II SA/Po 917/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 stycznia 2012r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi małoletniego W. B. działającego przez przedstawiciela ustawowego A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2011r. Nr [...], [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący - małoletni W. B. działający przez przedstawiciela ustawowego A. B. wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (k. 28 akt sąd.). W uzasadnieniu wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF podpisanym przez przedstawiciela ustawowego, A. B. wskazał, że jego syn jest uczniem II klasy Liceum Ogólnokształcącego. Pozostaje na całkowitym utrzymaniu przedstawiciela ustawowego, jedyne dochody jakie uzyskuje skarżący to renta rodzinna po zmarłej matce w wysokości 557,17 zł netto. Obciążenie małoletniego skarżącego kosztami postępowania stanowi więc nadmierną dolegliwość finansową. Nadto przedstawiciel ustawowy wskazał, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem i małoletnią siostrą. Posiada udział w 1/3 własności zabudowanej nieruchomości, na której znajduje się dom o powierzchni 170 m², a także posiada niezabudowaną nieruchomość o powierzchni 1.157 m² położoną w O. i sąsiadującą z działką, dla której wydano zaskarżoną decyzję. Przedstawiciel ustawowy oświadczył nadto, że małoletni skarżący nie posiada wartościowych przedmiotów, ani oszczędności. Nie prowadzi własnego gospodarstwa domowego i znajduje się na całkowitym utrzymaniu ojca. Przedstawiciel ustawy wskazał, że działa w imieniu i na rzecz małoletniego skarżącego, zatem dochody przedstawiciela ustawowego nie powinny mieć znaczenia dla ustalenia zdolności małoletniego skarżącego do poniesienia kosztów postępowania. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, zwrócono się do przedstawiciela ustawowego małoletniego skarżącego, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 513, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Zobowiązano przede wszystkim do podania wszystkich źródeł miesięcznych dochodów, jakie uzyskują osoby, z którymi małoletni skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami (PIT za 2010r.). Następnie wezwano do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych skarżącego oraz wszystkich osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi rodzina realnie dysponuje. Zwrócono się także o opisanie posiadanego przez niego majątku nieruchomego, w tym do podania jakie przynosi on dochody i jakich kosztów utrzymania wymaga. Istotne było przedstawienie rzeczywistego stanu sprawy w tym zakresie, gdyż posiadanie majątku nieruchomego co do zasady stanowi dodatkowe źródło dochodów. Wezwano także skarżącego do podania spisu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania rodziny, bowiem ich wysokość również wskazuje na wielkość środków jakimi rodzina rzeczywiście rozporządza. Wezwanie zostało prawidłowo doręczone do rąk przedstawiciela ustawowego skarżącego, ale do dnia dzisiejszego pozostało bez odpowiedzi. W tym miejscu należy wskazać, że wbrew temu co twierdzi przedstawiciel ustawowy, do oceny zdolności płatniczych małoletniego skarżącego do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie bierze się pod uwagę sytuację majątkową i finansową wszystkich osób, z którymi skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Zgodnie bowiem z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nadto zaznaczyć należy, że w stosunku do małoletniego skarżącego istnieje obowiązek alimentacyjny ze strony jego ojca. Obowiązek ten wynika wprost z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i oznacza konieczność dostarczania środków utrzymania, do których zalicza się wszystko, co zaspokaja usprawiedliwione potrzeby osoby uprawnionej do alimentacji (art. 87 kro, art. 128 kro). Przyjmuje się, że z samego charakteru świadczeń alimentacyjnych wynika, że ich celem jest zaspokojenie potrzeb bieżących (uzasadnienie uchwały SN z dnia 5 lipca 1995 r., sygn. akt III CZP 86/95, OSNC 1995, nr 11, poz. 161) i to tych podstawowych, jak wyżywienie, ubranie, zapewnienie opieki medycznej, domowej, a gdy chodzi o dziecko, to również zapewnienie mu mieszkania (wyrok SN z dnia 6 maja 1967 r., sygn. akt III CR 422/66, Lex nr 6157). Nadto w zakres tych wydatków wchodzą także innego rodzaju wydatki uzasadnione jego potrzebami, w tym np. koszty sądowe. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych w zakresie w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (post. NSA z 10 marca 2011r., II FZ 67/11, publ. www.cbois.nsa.gov.pl). W konsekwencji, jeśli domownik odmówi współpracy z wnioskodawcą, to liczyć się należy z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmówienia przyznania prawa pomocy. Należy zauważyć, że regulacja zawarta w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dlatego podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W świetle powyższego, oświadczenie majątkowe przedstawione przez przedstawiciela ustawowego małoletniego skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek skarżącego o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów sądowych przedmiotowego postępowania, chociażby w części. Skoro bowiem wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to dochody i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Ostatecznie przedstawiciel ustawowy małoletniego skarżącego na wezwanie nie udzielił żadnej odpowiedzi. Niewykonanie wezwania w części odnoszącej się do dochodów i kosztów utrzymania wszystkich domowników małoletniego skarżącego ma w niniejszej sprawie szczególne znaczenie, zwłaszcza, że jego przedstawiciel ustawowy w całości pokrywa koszty utrzymania skarżącego, jak i jego siostry. Wobec powyższego opierając się o treść formularza wniosku o prawo pomocy przyjąć należy, iż nie zrealizowano warunku wykazania, iż wnioskodawca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych niniejszego postępowania, chociażby w części. Przedłożone oświadczenie w niniejszej sprawie nie odzwierciedla pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej małoletniego skarżącego oraz rodziny. W takim stanie rzeczy niemożliwość poczynienia ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, pozwalających stwierdzić, czy dochody wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, zwłaszcza ojca małoletniego skarżącego, pozwalają na choćby częściowe pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla rodziny, wyklucza uwzględnienie rozpoznawanego wniosku, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska