II SA/Po 958/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Kamieńska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Bela po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi B.W. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego; oddala skargę. /-/ B. Drzazga /-/ B. Kamieńska /-/ W. Batorowicz IISA/Po 958/08 Uzasadnienie Decyzją z dnia 30.06.2008r Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego GEOPOZ, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Poznania jako prezydenta na prawach powiatu, umorzył postępowanie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za część nieruchomości położonej w P., nr ewidencyjny arkusz mapy [...], działka nr [...], o powierzchni [...]m2, zajętej pod ul. [...]. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 12.03.2008r. B. W. złożyła wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przejęcie przez Miasto P. z dniem 1.01.1999r. nieruchomości nr [...], stanowiącej do dnia 31.12.1998r. własność wnioskodawczyni, a zajętej pod drogę publiczną i pozostającą we władaniu Skarbu Państwa. Decyzją ostateczną z dnia 5.06.2007r., wydaną na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13.10.1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), Wojewoda Wielkopolski orzekł, że część nieruchomości, położonej w P., zapisanej w księdze wieczystej nr [...]jako własność B. W., oznaczonej w ewidencji gruntów obręb [...], arkusz mapy [...], działka nr [...] o powierzchni [...]m2, która w projekcie podziału, stanowiącym integralną część decyzji, została oznaczona jako działka nr [...] o powierzchni [...]m2, pozostająca w dniu 31.12.1998r. we władaniu Skarbu Państwa, z dniem 1.01.1999r. stała się z mocy prawa za odszkodowaniem własnością Miasta P. jako zajęta pod drogę publiczną – drogę powiatową - ul. [...]. Organ powołując się na przepisy art. 73 ust.4 w/w ustawy, zgodnie z którym odszkodowanie za nieruchomości wskazane w ust.1 tego artykułu ustala się i wypłaca się na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1.01.2001r. do dnia 31.12.2005r. uznał, że wniosek B.W. został złożony z uchybieniem terminu określonego w tym przepisie, a zatem roszczenie wnioskodawczyni o ustalenie i wypłatę odszkodowania, w świetle treści w/w przepisu wygasło. W tej sytuacji istniały podstawy do uznania postępowania za bezprzedmiotowe i umorzenia go na podstawie art. 105 § 1 kpa. Po rozpatrzeniu odwołania B.W. , Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia 17.09.2008r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając ustalenia i ocenę prawną organu pierwszej instancji. Powyższa decyzja organu odwoławczego jest przedmiotem skargi B. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, zarzucając ich wydanie z naruszeniem art. 105 § 1 i art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 8,9,20,21 i 64 Konstytucji RP, a także art. 118 ust.1 i art. 129 ust.1 ustawy z dnia 21.08.1991r. o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem skarżącej Wojewoda Wielkopolski w decyzji ostatecznej z dnia 5.06.2007r. przesądził, że przejęcie nieruchomości na własność Miasta P. wypłata stosownego .odszkodowania. Wydanie powyższej decyzji w dniu 5.06.2007r. pozbawiło skarżącą możliwość wystąpienia o odszkodowanie w terminie wskazanym w art. 73 ust. 3 ustawy z dnia 13.10.1998r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja w sposób rażący narusza przepisy Konstytucji RP, w szczególności art. 8,9,20, 21 i 64, z których wynika, że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, a wywłaszczenie jako forma ograniczenia prawa własności jest stosowane wyjątkowo, na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Ponadto, organ nie przeprowadził rozprawy administracyjnej, naruszając przepisy art. 10 § 1 kpa w związku z art. 118 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami .W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) oraz art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz.1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta polega na badaniu zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd bierze przy tym pod uwagę czy organy administracji publicznej w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły przepisów prawa procesowego i prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Kontroli legalności decyzji sąd dokonuje mając na uwadze stan prawny i akta sprawy, istniejące w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Uchylenie zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny następuje w sytuacjach określonych w art.145 § 1 p.p.s.a. Badając legalność zaskarżonej decyzji w tak zakreślonej kognicji, Sąd doszedł do przekonania, iż skarga okazała się bezzasadna, bowiem organ odwoławczy nie naruszył prawa umarzając postępowanie w sprawie z wniosku B. W., złożonego w dniu 12.03.2006r., o ustalenie i wypłatę odszkodowania w oparciu o art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13.10.1998r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.). Przepis ten w powiązaniu z treścią ust. 1 i 2 art. 73 w/w ustawy stanowi, iż odszkodowanie za nieruchomości osób trzecich zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego, ustala się i wypłaca według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001r. do 31 grudnia 2005r. ; po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Zgodnie z art. 129 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jedn. Dz.U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), zwanej dalej