II SA/Po 951/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 marca 2014r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. H. na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2013r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku dla bezrobotnych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K.Witkowicz-Grochowska Skarżący M. H. wniósł o prawo pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że kwestionuje wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oddalający jego skargę w przedmiotowej sprawie. Oświadczył, że posiada kamienicę we W. oraz mieszkanie o powierzchni [...] m². Wskazał, że jego dochód stanowi zasiłek celowy z ośrodka pomocy społecznej w wysokości [...] zł miesięcznie. Zakreślił rubryki dotyczące stanu rodziny i osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz dotyczące zasobów pieniężnych, w tym oszczędności i wartościowych przedmiotów oraz stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, ze zm., dalej "p.p.s.a.") strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Taki szczególny przepis to art. 239 pkt 1 b) p.p.s.a., zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. Stąd skarżący wnosząc skargę w przedmiocie zasiłku dla bezrobotnych z mocy prawa, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych i wydatków (art. 211 - art. 213 p.p.s.a.). Wobec powyższego skarżący zwolniony jest na mocy ustawy z obowiązku poniesienia kosztów sądowych związanych z udziałem w niniejszej sprawie - art. 239 pkt 1 b) p.p.s.a. Wyjaśnić należy, że przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych pozostaje aktualne jedynie w sytuacji, gdy na podmiocie występującym z takim żądaniem ciąży obowiązek uiszczenia tych kosztów. Skoro skarżący zwolniony jest z ustawy to nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, zatem zwolnienie od tych kosztów w drodze postanowienia nie może być przyznane i w konsekwencji należy oddalić wniosek w tym zakresie (art. 258 §2 pkt 7 p.p.s.a.). Żądanie obejmujące wydanie orzeczenia o zwolnieniu od kosztów sądowych jest bezpodstawne. Wnioskodawca złożył także wniosek o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, który należało rozpoznać merytorycznie w oparciu o sytuację majątkową, rodzinną i finansową. Z uwagi na fakt, że wniosek skarżącego o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, zwrócono się do skarżącego, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Zobowiązano przede wszystkim do podania wszystkich źródeł miesięcznych dochodów stałych, jak i dorywczych, jakie uzyskuje skarżący i pozostałe osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami (PIT za 2012r. 2013, jeżeli już składał). Z akt sprawy wynika, że korespondencję kierowaną do skarżącego odbiera kuzyn, matka skarżącego, jako dorosły domownik (k. 17, 22, 37, 50 i 51). Następnie wezwano do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych skarżącego za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi wnioskodawca realnie dysponuje. Zwrócono się do skarżącego o podanie czy prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli tak to z jakim wynikiem finansowym. Z uwagi na okoliczność, że skarżący podał we wniosku, że posiada kamienicę we W. oraz mieszkanie o powierzchni [...] m², zobowiązano go do opisania posiadanych, dzierżawionych i wynajmowanych nieruchomości, wraz z podaniem jakie przynoszą dochody i jakich kosztów wymaga ich utrzymanie. Wezwano także skarżącego do podania jakie posiada i użytkuje samochody oraz do przedstawienia szczegółowego spisu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania rodziny, gdyż wysokość ponoszonych kosztów z tego tytułu wskazuje także na wielkość środków, jakimi skarżący rzeczywiście rozporządza. Powyższe wezwanie, prawidłowo doręczone matce skarżącego w dniu 7 lutego 2014r., do dnia dzisiejszego pozostało bez odpowiedzi. Przepis art. 246 §1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący). W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006r., sygn. akt II FS 741/06). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taki wnioskodawca powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. W niniejszej sprawie oświadczenie skarżącego o braku wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami pozostaje w sprzeczności w danymi wynikającymi z akt sprawy. Skoro z adnotacji poczty wynika, że korespondencję skarżącego odbierają domownicy - matka, kuzyn - to wspólne zamieszkanie z innymi uzasadnia ocenę, że skarżący wraz z tymi osobami współtworzy wspólne gospodarstwo domowe. Przyjąć należy, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z tymi osobami. W konsekwencji dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową skarżącego domagającego się skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy. Nadto, skarżący nie wyjaśnił swojego stanu majątkowego, w szczególności posiadanych nieruchomości, osiąganych z tego tytułu przychodów i ponoszonych kosztów ich utrzymania. Przyjmuje się bowiem, że posiadane nieruchomości co do zasady pozbawia możliwości skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy, gdyż stanowi źródło dodatkowych dochodów Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 p.p.s.a. skarżący nie złożył żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu rodzinnego, majątkowego i finansowego, a także nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy jego sytuacja finansowa uzasadnia ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Wniosek skarżącego o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów jego wynagrodzenia, nie odzwierciedla zatem pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej wnioskodawcy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W takim stanie rzeczy niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja rodzinna i finansowa wnioskodawcy nie pozwala na pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy także i w tej części. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 239 pkt 1b i art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K.Witkowicz-Grochowska