II SA/Po 964/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w P. z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L. z dnia (...) nr (...) znak (...), II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ T. Świstak /-/ E. Podrazik /-/ M. Kwiecińska Decyzją z dnia (...) sierpnia 2009 r., nr (...), Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w L., na podstawie art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) oraz art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 122 poz. 851 ze zm.) orzekł o nie stwierdzeniu choroby zawodowej u A. C. polegającej na alergicznym kontaktowym zapaleniu skóry pochodzenia zawodowego wymienionej w poz. 18 pkt. 1 wykazu chorób zawodowych określonych w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 105, poz. 869). Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wskazał, że wnioskodawczyni – A. C., pracowała jako sanitariusz szpitalny od 1984 r. do 2008 r., mając zawodowy kontakt ze środkami dezynfekująco – myjącymi oraz lateksem. W pracy nie miała kontaktu z niklem ani solami niklu. Od lutego 2008 r. występują u niej zmiany skórne pod postacią rumienia, obrzęku i świądu skóry twarzy i rąk, natomiast od kwietnia 2008 r. pozostaje ona w leczeniu dermatologicznym, przy czym dwukrotnie była ona hospitalizowana w Klinice Dermatologicznej. Wykonane testy naskórkowe z alergenami zawodowymi (środki dezynfekujące, lateks) dały wynik ujemny, natomiast dodatni odczyn alergiczny uzyskano na sole niklu i mieszaninę substancji zapachowych. W dniu (...) września 2008 r. wnioskodawczyni została skierowana na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej. Orzeczeniem lekarskim z dnia (...) stycznia 2009 r., nr (...),Centrum Medycyny Pracy Ośrodek w L. orzekło o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W wyniku rozparzenia odwołania A. C. od orzeczenia lekarskiego Centrum Medycyny Pracy, Instytut Medycyny Pracy w Ł. orzeczeniem lekarskim z dnia (...) maja 2009 r., nr (...), orzekł o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Mając na względzie powyższe ustalenia, organ po przeanalizowaniu całości materiału dowodowego, wskazał, że żaden z testów naskórkowych nie wykazał wywołania bezpośrednio zmiany chorobowej, a jedynie wykazał nadwrażliwość na siarczan niklu, co można traktować jako zewnętrzny czynnik obniżający odporność własną organizmu, a tym samym zaostrzenie istniejących już zmian zawodowych. Biorąc pod uwagę orzeczenia Centrum Medycyny Pracy Ośrodek w L. oraz Instytutu Medycyny Pracy w Ł., stwierdzono brak podstaw do uznania u A. C. choroby zawodowej. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. C. podkreślając, że było ono dla niej krzywdzące. Skarżąca wskazała, że warunki pracy w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w L. doprowadziły do pogorszenia się jej stanu zdrowia, bowiem w placówce powyższej była narażona na kontakt z dużymi ilościami środków dezynfekujących i metalami. Od kwietnia 2008 r. skarżąca pozostaje w leczeniu dermatologicznym, przy czym dwukrotnie była hospitalizowana w Klinice Dermatologicznej. Zdaniem skarżącej testy, które miała wykonane wykazują uczulenie na środki zapachowe i nikiel. W treści odwołania podkreślono, iż skarżąca jest przekonana, że wpływ na jej chorobę ma praca jaką wykonywała. Państwowy Wojewódzki Inspektorat Sanitarny w P. decyzją z dnia (...) października 2009 r., nr (...), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L. z dnia (...) sierpnia 2009 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia przytoczono dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazano, że zgodnie ze zgromadzonym materiałem dowodowym skarżąca podczas wykonywania pracy w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w L. miała kontakt ze środkami dezynfekcyjno – myjącymi, narzędziami chirurgicznymi oraz rękawicami lateksowymi. Zgodnie z wynikami badań, a w szczególności testami skórnymi metodą punktową z pospolitymi aeroalergenami oraz środkami odkażającymi i lateksowi oraz testami naskórkowymi z zestawem alergenów kontaktowych poszerzonych o alergeny środków odkażających oraz substancje zapachowe, wykazało, że skarżąca jest uczulona na nikiel i pallad. W dalszej części wskazano, że uczulenie na nikiel ma charakter pozazawodowy i jest najprawdopodobniej następstwem przekucia uszu w dzieciństwie i noszenia metalowej biżuterii. Obraz kliniczny schorzenia (zmiany skórne okolicy twarzy, karku, zgięć łokciowych) jak również dokumentacja medyczna nie dają podstaw do stwierdzenia zawodowej etiologii choroby, natomiast przemawiają za rozpoznaniem atopowego zapalenia skóry. Podkreślono, że narażenie zawodowe jest czynnikiem zaostrzającym przebieg schorzenia, lecz nie stanowi jego bezpośredniego źródła. Żaden z testów naskórkowych nie wykazał wywołania bezpośrednio zmiany chorobowej, a jedynie nadwrażliwość na siarczan niklu, co można traktować jako zewnętrzny czynnik obniżający odporność własną organizmu, a tym samym zaostrzenie istniejących już zmian chorobowych. Brak odczynu alergicznego na związki występujące w środowisku pracy przemawiają za pozazawodową etiologia schorzenia. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. C. podtrzymując zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W dalszej kolejności skarżąca wskazała, że nigdy wcześniej nie była uczulona, natomiast po powrocie do miejsca pracy po dwumiesięcznej przerwie nastąpił silny nawrót choroby. Skarżąca podkreśliła, że nie jest przekonana, czy wykonane testy alergiczne dotyczyły wszystkich środków, które były używane w szpitalu. W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Sanitarny w P. podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia rozważenia prawidłowości prowadzonego przez organy inspekcji sanitarnej postępowania w przedmiocie stwierdzenia u A. C. choroby zawodowej – alergicznego kontaktowego zapalenia skóry pochodzenia zawodowego. Zgodnie z dodanym ustawą z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2009 r. Nr 99 poz. 825) art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) obowiązującym od dnia 03 lipca 2009 r., a więc w dacie orzekania przez organy administracji, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Użyte w treści powyższego artykułu wyrażenie "choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych" musi być interpretowane z uwzględnieniem, wydanego na podstawie art. 237 Kodeksu pracy, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, wymieniającego w załączniku wykaz chorób zawodowych. Tym samym dla rozpoznania choroby zawodowej niezbędne jest stwierdzenie u danej osoby jednostki chorobowej wymienionej w załączniku do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., o ile, w wyniku dokonanej przez właściwy organ administracji oceny warunków pracy, można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Stwierdzenie wystąpienia choroby zawodowe, zgodnie z § 5 powyższego rozporządzenia, musi zostać potwierdzone orzeczeniem lekarza spełniającego wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach dotyczących służby medycyny pracy, zatrudnionego bądź to w jednostce orzeczniczej I stopnia, wymienionej w ust. 2 powyższego paragrafu, lub też w jednostce orzeczniczej II stopnia określonej w ust. 3 § 5 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. Równocześnie, zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem sądów administracyjnych, orzeczenia lekarskie o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej muszą być traktowane przez organy administracji publicznej jak opinie biegłych, a więc podlegają określonemu przepisami ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, rygorowi oceny dowodów w ramach toczącego się postępowania. Konsekwentnie organy administracji publicznej nie mogą oprzeć swojego rozstrzygnięcia na opinii lekarskiej lakonicznej i nie zawierającej przekonywującego uzasadnienia (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 09 czerwca 2009 r., sygn. akt III SA/Gd 125/09, LEX 504030; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 06 października 2009 r., sygn. akt II SA/Bd 598/09, LEX 526338). A więc organ rozstrzygający konkretną sprawę zobowiązany jest przy wydawaniu decyzji do skonfrontowania orzeczenia lekarskiego z kartą oceny narażenia zawodowego oraz dokumentami świadczącymi o sposobie wykonywania przez wnioskodawcę pracy. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać należy, że podstawą odmowy wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia choroby zawodowej u A. C. polegającej na alergicznym kontaktowym zapaleniu skóry pochodzenia zawodowego, były negatywne orzeczenia lekarskie Centrum Medycyny Pracy w P. Ośrodek w L. oraz Instytutu Medycyny Pracy w Ł. Kliniki Chorób Zawodowych i Toksykologii. Stanowisko powyższe uznać należy za wadliwe. W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że załączona do akt sprawy Karta Oceny Narażenia Zawodowego z dnia (...) października 2008 r. (k. 5 akt administracyjnych) wskazuje, że skarżąca w miejscu pracy była narażona na alergen - nikiel zawarty w stali nierdzewnej narzędzi chirurgicznych i w stali kwasoodpornej mebli i aparatury medycznej jak również środki deyznfekująco – myjące. Równocześnie jak wynika z przedłożonych orzeczeń lekarskich Centrum Medycyny Pracy oraz Instytutu Medycyny Pracy, stwierdzono u skarżącej wystąpienie dodatniego odczynu alergicznego na sole niklu i mieszaninę substancji zapachowych. W treści zaskarżonego rozstrzygnięcia jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji powtórzono, za opiniami właściwych jednostek medycyny pracy, iż powstałe uczulenie na siarczan niklu nie ma charakteru zawodowego. Zdaniem organów stwierdzona nadwrażliwość na siarczan niklu powinna być traktowana jako zewnętrzny czynnik obniżający odporność własna organizmu powodującą zaostrzenie istniejących już zmian chorobowych. W opinii Sądu stwierdzenie powyższe nie zostało dostatecznie podparte w treści kwestionowanych decyzji. Podkreślenia wymaga, że skoro, jak wyżej wykazano, skarżąca podczas wykonywanej