II SA/Po 958/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 lipca 2016 r. sprzeciwu R. G. i R. G. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 czerwca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R. G., R. G. i R. G. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o udzieleniu pozwolenia na użytkowanie budynku gospodarczego postanawia zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. /-/Izabela Paluszyńska Skarżący R. G. i R. G. (dalej również "wnioskodawcy" lub "skarżący"), w związku z wniesieniem skargi kasacyjnej od wyroku tutejszego Sądu z dnia 16 grudnia 2015 r., po wezwaniu ich pełnomocnika do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, wnieśli o przyznanie prawa pomocy w częściowym zakresie, tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w postaci przedmiotowej opłaty sądowej od skargi kasacyjnej. Wniosek ten następnie – w związku z uzupełnieniem braków wniosku – terminowo złożył na urzędowym formularzu PPF, który podlegał także dalszemu uzupełnieniu co do danych zwartych w poszczególnych rubrykach formularza. We wnioskach o przyznanie prawa pomocy skarżący podali, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczyli, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z [...] małoletnich dzieci. Podali, że posiadają udziały we własności nieruchomości w postaci [...], której całość ma powierzchnię 3 000 m²; oświadczyli, że nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych czy wierzytelności oraz innych wartościowych ruchomości poza samochodem osobowym o wartości 11 000 zł. Nadto skarżący podali, że oboje utrzymują się z działalności gospodarczej oraz z umowy o pracę w [...] – w łącznej wysokości około 3 600 zł. W części dotyczącej stałych miesięcznych zobowiązań i wydatków wskazali, że koszty utrzymania wraz z wyżywieniem wynoszą około 2 100 zł, a opłaty za media i mieszkanie wynoszą 1 500 zł. Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2016 r. sygn. akt II SA/Po 958/15 referendarz sądowa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówiła wnioskodawcom przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdziła, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek, a to z kolei oznacza, że to strona powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. W jej ocenie wnioskodawcy nie wykazali, że nie są w stanie ponieść kosztów skargi kasacyjnej bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania siebie i rodziny w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm. [aktualnie: 2016 r., poz. 718] – dalej: P.p.s.a.). Zdaniem referendarz, uzyskiwane przez skarżących dochody netto z działalności [...] i umowy o pracę pozwalają na pokrycie wszystkich koniecznych kosztów utrzymania rodziny, skoro nie podali, że mają jakieś zaległości w tych płatnościach. W konsekwencji referendarz uznała, że sytuacja finansowa i majątkowa skarżących nie pozwala na zaliczenie ich do grona osób, które po zaspokojeniu koniecznych kosztów swojego utrzymania nie dysponują już żadnymi wolnymi środkami. Nadto referendarz podniosła, że skarżący dysponują majątkiem, z którego mogą pozyskać dodatkowe środki celem ich przeznaczenia na poniesienia kosztów sądowych; posiadają udziały w prawie własności nieruchomości, które mogą być przedmiotem obrotu i stanowią źródło dodatkowego dochodu poprzez ich sprzedaż; posiadanie nieruchomości stanowi negatywną przesłankę przyznania prawa pomocy. Referendarz zauważyła także, że skarżący dotychczas ponosili koszty sądowe w wysokości 200 zł wpisu od skargi oraz 100 zł opłaty za uzasadnienie wyroku; aktualnie wymagana opłata od skargi kasacyjnej stanowi połowę wpisu od skargi, zatem jej wysokość (100 zł) również nie uzasadnia zwolnienia wnioskodawców od tej opłaty, tym bardziej, że skarżący są zobowiązani do ponoszenia kosztów sądowych wspólnie z innym skarżącym i to w sposób solidarny. Skarżący, reprezentowani przez pełnomocnika procesowego (radcę prawnego), wnieśli w terminie sprzeciw na postanowienie z dnia 3 czerwca 2016 r., zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez stwierdzenie, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem wnioskodawców referendarz nie wzięła pod uwagę obowiązków, które ciążą na skarżących, tj. kosztów stałych miesięcznych zobowiązań i wydatków skarżących, które wynoszą 2 100 zł miesięcznie na utrzymanie i wyżywienie oraz 1 500 zł miesięcznie na opłaty za media i mieszkanie. Dalej podnieśli, że biorąc pod uwagę wysokość zarobków skarżących (ok. 3 600 zł miesięcznie) oraz sumę kosztów utrzymania, należy uznać, że koszty skargi kasacyjnej dodatkowo uszczupliłyby budżet domowy i miałyby wpływ na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Przy tak sformułowanej argumentacji skarżący stwierdzili, że wniosek o przyznanie prawa pomocy wymaga nieco wnikliwszej analizy i rozpatrzenia przedstawionych argumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Słusznie referendarz wywiodła, że z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, należytego udowodnienia oraz udokumentowania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy właśnie na podstawie informacji przekazanych przez stronę, zatem to ona sama powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że referendarz prawidłowo uznała, iż skarżący nie wykazali, że nie posiadają dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej. Ponadto Sąd stwierdza, że również we wniesionym sprzeciwie okoliczność ta nie została wykazana. Sytuacja majątkowa i finansowa skarżących jest na tyle dobra, że pozwala na pokrycie wszystkich niezbędnych kosztów bieżącego utrzymania własnego i rodziny. Skarżący osiągają stały comiesięczny dochód w wysokości ok. 3 600 zł i zarazem nie wykazali, by mieli jakiekolwiek zaległości z tytułu ponoszenia kosztów bieżącego utrzymania lub kosztów związanych z utrzymaniem innych składników majątkowych. Ponadto w ogóle nie udokumentowali faktu ponoszenia takich miesięcznych kosztów, w tym chociażby spisu wydatków związanych z eksploatacją mieszkania. Trafnie też referendarz zwróciła uwagę na niewielką wysokość opłaty od skargi kasacyjnej (100 zł), którą do tego wszyscy trzej skarżący w niniejszej sprawie powinni uiścić wspólnie (solidarnie). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący. Ponadto wnioskodawca powinien wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo że podjął wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2014 r. sygn. akt II OZ 1052/12, odstępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1-3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. /-/Izabela Paluszyńska