u.g.n., starosta wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, m.in. w przypadku gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Nie ulega wątpliwości, że przewidziany w w/w art. 73 ust. 4 termin do zgłoszenia wniosku o wypłatę odszkodowania jest terminem prawa materialnego a nie prawa procesowego. Ustawodawca wyraźnie bowiem wskazał okres, w którym mogło nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjno-prawnego stosunku materialnego i jednoznacznie określił sankcję prawną uchybienia terminowi do zgłoszenia wniosku o odszkodowanie stwierdzając wprost, że po upływie okresu trwającego od 1 stycznia 2001r. do 31 grudnia 2005r. roszczenie o odszkodowanie wygasa. Skoro wniosek skarżącej został złożony w dniu 12.03.2008r., a więc po upływie materialnoprawnego terminu do zgłoszenia żądania, roszczenie skarżącej o odszkodowanie wygasło, a zatem nie mogło być skutecznie prowadzone postępowanie administracyjne w tej sprawie. Gdy roszczenie nie przysługuje, bądź wygasło, to postępowanie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 kpa. Bez znaczenia był przy tym powód uchybienia terminowi określonemu w art. 73 ust.4 w/w ustawy, skoro terminy prawa materialnego nie są przywracalne. Należy wskazać, że decyzja Wojewody Wielkopolskiego z dnia 5.06.2007r., wydana w trybie art. 73 ust. 3 ustawy, ma charakter deklaratoryjny i służy jednostce samorządu terytorialnego do wykazania w księdze wieczystej przejścia prawa własności i mimo tego, że zawiera zapis o przejściu własności za odszkodowaniem, to zapis ten nie stanowi uprawnienia dla byłych właścicieli nieruchomości do występowania z wnioskiem o odszkodowanie, skoro zasady i terminy do złożenia wniosku ustawodawca określił w art. 73 ust. 4 ustawy. Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia zaskarżoną decyzją przepisów Konstytucji RP zabraniających odbierania własności gruntów bez słusznego odszkodowania, Sąd zauważa, że ocena zgodności art. 73 ust. 4 w/w ustawy z treścią art. 21 ust. 2 Konstytucji RP była przedmiotem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, zarejestrowanego pod sygnaturą SK 11/02. Trybunał Konstytucyjny w wydanym w tymże postępowaniu wyroku z dnia 20.07.2004r. (OTK-A 2004/7/66) stwierdził, że art. 73 ust. 4 cytowanej na wstępie ustawy jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że przyjęty art. 73 ust. 4 ustawy z 13.10.1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną okres dochodzenia odszkodowania za grunty zajęte pod drogi publiczne, zarówno odsuwający w czasie możliwość złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania jak i ograniczający okres dochodzenia roszczenia, a także nieokreślający terminu zapłaty odszkodowania i wyłączający z zakresu czasowego waloryzację okresu między dniem utraty własności, a dniem ustalenia wysokości odszkodowania, mieści się w graniach wyznaczonych przez konstytucyjny wymóg przyznania słusznego odszkodowania. Słuszność tego odszkodowania - jak podkreślił trybunał - mierzy się nie tylko interesami podmiotu wywłaszczonego, lecz również znanymi ustawodawcy możliwościami władzy publicznej w zakresie sprostania wymaganiom związanym z uregulowaniem sytuacji prawnej nieruchomości zajętych pod drogi publiczne (kwestia czasu koniecznego na przygotowanie środków, w budżetach państwowych i gminnych do wypłaty odszkodowań). Nietrafny jest także zarzut naruszenia przez organy art.10 § 1 kpa w związku z art. 118 ust. 1 u.g.n. Sąd podzielił pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7.05.2007r. sygn. I SA/Wa 547/07, że w postępowaniu administracyjnym o ustalenie wysokości odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego, nie jest obligatoryjne przeprowadzenie rozprawy. Zgodnie z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną - "Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2 będzie ustalone i wypłacone według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości..." - to jest działu III, rozdziału 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Przepisy tam zawarte nie przewidują obowiązku przeprowadzenia rozprawy. Obowiązek przeprowadzenia rozprawy przewiduje przepis art. 118 ust. 1 u.g.n., w sytuacji gdy prowadzone jest postępowanie wywłaszczeniowe. Przepis art. 118 ust. 1 zamieszczony został w dziale III rozdziale 4 u.g.n., poświęconym problematyce wywłaszczenia nieruchomości i zdaniem Sądu, nie ma zastosowania w postępowaniu prowadzonym w celu ustalenia i wypłaty odszkodowania. Należy bowiem mieć również na uwadze odmienne pod względem charakteru i skutków prawnych wywłaszczenie nieruchomości w trybie przepisów art. 112 i nast. ustawy o gospodarce nieruchomościami i zajęcie nieruchomości pod drogi w trybie art. 73 ustawy z 13 października 1998 r. Rozprawa winna być więc przeprowadzona wówczas, gdy zdaniem organu, zaistnieją w sprawie przesłanki określone w art. 89 Kodeksu postępowania administracyjnego. Jednakże w niniejszej sprawie, wobec wygaśnięcia roszczenia skarżącej nie było, zdaniem Sądu, potrzeby wyznaczania rozprawy. Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów art. 10 §1 kpa przez organ odwoławczy, ale skarżąca nie wykazała, że powyższe naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy, a tylko w takiej sytuacji istniałaby podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. Z powyższych przyczyn Sąd nie podzielił zarzutów skargi i jako bezzasadną oddalił ją na podstawie art. 151 p.p.s.a. /-/ Barbara Drzazga /-/ Barbara Kamieńska /-/ Wiesława Batorowicz