II SA/Po 932/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu w dniu 14 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o zmianę właściwości sądu i wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi T. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lipca 2015r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej p o s t a n a w i a 1. odrzucić wniosek o zmianę właściwości sądu, 2. zarządzić pozostawienie wniosku o wyłączenie sędziów bez rozpoznania /-/Izabela Paluszyńska Pismem z dnia 23 sierpnia 2015r. T. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2015r. Nr [...] utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] marca 2015r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. W skardze zawarł wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu na potrzeby postępowania sądowego, albowiem, jak podał nie stać go na opłacanie takiego pełnomocnika z wyboru. Z uwagi na fakt, że zgodnie z art. 244 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2016.718, powoływanej dalej jako: ppsa) prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego a Skarżący w niniejszej sprawie korzysta z podmiotowego zwolnienia od kosztów sądów (art. 239 § 1 pkt 1a ppsa), jego wniosek został rozpoznany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w części poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2015r. rozpoznając ten wniosek referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Rozpoznając sprzeciw Skarżącego (nazwany przez niego zażaleniem) od tego postanowienia, Sąd postanowieniem z dnia 18 lutego 2016r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 grudnia 2015r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia referendarza (pismo z 30.12.2015r. k. 39-43) Skarżący podtrzymał wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z uwagi na fakt, że wniosek ten zawarty był w sprzeciwie od orzeczenia odnoszącego się do tej właśnie kwestii nie było podstaw do uznania go za kolejny wniosek w materii, która nie była jeszcze prawomocnie rozstrzygnięta. Wniosek ten stanowić mógł jedynie podtrzymanie dotychczasowego stanowiska Skarżącego w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu i tak został potraktowany, a tym samym rozstrzygnięty negatywnie w postanowieniu Sądu z dnia 18 lutego 2016r. W sprzeciwie z 30.12.2015r. Skarżący wniósł również "o zmianę właściwości sądu rozpoznającego jego wniosek" albowiem "tutejszy sąd ewidentnie narusza moje prawa konstytucyjne w w/w zakresie – w szczególności art. 2 i art. 42§ 2 Konstytucji RP". Z uwagi na fakt, że ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje instytucji "zmiany właściwości sądu" z uwagi na wskazywane przez Skarżącego "ewidentne naruszanie jego praw konstytucyjnych", biorąc pod uwagę treść art. 6 ppsa. zgodnie, z którym sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym bez adwokata, radcy prawnego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, Skarżący zarządzeniem z dnia 18 lutego 2016r. (wykonane 24.02.2016r.) został wezwany do sprecyzowania, czy wniosek o zmianę właściwości sądu zawarty w sprzeciwie stanowi wniosek o wyłączenie konkretnego orzecznika w sprawie, jeżeli tak, należy wskazać imię, nazwisko takiej osoby uprawdopodobniając przyczyny wyłączenia, w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Niezadowolenie z rozstrzygnięcia, a tak należało interpretować zarzut "ewidentnego naruszania praw konstytucyjnych" mogła bowiem ewentualnie stanowić podstawę do złożenia wniosku o wyłączenie sędziego w trybie art. 19 ppsa. Zgodnie zaś z art. 20 § 4 ppsa wniosek o wyłączenie sądu jest niedopuszczalny i podlega odrzuceniu na posiedzeniu niejawnym. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący w piśmie z dnia 16 maja 2016r. (k. 82) podtrzymał swój wniosek o "zmianę właściwości sądu" i podał, że jest wnioskiem o zmianę właściwości sądu a nie jakiegoś orzecznika. Nadto złożył wniosek "o wykluczenie" sędziego orzekającej w sprawie. Z uwagi na fakt, że ustawa nie przewiduje wykluczenia sędziego a jego wyłączenie, tak został potraktowany wniosek Skarżącego. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2016r. sąd odmówił wyłączenia sędziego. Postanowienie to jest prawomocne. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 lipca 2016r. oddalił zażalenie Skarżącego na w/w postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W zażaleniu na to postanowienie (k. 82) T. K. wniósł "o wykluczenie od orzekania w niniejszej sprawie wszystkich tych urzędników pełniących funkcje sędziego, którzy dotychczas orzekali w innych sprawach ze skarg T. K. na naruszenie prawa przez organa administracji – władzy publicznej i wydali orzeczenia naruszające jego prawa konstytucyjne i obywatelskie poprzez celowe i złośliwe oraz bezczelne chamskie i aroganckie dokonanie przezeń fałszywych i błędnych ustaleń dotyczących podstaw mających służyć uzasadnieniom wydania tych ww. orzeczeń stanowiących obłudnie tworzone zestawienie kłamstw i kretyństw popełnionych przez tych ww. urzędników, których personalia wraz z sygnaturami tych spraw należy ustalić za pośrednictwem sekretariatów tutejszego sądu – co jest ewidentnie proste i łatwe i nie przysparza jakichkolwiek trudności". Wniósł również, jak podał ponownie, o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w szczególności do niniejszego postępowania zażaleniowego, albowiem nie stać go na opłacenie kosztów sądowych ani pełnomocnika "z wyboru". Zarządzeniem z dnia 19 maja 2016r.(k. 87) Skarżący został wezwany do wskazania z imienia i nazwiska tych sędziów, których domaga się wyłączenia i to w terminie 7 dni – pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi na to wezwanie Skarżący wniósł o ustalenie przez tutejszy sąd imion i nazwisk za pośrednictwem systemu komputerowego. Podał, że we wniosku o wyłączenie sędziego wskazał, iż domaga się wyłączenia sędziów, prowadzących określone sprawy, w której był/jest stroną postępowania, co jest sądowi znane albowiem posiada wiedzę o imionach i nazwiskach tych sędziów, których wyłączenia się domaga. Jednocześnie podał, że w trybie dostępu do informacji publicznej domaga się podania podstawy prawnej wezwania o podanie imion i nazwisk sędziów, których wykluczenia się domaga. Zarządzeniem z dnia 3 sierpnia 2016r. referendarz sądowy pozostawił wniosek Skarżącego zawarty w zażaleniu (k.82) o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu bez rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Niniejsze postanowienie dotyczy rozstrzygnięcia następujących wniosków Skarżącego: 1. złożonego przez Skarżącego w piśmie z 30.12.2015r.(k. 43) wniosku o zmianę właściwości sądu, który podtrzymał w piśmie z dnia 16 maja 2016r. (k. 82), 2. złożonego przez Skarżącego w piśmie z dnia 16 maja 2016r. (k. 82) wniosku o wyłączenie w niniejszej sprawie wszystkich sędziów, którzy dotychczas orzekali bądź nadal orzekają w sprawach, w których jest/był stroną. Odnośnie wniosku o zmianę właściwości sądu Sąd uznał, że jest on niedopuszczalny z mocy ustawy. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi możliwości złożenia takiego wniosku nie przewiduje a Skarżący domagał się wprost w piśmie z dnia 13 marca 2016r. (k.62) o rozpoznanie go w takim brzmieniu jakie mu nadał. Właściwość sądów – miejscowa, rzeczowa i delegacyjna określona jest w art. 13 ppsa. Ustawa nie przewiduje zmiany właściwości sądu na żądanie strony. Ustawodawca, biorąc pod uwagę możliwe sytuacje związane z obiektywnym działaniem siły wyższej (np. powódź), wskazał w art. 14 a ppsa, że w sytuacji, gdy wojewódzki sąd administracyjny nie może z powodu przeszkody rozpoznać sprawy lub podjąć innej czynności, Naczelny Sąd Administracyjny wyznacza na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów zawodowych, inny wojewódzki sąd administracyjny. Jak wskazał Sąd Najwyższy wyznaczając kierunki interpretacji art. 44 kpc ( w brzmieniu identycznym co treść art. 14a ppsa, oczywiście w odniesieniu do sądów powszechnych) do wyznaczenia innego sądu nie wystarczają względy celowości, albowiem przepis uzależnia wyznaczenie innego sądu niż właściwy od dalej idącej przesłanki, mianowicie od tego, żeby sąd właściwy nie mógł z powodu przeszkody rozpoznać sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7.11.1975r., ICO 14/75, OSNC 1976, Nr 10, poz. 217). Za taką przeszkodę w orzecznictwie uznaje się również wyłączenie od orzekania wszystkich sędziów w danym sądzie, czy to na wnioski złożone przez sędziów, czy przez stronę. Skoro wyłączenie wszystkich sędziów orzekających w tutejszym sądzie nie miało miejsca, nie zaszły również inne przeszkody w postaci np. klęsk żywiołowych uniemożliwiające rozpoznanie przedmiotowej sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu i uzasadniające rozpoznanie wniosku przez NSA, a Skarżący swój wniosek "o zmianę właściwości sądu" uzasadniał względami celowościowym jakimi w jego ocenie było "ewidentne naruszanie jego praw konstytucyjnych", jedyną możliwą kwalifikacją wniosku Skarżącego było uznanie, iż chce by sędziowie w WSA w Poznaniu nie orzekali w jego sprawie, czyli, by byli od jej rozpoznania wyłączeni. Innej możliwości ustawodawca bowiem nie przewidział. Skarżący w piśmie z dnia 13 marca 2016r. jednak wyraźnie domagał się, by jego wniosek o "zmianę właściwości sądu" był interpretowany jedynie zgodnie z jego literalnym brzmieniem. Z uwagi na fakt, że taki wniosek jest niedopuszczalny z mocy ustawy orzeczono jak w pkt 1 postanowienia odrzucając ten wniosek. Wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów, którzy dotychczas