II SA/Po 94/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2013 r. sprawy ze skargi L. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] grudnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania; I. oddala skargę, II. przyznaje adwokat A.[...]S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu, kwotę [...] zł ([...] złotych) w tym [...] zł ([...]) tytułem podatku od towarów i usług. W decyzji z dnia [...] 2012 r. ([...]) Prezydent Miasta K. (Dyrektor MOPS w K. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta), w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, orzekł o skierowaniu L. L. do Domu Pomocy Społecznej dla osób [...] w [...] na czas nieokreślony. Decyzja została doręczona stronie w dniu 24 października 2012 r. W dniu 16 listopada 2012 r. strona wniosła drogą pocztową bezpośrednio do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu odwołanie od decyzji z dnia [...] 2012 r., kwestionując ustalenie organu co do samodzielności funkcjonowania. W przedmiotowym odwołaniu nie została zawarta żadna wypowiedź, z której wynikałoby, że intencją strony jest jednoczesne złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania ani że strona w ogóle jest świadoma uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2012 r. ([...]), następnie sprostowanym postanowieniem z dnia [...] grudnia 2012 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu – m.in. wskazując w podstawie prawnej art. 127 § 2, art. 134 i art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "kpa") stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że strona ze względu na zły stan zdrowia była już kierowana – za jej zgodą – do Domu Pomocy Społecznej w [...] przy ul. [...], jednak w dniu [...] 2012 r. złożyła pisemną rezygnację z zamieszkania w tej placówce; ponadto podał, że Sąd Rejonowy w K. [...] postanowieniem z dnia [...] 2012 r. sygn. akt [...] wyraził zgodę na umieszczenie L. L. w domu pomocy społecznej, bez jej zgody. Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji został podjęta zgodnie z przepisami. Zarazem jednak stwierdziło, że w zaskarżonej decyzji strona została prawidłowo pouczona o możliwości wniesienia odwołania w terminie 14 dni od daty jej doręczenia, a z akt sprawy wynika, że decyzje strona otrzymała w dniu 24 października 2012 r., natomiast odwołanie zostało wniesione na poczcie w dniu 16 listopada 2012 r. Wskazując na zestawienie dat odbioru decyzji i wysłania odwołania, Kolegium stwierdziło, że został przekroczony termin, o którym mowa w art. 129 § 2 kpa, do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji, stąd zaszły podstawy do zastosowania art. 134 kpa. W skardze na postanowienie Kolegium z dnia [...] grudnia 2012 r. strona zarzuciła organom obydwu instancji naruszenie art. 7, art. 8 i art. 10 § 1 kpa poprzez niezapewnienie jej pomocy prawnej (reprezentacji adwokata) w postępowaniu. Podniosła, że nie była nigdy leczona psychiatrycznie, jak również szereg zarzutów merytorycznych przeciwko rozstrzygnięciu organu I instancji i błędy w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. W skardze strona zawarła również wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W odpowiedzi na skargę Kolegium, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o jej oddalenie. Ponadto przedstawiło przebieg postępowania administracyjnego. Na rozprawie w dniu 9 października 2013 r. ustanowiony dla strony z urzędu pełnomocnik skarżącej (adwokat) podtrzymał argumentację i wnioski skargi, a ponadto podkreślił, że razem ze skargą został złożony wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, który to wniosek nie został rozpoznany przez organ odwoławczy. Pełnomocnik podniósł, że w analogicznej sytuacji w sprawie o sygn. IV SA/Po 1011/10 postanowienie organu odwoławczego zostało uchylone. Pełnomocnik wniósł również o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, które nie zostały uiszczone nawet w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Tytułem wstępu do dalszych rozważań wyjaśnić należy, że stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Przedmiotem dokonywanej przez niego kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu, rozstrzygając w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, jak to wynika z art. 133 § 1, art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") i stosując środki, o których mowa w art. art. 135 p.p.s.a. Po rozpoznaniu sprawy według przywołanych zasad Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie zostało wydane bez naruszenia przepisów, które powodowałoby jego nieważność (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) lub takiego naruszenia przepisów, które stanowiłoby podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a) lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Przepis art. 129 kpa określa sposób (§ 1), jak i termin (§ 2 i 3) wniesienia odwołania, który co do zasady wynosi 14 dni od dnia doręczenia lub odpowiednio ogłoszenia decyzji stronie. Z kolei art. 134 kpa wskazuje obowiązki organu II instancji prowadzącego ten etap odwoławczy postępowania administracyjnego. Postępowanie odwoławcze składa się bowiem z trzech faz: