II SA/Po 930/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant sekr. sąd. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2006r. sprawy ze skargi Miasta P. na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2004r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lipca 2004r. Nr [...]; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę 200zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu uiszczonego wpisu; III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ E. Podrazik /-/ W. Batorowicz /-/ A. Łaskarzewska Decyzją z dnia [...].12.2003 r. Prezydent Miasta P. jako prezydent miasta na prawach powiatu, w którego imieniu działał Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego w P., umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie o zwrot nieruchomości z księgi wieczystej Kw nr [...], położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...],[...] i [...], arkusz mapy [...], obręb [...], wszczęte na wniosek A. W. W uzasadnieniu podano, iż aktem notarialnym z dnia [...].10.1983 r. A. W. zbył Skarbowi Państwa działkę gruntu nr [...] z mapy [...], położoną w P. przy ul. [...]. Zbycie nastąpiło w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W umowie wskazano, że nieruchomość przeznaczona jest na realizację osiedla mieszkaniowego [...] i powołano się na decyzję Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej m. P. z dnia [...].07.1972 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego inwestycji "[...]". Kolejnym aktem notarialnym z tej samej daty A. W. zbył na rzecz Skarbu Państwa działki gruntu nr [...],[...],[...] z mapy [...], położone w P. przy ul. [...], a także nieruchomości z ksiąg wieczystych Kw nr [...] i Kw nr [...], wszystkie stanowiące całość gospodarczą. Umowę zawarto na wniosek właściciela gruntów w trybie art. 6 w zw. z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Obecnie przedmiotowe działki gruntu nr [...],[...],[...] stanowią własność Miasta P. Stanowią one zagospodarowane pola uprawne i są przedmiotem dzierżawy. Na działce nr [...] cel określony w umowie sprzedaży został zrealizowany. Od 1993 r. znajduje się ona w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "A". Na działce tej zrealizowano przewidziane planem realizacyjnym budynki mieszkalne i urządzenia towarzyszące. Nieruchomość nabyta na żądanie właściciela w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości podlega zwrotowi w oparciu o przepis art. 136 ust. 4 w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami tylko wówczas, gdy spełnione zostały warunki do zwrotu wywłaszczonej części nieruchomości. Wobec tego, że na działce nr [...] ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami wnioskodawcy nie przysługuje roszczenie o zwrot działek nr [...],[...],[...]. W dniu [...].09.2004 r. Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania A. W., uchylił decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...].07.2004 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu organ podał, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż nieruchomość nabyta na żądanie właściciela w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości podlega zwrotowi tylko wówczas, gdy spełnione zostały warunki do zwrotu wywłaszczonej części nieruchomości. Zatem jedynym warunkiem zwrotu przedmiotowych działek jest wykazanie, że działka nabyta w trybie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie została zużyta na cele wywłaszczenia. Koniecznym jest więc wyjaśnienie czy odnośnie działki nr [...] zaistniała bądź nie przesłanka zbędności nieruchomości. Do powyższej kwestii organ I instancji nie odniósł się w zaskarżonej decyzji. Wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części. Od powyższej decyzji skargi złożyło Miasto P. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i zarzucając organowi odwoławczemu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 4, art. 136 ust. 3, art. 113 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Skarżący podniósł, iż organ I instancji wyczerpująco zebrał materiał dowodowy, dokonał prawidłowej oceny prawnej zebranych dowodów i właściwie zastosował przepisy prawa materialnego. W przedmiotowej sprawie zachodzi negatywna przesłanka orzeczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości określona w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, choć z innych przyczyn niż w niej podane. Na wstępie stwierdzić należy, iż w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 z 2002 r.) sąd administracyjny rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W przedmiotowej sprawie zaskarżoną decyzję Wojewody poprzedzała decyzja wydana przez Prezydenta Miasta P. jako prezydenta miasta na prawach powiatu wykonującego zadania administracji rządowej, z upoważnienia, którego działał Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego w P. Jednocześnie nieruchomość będąca przedmiotem żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowiła własność komunalną Miasta P. - gminnej jednostki samorządu terytorialnego. W sprawach o zwrot wywłaszczonych nieruchomości - stosownie do art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) - rolę organu prowadzącego postępowanie ustawodawca powierzył staroście. Jest on organem właściwym w tej sprawie bez względu na to, czyją własnością jest nieruchomość, której dotyczy żądanie zwrotu. Natomiast stronami w tym postępowaniu są: właściciel nieruchomości, podmiot ubiegający się o jej zwrot oraz osoby posiadające inne tytuły prawnorzeczowe do tej nieruchomości. Jeżeli zatem gmina jest właścicielem nieruchomości będącej przedmiotem tego postępowania, tej gminie została wyznaczona rola strony. Ta rola procesowa gminy nie może być zmieniona tylko dlatego, że wszędzie tam, gdzie nie wyodrębniono struktur powiatowych, organ gminy (w tym wypadku prezydent miasta) wykonuje zadania starosty (art. 92 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym - Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 ze zm. w związku z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.). Wskazane przepisy mają charakter reguł kolizyjnych i jako takie nie mogą zmieniać ról, jakie przez przepisy prawa materialnego zostały wyznaczone poszczególnym podmiotom w procesie orzekania. Organem właściwym w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest starosta, a nie prezydent miasta. Prezydent sprawujący funkcję starosty nie może jednocześnie występować w imieniu gminy jako strony w tej sprawie i jako organ rozpoznający tę sprawę. Prezydent miasta jest pracownikiem gminy, który sprawuje jednocześnie funkcję organu gminy. W tej sytuacji zachodzi podstawa do wyłączenia prezydenta miasta od udziału w postępowaniu w sprawie zwrotu nieruchomości, której właścicielem jest gmina. Podstawa ta przewidziana jest w przepisie art. 24 § 1 pkt 1 kpa. Pozostawanie z gminą w stosunku zatrudnienia, a ponadto sprawowanie funkcji organu wykonawczego miasta i pełnienie funkcji jego ustawowego przedstawiciela, można uznać za pozostawanie ze stroną w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może mieć chociażby pośredni wpływ na prawa lub obowiązki prezydenta miasta. Tym samym również zastępcy prezydenta oraz inne osoby mające pełnomocnictwa nie mogą wydać decyzji w tej sprawie. Wyłączenie od udziału w postępowaniu w sprawie oznacza odsunięcie od wszystkich czynności, jakie mogą być podjęte, a więc również niemożność udzielenia upoważnienia do wydania decyzji. Decyzja podpisana "z upoważnienia organu" na zewnątrz jest decyzją tego organu, który udzielił upoważnienia. Pogląd analogiczny wyrażony został w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19.05.2003 r. sygn. OPS1/03 (ONSA 2003/4/115) i Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni go podziela. Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należy, iż decyzja Prezydenta Miasta P. wydana w przedmiotowej sprawie narusza przepisy postępowania, tj. art. 24 kpa. Wydanie decyzji przez pracownika lub organ, który podlega wyłączeniu na podstawie art. 24, art. 25 i art. 27 kpa, stanowi podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 3 kpa). Tym samym również zaskarżona decyzja Wojewody, która nie usuwa wskazanego naruszenia przepisów, nie odpowiada prawu. Z tych względów decyzje organów obu instancji należało uchylić. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy postępowanie powinien prowadzić właściwy organ administracji publicznej. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i art. 135 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 z 2002 r.) orzeczono jak w punkcie 1 wyroku. O kosztach postępowania rozstrzygnięto w oparciu o przepis art. 200 wskazanej ustawy, zaś o wykonalności zaskarżonej decyzji w oparciu o treść art. 152 ustawy. /-/ E. Podrazik /-/ W. Batorowicz /-/ A. Łaskarzewska