iż wpłata ta została dokonana tytułem renty alimentacyjnej za miesiąc czerwiec to jednak wysokość oraz termin tej wpłaty, w kontekście regularnych wpłat we wcześniejszych i następnych miesiącach, pozwala uznać, w oparciu o zasady doświadczenia życiowego, iż ta wpłata również została dokonana tytułem uregulowania bieżącej należności alimentacyjnej. Słusznie zatem organy uznały, iż dokonane przez T. M., w okresie od lutego 2009 r. – do sierpnia 2009 r. wpłaty na rzecz J. M. stanowiły częściową wpłatę bieżących należności z tytułu alimentów, na rzecz ich wspólnych dzieci, które zgodnie z orzeczeniem Sądu Rejonowego P. z dnia 30 sierpnia 2002 r. sygn. akt [...] T. M. zobowiązany był uiszczać do rąk własnych J. M.. Te wpłacone należności pokrywają się czasowo z należnościami przyznanymi z funduszu alimentacyjnego, a zatem należy stwierdzić, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w wysokości odpowiadającej wpłaconym przez dłużnika świadczeniom alimentacyjnym, były świadczeniami nienależnie pobranymi (art. 2 pkt 7 lit. d ustawy) co uzasadniało orzeczenie o ich zwrocie wraz z odsetkami, zgodnie z art. 23 ust 1. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.