wstępnej, postępowania wyjaśniającego i wydania decyzji (odpowiednio postanowienia). Jak wynika z art. 134 kpa, organ odwoławczy w pierwszej fazie postępowania zobowiązany jest do ustalenia, czy odwołanie jest dopuszczalne i czy zostało wniesione z zachowaniem terminu. Ocena charakteru pisma winna zostać dokonana przez organ odwoławczy już w fazie wstępnej, bowiem w razie stwierdzenia niedopuszczalności lub uchybienia terminu organ odwoławczy nie może rozpatrzyć merytorycznie bezskutecznego środka zaskarżenia, lecz w drodze postanowienia stwierdzić niedopuszczalność odwołania lub uchybienie terminu do jego wniesienia. Natomiast rozpatrzenie odwołania niedopuszczalnego lub wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, która na podstawie art. 16 § 1 kpa korzysta z ochrony trwałości (patrz B. Adamiak w B. Adamiak/J. Borkowski, KPA. Komentarz, wyd. 11, Warszawa 2011, komentarz do art. 134, Nb 6 i powołane tam orzecznictwo). Odnosząc powyżej przywołane przepisy do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że Kolegium trafnie oceniło, iż strona uchybiła terminowi do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia [...] 2012 r. ([...]). Decyzja ta, jak to niewątpliwie wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. 46 akt adm.), została doręczona stronie w dniu 24 października 2012 r. W konsekwencji termin do wniesienia odwołania, o którym mowa w art. 129 § 2 kpa, upłynął w dniu 7 listopada 2012 r. Odwołanie zaś zostało wniesione niewątpliwie po terminie, dopiero w dniu 16 listopada 2012 r. W odwołaniu, którego treść jest w pełni komunikatywna i jednoznaczna, strona formułując zarzuty formalne (brak zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu) i merytoryczne (błędne ustalenie stanu faktycznego – rzeczywistej sytuacji strony i błędną ocenę zgromadzonych dowodów w zakresie przesłanek skierowania strony do domu pomocy społecznej) przeciwko zaskarżonej decyzji, nie zawarła wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania ani nawet sugestii, że taki wniosek chciałaby wnieść. Wniosek taki został natomiast wprost wyartykułowany w skardze, a jego adresatem ze swej istoty jest właśnie organ II instancji, nie zaś sąd administracyjny. Dodać należy, że sąd administracyjny dokonuje kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego na dzień jego wydania i w oparciu o obowiązujący w tej dacie stan prawny i faktyczny sprawy (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2011 r. sygn. akt I GSK 81/10 – dostępny w bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego też okoliczności następcze, jak właśnie złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydent Miasta K. z dnia [...] 2012 r. przy wnoszeniu skargi do tutejszego Sądu, nie mogły rzutować na ocenę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Kolegium. Fakt sformułowania przy wnoszeniu skargi żądania przywrócenia terminu do wniesienia odwołania tym bardziej wzmacnia tezę, że przedmiotowy wniosek nie został wcześniej złożony w postępowaniu administracyjnym, a w szczególności w postępowaniu odwoławczym. Co się tyczy powołanej przez pełnomocnika skarżącej na rozprawie w dniu 9 października 2013 r., jak stwierdził, analogicznej sytuacji, w której tutejszy Sąd w sprawie o sygn. IV SA/Po 1011/10 postanowienie organu odwoławczego uchylił [wyrokiem z dnia 11 maja 2011 r.], stwierdzić należy, że wyrok sądu administracyjnego zapadły w innej sprawie nie stanowi precedensu, który wiązałby sąd administracyjny w innej sprawie. Ponadto Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę nie podziela stanowiska, że czynności procesowe należące do postępowania administracyjnego (jak właśnie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia dowołania) dokonane po wydaniu aktu skarżonego do sądu administracyjnego mogłyby doprowadzić do wstecznego odniesienia ich do kontrolowanego aktu administracyjnego, nie stanowią bowiem elementu stanu faktycznego i prawnego sprawy, w którym orzekał organ administracyjny. Wobec powyższego stwierdzić należy, że stanowisko Kolegium co do zastosowania w sprawie art. 134 kpa i wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania było prawidłowe. W konsekwencji skarga podlegała oddaleniu. Podkreślić jednak zarazem trzeba, że rozstrzygnięcie sądowe w niczym nie dezaktualizuje obowiązku rozpatrzenia przez Kolegium sformułowanego w skardze wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, którego adresatem jest organ II instancji dysponujący odpisem skargi. W konsekwencji Kolegium powinno rozpatrzyć przedmiotowy wniosek, uwzględniając szczególne okoliczności zachodzące po stronie skarżącej, takie jak jej zaawansowany wiek, stan zdrowia (bacząc przy tym na naturę dolegliwości) i sytuacja osobista. W razie bezczynności lub przewlekłości organu w tym zakresie, stronie służą odpowiednie środki prawne służące ponagleniu organu (art. 37 § 1 kpa), nie wyłączając skargi do sądu administracyjnego, po uprzednim wyczerpaniu drogi administracyjnej. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. O wynagrodzeniu pełnomocnika strony wyznaczonego z urzędu Sąd orzekł, mając na uwadze wniosek pełnomocnika i zasady wynikające z art. 250 p.p.s.a.