pracy była narażona na kontakt z niklem, a przeprowadzone testy alergiczne wykazały, że skarżąca jest uczulona na siarczan niklu, niezbędne jest wykazanie przez organ administracji rozstrzygający sprawę, że brak jest związku pomiędzy występującym o skarżącej alergicznym zapaleniem skóry a narażeniem jej, w środowisku pracy, na czynniki powodujące powstanie choroby. Organy administracji zgodnie przyjęły, że występujący u skarżącej stan chorobowy nie może zostać zakwalifikowany jako alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, a więc jednostka chorobowa określona w pkt. 18 wykazu chorób zawodowych załączoną do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, lecz stanowi atopowe zapalenie skóry. Jednakże analiza decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L. oraz Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w P., nie zawiera wystarczającego uzasadnienia powyższego twierdzenia. W szczególności, wbrew dyspozycji art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 w treści decyzji nie wykazano, na jakich przesłankach organy uznały, że alergiczne zapalenie skóry, które występuje u skarżącej nie jest wynikiem wykonywanej przez nią pracy, lecz wynika z czynników znajdujących się poza środowiskiem pracy. Sąd podkreśla, że treść decyzji administracyjnej powinna odzwierciedlać przekonanie, na jakim organy administracji rozstrzygające sprawę oparły swoje rozstrzygnięcie. Tym samym wskazanie, że stwierdzone zmiany chorobowe nie mogły mieć swojego źródła w środowisku pracy skarżącej winno zostać poparte właściwymi argumentami zawartymi w decyzji. W ramach prowadzonych czynności wyjaśniających organy administracji publicznej zebrały bogaty materiał dowodowy, w szczególności uzyskały z miejsca pracy skarżącej – Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Lesznie, Księgę Procedur Higienicznych wraz z zestawieniem i charakterystyką środków dezynfekujących stosowanych w powyższej placówce. Jednocześnie w treści decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego, organ wskazuje, że w "surowicy krwi A. C. nie wykryto swoistych przeciwciał przeciwko środkom odkażającym i lateksowi" (s. 2 decyzji z dnia (...) sierpnia 2009 r.). Podobnie organ II instancji wskazuje, że "testy skórne metodą punktową z pospolitymi aeroalergenami oraz środkami odkażającymi wypadły ujemnie" (s. 2 decyzji Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w P. z dnia (...) października 2009 r.). Zdaniem Sądu twierdzenia powyższe nie pozwalają na dokonanie weryfikacji, czy przeprowadzone badania istotnie pozwalają wykluczyć, jakoby przyczyną alergii nie było uczulenie na środki dezynfekujące stosowane w miejscu pracy skarżącej. Wskazać w tym miejscu bowiem należy, że skoro organy administracji publicznej dysponowały całkowitym zestawieniem środków stosowanych przy dezynfekcji, na podmiotach rozstrzygających sprawę spoczywał obowiązek wykazania, że w świetle przeprowadzonych badań, żaden ze stosowanych środków nie mógł być źródłem alergii. Sąd podkreśla, że brak powyższego związku również powinien znajdować swoje odzwierciedlenie w treści kwestionowanych decyzji. Tymczasem analiza powyższych decyzji uniemożliwia dokonanie kontroli, czy istotnie przy rozstrzyganiu przedmiotowej sprawy organy administracji dokonały analizy wpływu wszystkich środków dezynfekujących, stosowanych przez szpital, na stan zdrowia skarżącej. Sąd wskazuje, że jak podniosła sama skarżąca, w treści decyzji wykazać należy, że alergeny, którymi badano skarżącą, wyczerpują katalog wszystkich środków chemicznych, na kontakt z którymi narażona była skarżąca. Jedynie zawarcie powyższego twierdzenia w treści decyzji pozwoli na wskazanie, że organy administracji rozstrzygające przedmiotową sprawę wzięły pod uwagę realne zagrożenie, na jakie narażona była skarżąca w swoim miejscu pracy. Niezbędne jest bowiem wykazanie, że stosowane w trakcie badań alergeny wyczerpują katalog wszystkich środków chemicznych, na które była narażona skarżąca w miejscu pracy. Reasumując powyższe rozważania wskazać należy, że zaskarżona decyzja Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego jak i poprzedzająca ją decyzja Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L. z dnia (...) sierpnia 2009 r. zostały wydana z naruszeniem art. 2351 ustawy z Kodeks pracy, a więc z naruszeniem przepisów prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy, jak również z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa, a więc z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpatrując sprawę organy powinny ponad wszelką wątpliwość wyjaśnić, czy czynniki środowiskowe występujące w miejscu pracy miały wpływ na powstanie, zdiagnozowanej u skarżącej jednostki chorobowej. W szczególności organy winny wyjaśnić, czy w świetle ustalonych warunków pracy skarżącej można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została zdiagnozowane choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 powyższej ustawy. /-/ T. Świstak /-/ E. Podrazik /-/ M. Kwiecińska