II SA/Po 958/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 lipca 2016 r. sprzeciwu R. G. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 czerwca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R. G., R. G. i R. G. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o udzieleniu pozwolenia na użytkowanie budynku gospodarczego postanawia zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. /-/Izabela Paluszyńska Skarżący R. G. (dalej również "wnioskodawca" lub "strona"), w związku z wniesieniem skargi kasacyjnej od wyroku tutejszego Sądu z dnia 16 grudnia 2015 r., po wezwaniu ich pełnomocnika do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, wniósł o przyznanie prawa pomocy w częściowym zakresie, tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w postaci przedmiotowej opłaty sądowej od skargi kasacyjnej. Wniosek ten następnie – w związku z uzupełnieniem braków wniosku – terminowo złożył na urzędowym formularzu PPF, który podlegał także dalszemu uzupełnieniu co do danych zwartych w poszczególnych rubrykach formularza. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; posiada działkę o powierzchni [...] ha w [...] o wartości ok. 50 000 zł oraz działkę budowlaną o powierzchni [...] ha o wartości 300 000 zł. Oświadczył, że nie posiada rachunku oszczędnościowego, dysponuje jednak udziałami w [...] – w wysokości [...]% oraz w [...] innych spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością – w wysokości po [...]%. Nadto podał, że posiada dwa samochody osobowe o wartości 80 000 zł oraz 15 000 zł. Skarżący podał, że utrzymuje się z działalności gospodarczej oraz z umowy o pracę, osiągając dochody w łącznej wysokości około 3 500 zł. W części dotyczącej stałych miesięcznych zobowiązań i wydatków wskazał, że płaci około 1 900 zł raty kredytu, a koszty utrzymania mieszkania stanową około 1 000 zł. Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2016 r. sygn. akt II SA/Po 958/15 referendarz sądowa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówiła wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdziła, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek, a to z kolei oznacza, że to strona powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. W jej ocenie wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów skargi kasacyjnej bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania siebie i rodziny w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm. [aktualnie: 2016 r., poz. 718] – dalej: P.p.s.a.). Zdaniem referendarz, uzyskiwane przez skarżącego dochody netto z działalności [...] i umowy o pracę pozwalają na pokrycie wszystkich koniecznych kosztów jego utrzymania, skoro nie podał, że ma jakieś zaległości w tych płatnościach; dochody te powalają także na ponoszenie kosztów utrzymania dwóch samochodów osobowych o wartości 80 000 zł oraz 15 000 zł, a więc ponoszenie kosztów wykraczających poza niezbędne wydatki koniecznego utrzymania. W konsekwencji referendarz uznała, że sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego nie pozwala na zaliczenie wnioskodawcy do grona osób, które po zaspokojeniu koniecznych kosztów swojego utrzymania nie dysponują już żadnymi wolnymi środkami. Nadto referendarz podniosła, że skarżący dysponuje majątkiem, z którego może pozyskać dodatkowe środki celem ich przeznaczenia na poniesienia kosztów sądowych; posiada udziały w spółkach handlowych, a także nieruchomości, które mogą być przedmiotem obrotu i stanowią źródło dodatkowego dochodu poprzez ich sprzedaż czy wydzierżawienie; posiadanie nieruchomości stanowi negatywną przesłankę przyznania prawa pomocy, tym bardziej gdy skarżący ma działkę budowlaną o powierzchni [...] ha. Referendarz zauważyła także, że skarżący dotychczas ponosił koszty sądowe w wysokości 200 zł wpisu od skargi oraz 100 zł opłaty za uzasadnienie wyroku; aktualnie wymagana opłata od skargi kasacyjnej stanowi połowę wpisu od skargi, zatem jej wysokość (100 zł) również nie uzasadnia zwolnienia wnioskodawcy od tej opłaty, tym bardziej, że skarżący jest zobowiązany do ponoszenia kosztów sądowych razem z dwojgiem pozostałych skarżących i to w sposób solidarny. Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika procesowego (radcę prawnego), wniósł w terminie sprzeciw na postanowienie z dnia 3 czerwca 2016 r., zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez stwierdzenie, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jego zdaniem referendarz nie wzięła pod uwagę miesięcznej raty kredytu w wysokości 1 900 zł obciążającej skarżącego oraz kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania i opłatami za nie w wysokości ok. 1 000 zł miesięcznie, które można uznać za niezbędne wydatki, a zatem nie uwzględniła w ogóle obowiązków, które ciążą na skarżącym. Dalej podniósł, że po odjęciu od zarobków skarżącego (ok. 3 500 zł miesięcznie) sumy kredytu i kosztów utrzymania samego mieszkania, pozostała wnioskodawcy kwota ok. 600 zł podlega jeszcze uszczupleniu o koszty postępowania, co nie pozostaje bez wpływu na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto nie zgodził się ze stanowiskiem, że koszty utrzymania dwóch samochodów są kosztami wykraczającymi poza niezbędne wydatki koniecznego utrzymania, samochody są bowiem są niezbędne skarżącemu do wykonywania działalności gospodarczej oraz do pracy, a zatem są konieczne do osiągania przez niego dochodów. Przy tak sformułowanej argumentacji skarżący stwierdził, że wniosek o przyznanie prawa pomocy wymaga nieco wnikliwszej analizy i rozpatrzenia przedstawionych argumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Słusznie referendarz wywiodła, że z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, należytego udowodnienia oraz udokumentowania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy właśnie na podstawie informacji przekazanych przez stronę, zatem to ona sama powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że referendarz prawidłowo uznała, iż skarżący nie wykazał, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej. Ponadto Sąd stwierdza, że również we wniesionym sprzeciwie okoliczność ta nie została wykazana. Sytuacja majątkowa i finansowa skarżącego jest na tyle dobra, że pozwala mu na pokrycie wszystkich niezbędnych kosztów bieżącego utrzymania własnego (wnioskodawca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi członkami rodziny i nie ma nikogo na sowim utrzymaniu). Skarżący osiąga stały comiesięczny dochód w wysokości ok. 3 500 zł i zarazem nie wykazał, by miał jakiekolwiek zaległości z tytułu kosztów kredytu (1 900 zł miesięcznie) czy kosztów utrzymania mieszkania (ok. 1 000 zł) lub innych składników majątkowych. Ponadto w ogóle nie udokumentował faktu ponoszenia takich miesięcznych kosztów, w tym chociażby spisu wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania. Co się zaś tyczy domniemanych kosztów utrzymania dwóch samochodów – warto zwrócić na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że koszty zakupu paliwa, składek na ubezpieczenia społeczne oraz ewentualnych napraw samochodów używanych do prowadzenia działalności gospodarczej nie mogą być traktowane jako wydatki zmniejszające zdolność płatniczą wnioskodawcy w świetle kryteriów przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Tego rodzaju wydatki stanowią koszt uzyskania przychodu z działalności gospodarczej, które następnie podlegają odliczeniu przy rozliczeniu podatkowym przedsiębiorcy (tak NSA w postanowieniach z dnia 12 sierpnia 2014 r. sygn. akt II GZ 410/14 i II GZ 411/14 – orzeczenia odstępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei koszty użytkowania samochodu na cele wykonywania pracy zarobkowej lub cele osobiste, nawet gdyby je po części uznać za niezbędne koszty utrzymania rodziny – skarżący nie wykazał jednak, że faktycznie ponosi określone wydatki na utrzymanie pojazdów ani też niezbędności ich do wykonywania pracy zarobkowej – nie mogłyby korzystać z pierwszeństwa ich ponoszenia przed kosztami sądowymi i uzasadniać oszczędzenie wnioskodawcy wydatków z tego tytułu. Trafnie też referendarz zwróciła uwagę na niewielką wysokość opłaty od skargi kasacyjnej (100 zł), którą do tego wszyscy trzej skarżący w niniejszej sprawie powinni uiścić wspólnie (solidarnie). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący. Ponadto wnioskodawca powinien wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo że podjął wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2014 r. sygn. akt II OZ 1052/12, dostępne jw.). W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1-3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. /-/Izabela Paluszyńska