orzekali w sprawach, w których Skarżący jest lub był stroną podlegał pozostawieniu bez rozpoznania na podstawie art. 49 § 2 ppsa. Zarządzenie o pozostawieniu tego wniosku bez rozpoznania zostało zawarte w pkt 2 przedmiotowego postanowienia. Skarżący nie wykonał bowiem wezwania z 19 maja 2016r. o wskazanie imion i nazwisk sędziów, których wyłączenia się domaga. Wykonaniem tego zarządzenia nie może być bowiem pismo Skarżącego z 29 maja 2016r., w którym zwraca się do sądu, by ten sam ustalił te nazwiska na podstawie systemu komputerowego. Przerzucenie obowiązku, do którego wykonania zobowiązany był Skarżący na sąd wykonaniem takiego obowiązku nie jest. Tym bardziej, że przedmiotem żądania Skarżącego było wyłączenie sędziów, którzy orzekali lub orzekają w jego sprawach i którzy w ocenie Skarżącego z przyczyn mu znanych nie powinni w sprawach z jego udziałem orzekać. Formułując taki wniosek Skarżący winien posiadać wiedzę co do osób i przyczyn wyłączenia. Podkreślić należy, że przepisy dotyczące wyłączenia sędziego skonstruowane są w taki sposób, by z jednej strony umożliwić stronie prawo do bezstronnego sądu, a z drugiej, by zapewnić bezstronność i niemożność wywierania na sędziego jakichkolwiek nacisków w celu uzyskania orzeczenia określonej treści. Instytucja wyłączenia sędziego nie służy do "wybierania" orzecznika przez stronę, czy blokowania postępowania, które toczy się z inicjatywy strony. Obywatel, który ma uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi wiedzieć jakiej konkretnie osoby to dotyczy i z jakich przyczyn. Instytucja wyłączenia dotyczy danej sprawy a nie wszystkich spraw jakie kiedykolwiek dana osoba inicjowała w sądzie. Zgodnie z art. 18 § 1 ppsa Sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) (2) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Zgodnie z art. 18 § 3 ppsa sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi. W tym przypadku wyłączenie sędziego następuje z mocy prawa, bez konieczności wnioskowania przez stronę o jego wykluczenie. Ustawodawca przewidział również możliwość wyłączenia sędziego w tych przypadkach, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W takim przypadku wyłączenie może nastąpić na żądanie sędziego i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.). Wniosek strony winien spełniać wymogi pisma w postępowaniu sądowym oraz wskazywać personalia sędziego, przyczyny uzasadniające jego wyłączenie oraz wskazywać okoliczności uprawdopodobniające ich istnienie (art. 20 § 1 i art. 46 p.p.s.a., por. też postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2008 r., sygn. akt I OZ 674/08, opubl. w Lex pod nr 493831, z 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 241/08, opubl. w Lex pod nr 479290, z dnia 12 września 2007 r., sygn. akt I OZ 649/07, opubl. w Lex pod nr 360333, postan. NSAn z 26.01.2012r., II FZ 815/11 LEX nr 1113655). Ustawa przewiduje bowiem możliwość wyłączenia konkretnego sędziego z przyczyn wiążących się z jego osobą. Niewskazanie sędziego z imienia i nazwiska oraz niewyjawienie przyczyn wyłączenia czyni niemożliwym rozpoznanie wniosku. Nie można bowiem w takim przypadku stwierdzić, czy zachodzi w ogóle przesłanka wyłączenia określona w ustawie jako istnienie okoliczności, która w odniesieniu do konkretnej osoby mogłaby wywołać wątpliwości co do jej bezstronności. Brak tych danych uniemożliwia nadanie pismu dalszego biegu i uzasadnia wezwanie strony do uzupełnienia jego braków, stosownie do art. 49 § 1 p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie wniosek Skarżącego ograniczał się do stwierdzenia: "wnoszę o wykluczenie od orzekania w niniejszej sprawie wszystkich tych urzędników pełniących funkcje sędziego, którzy dotychczas orzekali w innych sprawach ze skarg T. K. na naruszenie prawa przez organa administracji – władzy publicznej i wydali orzeczenia naruszające jego prawa konstytucyjne i obywatelskie". Uzasadnienie wniosku sprowadzające się do inwektyw i wulgarnych sformułowań nie odpowiadało żadnej z przesłanek wskazanych wyżej w art. 18 § 1 i 3 ppsa. Nie było więc podstaw do wyłączenia sędziów z mocy ustawy. Pismo strony należało zaś, jak prawidłowo uczynił to przewodniczący, potraktować jako wniosek, o którym mowa w art. 20 § 1 ppsa. Z uwagi na fakt, że nie zawierał on wszelkich niezbędnych danych, pozwalających na nadanie mu dalszego biegu, prawidłowo, zgodnie z art. 49 § 1 ppsa stronę skarżącą wezwano do uzupełnienia braków pisma, wskazując sposób wykonania zarządzenia, termin i pouczając o skutku niezastosowania się do wezwania Skarżący nie zastosował się do wezwania w ustawowym terminie. Z tych względów należało zarządzić jak w pkt 2 postanowienia i pozostawić wniosek bez rozpoznania, taki bowiem skutek przewiduje art. 49 § 2 ppsa. /-/Izabela Paluszyńska